خانواده‌های خداترس در گذشته سرمشقی برای روزگار ما

خانواده —‏ سازمان ملل سعی کرد توجه دنیا را به آن جلب نماید.‏ به چه طریقی؟‏ با اعلان سال ۱۹۹۴،‏ به عنوان «سال جهانی خانواده.‏» اگرچه سران دنیا،‏ جامعه شناسان و مشاوران خانوادگی به سبب مسائلی مانند ازدیاد تولدهای نامشروع و آمار طلاق که سر به فلک می‌زند،‏ بلافاصله شیون و زاری سر داده‌اند،‏ لیکن در ارائهٔ چارهٔ واقعی و عملی به منظور حل چنین مشکلاتی،‏ عاجز بوده‌اند.‏

آیا امکان دارد،‏ کتاب مقدس تدابیری برای حل مشکلات خانوادگی داشته باشد؟‏ پیشنهاد اینکه کتاب مقدس می‌تواند برای خانواده‌های امروزی مفید واقع گردد،‏ ممکن است برای بعضی از مردم ساده‌لوحانه به نظر بیاید.‏ آخر،‏ کتاب مقدس قرنها پیش در محیط و فرهنگ خاورمیانه نوشته شده است.‏ از زمان کتاب مقدس تاکنون،‏ زندگی در بیشتر نقاط دنیا به طور چشمگیری تغییر کرده است.‏ معهذا،‏ کتاب مقدس وحی خدا است،‏ یعنی شخصی که هر خانواده،‏ نام خود را از او گرفته است.‏ (‏افسسیان ۳:‏⁠۱۴،‏ ۱۵؛‏ ۲تیموتاؤس ۳:‏⁠۱۶‏)‏ کتاب مقدس دربارهٔ مشکلات خانوادگی چه می‌گوید؟‏

یَهُوَه دقیقاً می‌داند که چه چیزی زندگی خانوادگی را مسرورکننده،‏ رضایت‌بخش و پرثمر می‌گرداند.‏ بنابراین،‏ کلام او یعنی کتاب مقدس،‏ دربارهٔ زندگی خانوادگی مطلب بسیاری برای گفتن دارد؛‏ برخی از این مطالب به صورت تذکر می‌باشند.‏ کتاب مقدس همچنین شامل مثالهای خانواده‌هایی می‌باشد که مطابق اصول خدا عمل کرده‌اند.‏ در نتیجه،‏ این خانواده‌ها از صمیمیت و رضایت واقعی برخوردار بودند.‏ بگذارید نظری به زندگی خانوادگی در روزگار کتاب مقدس انداخته و ببینیم،‏ چه درسی می‌توانیم از آن بیاموزیم.‏

سروری —‏ آیا کاری است دشوار؟‏

برای نمونه،‏ موضوع سروری خانواده را در نظر بگیرید.‏ در ایام پطریارکها (‏سران خانواده،‏)‏ مردانی مانند ابراهیم،‏ اسحاق،‏ یعقوب به طور مسلم «پَطْریارخ» محسوب می‌گردیدند.‏ (‏اعمال ۷:‏⁠۸،‏ ۹؛‏ عبرانیان ۷:‏⁠۴‏)‏ کتاب جدید رفتار و رسوم دوران کتاب مقدس،‏ نوشتهٔ رالف گائوِر،‏ بیان می‌کند:‏ «خانواده .‏ .‏ .‏ ‹پادشاهی کوچکی› بود که پدر بر آن حکمرانی می‌کرد.‏ او بر زن،‏ فرزندان،‏ نوه‌ها و خدمتکاران یعنی بر هر کسی در خانواده حکومت می‌کرد.‏» در واقع،‏ پطریارکها اغلب اختیار خانوادهٔ پسرانشان را نیز در دست داشتند.‏ —‏ با پیدایش ۴۲:‏⁠۳۷ مقایسه شود.‏

آیا این اختیار،‏ به مردان جواز ستم کردن به زنان و فرزندانشان را نمی‌داد؟‏ به هیچ وجه.‏ این موضوع حقیقت دارد که خدا به اولین زن یعنی حوا گفت:‏ «اشتیاق تو بشوهرت خواهد بود و او بر تو حکمرانی خواهد کرد.‏» (‏پیدایش ۳:‏⁠۱۶‏)‏ این سخن،‏ کلاً به نحوهٔ زندگی زنان متعهل اشاره نموده،‏ لیکن توصیف‌گر اوضاع و شرایط در میان پرستش‌کنندگان حقیقی خدا نبود.‏ شوهران خداترس باید مقصود اصلی یَهُوَه را به خاطر می‌داشتند.‏ یَهُوَه زن را خلق کرد تا «معاونی موافق» مرد باشد،‏ نه بردهٔ وی.‏ (‏پیدایش ۲:‏⁠۲۰‏)‏ مردان خداپرست در زمانهای باستان،‏ چون بر تبعیت خود از خدا و مسئول بودن در مقابل وی واقف بودند،‏ از اختیار خود سوءاستفاده نمی‌کردند.‏ پطریارکهای خداترس،‏ اصلاً و ابداً با زنان و فرزندان خود به صورت یک برده رفتار نمی‌کردند بلکه به آنان ابراز محبت و علاقهٔ واقعی می‌نمودند.‏

پیدایش ۵۰:‏⁠۲۳ مهر و علاقه‌ای را که آنان معمولاً به فرزندان می‌ورزیدند،‏ برای ما مجسم می‌سازد.‏ این آیه می‌گوید که نتیجه‌های یوسف،‏ «بر زانوهای یوسف تولد یافتند.‏» این می‌تواند به معنای آن باشد که یوسف بچه‌ها را به عنوان نوادگان خود پذیرفت،‏ ولی می‌تواند همچنین نشانگر این نیز باشد که او با علاقه بچه‌ها را بر روی زانوهای خود می‌گذاشت و با آنان بازی می‌کرد.‏ خوب است که پدران امروز نیز علاقهٔ مشابهی را به فرزندان خود نشان بدهند.‏

پطریارکهای خداترس که سران خانواده بودند،‏ به نیازهای روحی خانوادهٔ خود نیز رسیدگی می‌نمودند.‏ «نوح» هنگامی که بعد از طوفان جهانی از کشتی بیرون آمد،‏ «مذبحی برای خداوند بنا کرد و .‏ .‏ .‏ قربانیهای سوختنی بر مذبح گذرانید.‏» (‏پیدایش ۸:‏⁠۲۰‏؛‏ با ایوب ۱:‏⁠۵ مقایسه شود.‏)‏ ابراهیم،‏ پطریارک وفادار،‏ با دادن آموزش شخصی به اعضای خانواده،‏ مثال خوبی بر جای گذارد.‏ او ‹فرزندان و اهل خانهٔ خود را بعد از خود امر فرمود تا طریق خداوند را حفظ نمایند و عدالت و انصافرا بجا آورند.‏› (‏پیدایش ۱۸:‏⁠۱۹‏)‏ بنابراین،‏ سروری محبت‌آمیز،‏ در سلامت عاطفی و روحی خانواده‌ها مؤثر بود.‏

امروز،‏ مردان مسیحی از این سرمشق پیروی می‌کنند.‏ آنان،‏ سروری در امور پرستش را با یاری کردن به خانوادهٔ خود در انجام خواست خدا و با بر جای گذاردن مثالی خوب از خود،‏ اعمال می‌نمایند.‏ (‏متی ۲۸:‏⁠۱۹،‏ ۲۰؛‏ عبرانیان ۱۰:‏⁠۲۴،‏ ۲۵‏)‏ شوهران و پدران مسیحی نیز مانند پطریارکها،‏ برای دادن آموزش شخصی به اعضای خانوادهٔ خود،‏ وقت صرف می‌کنند.‏

عمل قاطعانه

یعقوب پطریارک،‏ سرانجام بعد از پرداخت بدهی کلان خود به پدرزن خویش،‏ پرسید:‏ «اکنون من نیز تدارک خانهٔ خود را کی به‌بینم؟‏» (‏پیدایش ۳۰:‏⁠۳۰‏)‏ یعقوب مثل هر پدری،‏ احساس می‌کرد که باید احتیاجات مادی خانوادهٔ خود را برآورده سازد و برای این منظور سخت کار کرد.‏ پیدایش ۳۰:‏⁠۴۳ تعریف می‌کند:‏ «آن مرد بسیار ترقّی نمود و گله‌های بسیار و کنیزان و غلامان و شتران و حماران بهم رسانید.‏»‏

لیکن،‏ یعقوب سالها بعد یعنی پس از اینکه به سرزمین کنعان نقل مکان کرد،‏ ظاهراً از اینکه دختر وی،‏ دِینَه،‏ عادت خطرناک معاشرت با کنعانیان کافر را در خود پرورش داده بود،‏ بی‌خبر بود.‏a (‏پیدایش ۳۴:‏⁠۱‏)‏ او همچنین وقتی از وجود آلات بت‌پرستی در خانهٔ خود مطلع گردید،‏ بر ضد آن وارد عمل نشد.‏ به هر حال،‏ بعد از واقعهٔ تأسف‌بار تجاوز یک کنعانی به دِینَه،‏ یعقوب دست به عمل قاطعانه‌ای زد.‏ او گفت:‏ «خدایان بیگانهٔ را که در میان شما است دور کنید و خویشتنرا طاهر سازید.‏» —‏ پیدایش ۳۵:‏⁠۲-‏۴‏.‏

پدران مسیحی باید راجع به وضعیت روحی خانوادهٔ خود مترصد و هوشیار باشند.‏ اگر چیزهایی مانند وجود نشریات غیراخلاقی یا موسیقی مبتذل در منزل،‏ به طور جدی سلامت روحی خانواده را تهدید می‌کند،‏ پدران مسیحی باید عمل قاطعانه‌ای در مورد آن انجام دهند.‏

درخور توجه است که،‏ زنان مؤمنی همچون سارا،‏ رِفقَه و راحیل نیز،‏ نفوذ قابل‌ملاحظه‌ای در خانواده داشتند.‏ آنان اگر چه مطیع شوهر خود بودند،‏ لیکن از پیشقدم شدن در موقع مناسب و ضروری،‏ منع نگردیده بودند.‏ برای نمونه،‏ خروج ۴:‏⁠۲۴-‏۲۶ برای ما نقل می‌کند که در موقع رفتن موسی و خانوادهٔ وی به مصر،‏ «‏خداوند [«فرشتهٔ یَهُوَه،‏» سپتواجینت (‏سبعینی)‏‏] .‏ .‏ .‏ بدو برخورده قصد قتل وی [پسر موسی] نمود.‏» بدیهی است که به دلیل قصور موسی در ختنه کردن پسر خود،‏ آن پسر در خطر اعدام قرار داشت.‏ صِفُّورَه بسرعت اقدام به ختنه کردن پسر خویش نمود.‏ از این رو،‏ فرشته از او درگذشت.‏ امروزه،‏ زنان مسیحی نیز هنگامی که موقعیت ایجاب می‌کند،‏ می‌توانند در انجام کارها پیشقدم شوند.‏

آموزش پدرانه تحت شریعت موسوی

در سال ۱۵۱۳ ق.‏د.‏م.‏،‏ هنگامی که اسرائیل به یک ملت مبدل گشت،‏ دورهٔ پطریارکها به اتمام رسید.‏ (‏خروج ۲۴:‏⁠۳-‏۸‏)‏ پدران،‏ به عنوان سران خانواده،‏ به خدمت ادامه می‌دادند.‏ با وجود این،‏ قانون خانوادگی،‏ تابع قانون ملیی شد که خدا به موسی داد و توسط داوران منتصب،‏ اعمال می‌گردید.‏ (‏خروج ۱۸:‏⁠۱۳-‏۲۶‏)‏ کهانت لاوی،‏ قربانی گذراندن را در پرستش،‏ به عهده گرفت.‏ معهذا،‏ پدر همچنان نقش مهمی را ایفا می‌کرد.‏ موسی پدران را ترغیب نموده،‏ گفت:‏ «این سخنانیکه من امروز ترا امر میفرمایم بر دل تو باشد.‏ و آنها را به پسرانت بدقّت تعلیم نما و حین نشستنت در خانه و رفتنت براه و وقت خوابیدن و برخاستنت از آنها گفتگو نما.‏» —‏ تثنیه ۶:‏⁠۶،‏ ۷‏.‏

شریعت،‏ موقعیتها و مناسباتی را همچون فِصح،‏ منظور داشته بود که در طی آن،‏ دادن آموزش رسمی و غیررسمی،‏ میسر می‌بود.‏ با نزدیک شدن زمان فِصح که ۱۴ نیسان می‌باشد،‏ خانواده‌های یهودی برای سفر مرسوم خود به اورشلیم،‏ تدارک می‌دیدند.‏ (‏تثنیه ۱۶:‏⁠۱۶‏؛‏ با لوقا ۲:‏⁠۴۱ مقایسه شود.‏)‏ کدام بچه بود که از چنین تدارک سفری به هیجان نیاید؟‏ خود مسافرت بتنهایی،‏ لذت‌بخش می‌بود.‏ در آن موقع،‏ با به اتمام رسیدن فصل بارندگی،‏ گرمای آفتاب بهاری جای سوز و سرمای زمستانی را می‌گرفت.‏ برفهای کوه حَرمون آب شده و سواحل رود اردن را می‌پوشانید.‏

پدران در طول راه می‌توانستند نه فقط جغرافی سرزمین خود،‏ بلکه همچنین تاریخ غنی مربوط به مکانهایی را که امکان داشت از آنجا گذر نمایند،‏ به فرزندانشان تعلیم دهند.‏ این اماکن احتمالاً شامل جاهایی می‌گردید از قبیل:‏ کوه اِیْبال و جَرِزّیم یعنی جایی که لعنتها و برکات شریعت قرائت شد.‏ احتمال داشت که آنان همچنین از بیت‌ایل بگذرند یعنی جایی که یعقوب رؤیای نردبان آسمانی را دید.‏ آنگاه،‏ چه بحث هیجان‌انگیزی سر می‌گرفت!‏ در خلال سفر،‏ خانواده‌ها به مسافرانی که از نقاط دیگر سرزمین می‌آمدند،‏ ملحق شده و همگی از معاشرتی سازنده لذت می‌بردند.‏

سرانجام،‏ خانواده به اورشلیم یعنی به ‹کمال زیبائی،‏› می‌رسید.‏ (‏مزمور ۵۰:‏⁠۲‏)‏ مورخ آلفرِد اِدِرزهایم،‏ نقل می‌کند:‏ «بسیاری از این زائران می‌بایست در بیرون شهر،‏ چادر می‌زدند.‏ به کسانی که در درون دیوارهای شهر اقامت می‌گزیدند،‏ به رایگان منزل داده شده بود.‏» بلی،‏ جوانان عبری در مورد محبت برادرانه و مهمان‌نوازی،‏ درسی عملی می‌گرفتند.‏ امروزه،‏ کنگره‌های سالانهٔ شاهدان یَهُوَه نیز به همین منظور برگزار می‌گردد.‏

روز ۱۴ نیسان سرانجام فرا می‌رسید.‏ حیوانی را که برای فِصح در نظر گرفته بودند،‏ ذبح نموده و ساعتها آن را روی آتش کباب می‌کردند.‏ خانواده نزدیک به نیمه شب،‏ بره،‏ نان فطیر و سبزیهای تلخ را می‌خورد.‏ آنگاه پسری،‏ مطابق رسم می‌پرسید:‏ «این عبادت شما چیست؟‏» سپس،‏ پدر رسماً دهان خود را به تعلیم گشوده و می‌گفت:‏ «این قربانئ فصح خداوند است که از خانهای بنی اسرائیل در مصر عبور کرد وقتیکه مصریان را زد و خانهای ما را خلاصی داد.‏» —‏ خروج ۱۲:‏⁠۲۶،‏ ۲۷؛‏ ۱۳:‏⁠۸‏.‏

سلیمان،‏ پادشاه اسرائیل،‏ گفت:‏ ‹وقتی برای خنده و وقتی برای رقص می‌باشد.‏› (‏جامعه ۳:‏⁠۴‏)‏ به بچه‌های اسرائیلی وقت تفریح داده می‌شد.‏ عیسی مسیح،‏ ظاهراً به تماشای بچه‌هایی که در بازار مشغول بازی بودند،‏ می‌پرداخت.‏ (‏زکریا ۸:‏⁠۵؛‏ متی ۱۱:‏⁠۱۶‏)‏ همچنین،‏ ترتیب دادن گردهم‌آیی خانوادگی که شامل خواندن آواز،‏ رقص و صرف غذا می‌شد،‏ برای والدینی که دارای امکانات مالی بودند،‏ امری عادی بود.‏ (‏لوقا ۱۵:‏⁠۲۵‏)‏ امروز نیز والدین مسیحی،‏ برای تدارک تفریح و معاشرت مفید برای فرزندان خود پیشقدم می‌شوند.‏

مادران و فرزندان در جامعهٔ یهودی

مادران،‏ تحت شریعت موسوی چه نقشی داشتند؟‏ امثال ۱:‏⁠۸ امر می‌کند:‏ «ای پسر من تأدیب پدر خود را بشنو،‏ و تعلیم مادر خویشرا ترک منما.‏» زن یهودی،‏ در چهارچوب اختیارات شوهر خود،‏ مقررات خدادادی را در زندگی خانوادگی به مرحلهٔ اجرا می‌گذارد.‏ فرزندانش می‌بایست حتی بعد از پا به سن گذاردن وی،‏ او را محترم می‌شمردند.‏ —‏ امثال ۲۳:‏⁠۲۲‏.‏

مادر،‏ همچنین سهم بسزائی در تربیت فرزندان خود داشت.‏ تا زمان از شیر گرفتن طفل،‏ مادر تقریباً خود را منحصر به مراقبت از او می‌نمود و این عمل،‏ مسلماً منجر به پیوند قوی میان مادر و فرزند می‌گردید.‏ (‏اشعیا ۴۹:‏⁠۱۵‏)‏ در حالی که پدران،‏ حرفه‌ای را به پسرانشان می‌آموختند،‏ مادران نیز به دختران خود تعلیم خانه‌داری می‌دادند.‏ مادران همچنین نفوذ بسیاری بر پسران خود داشتند.‏ برای مثال،‏ پادشاه لَمُوْئیل،‏ از «پیغامیکه مادرش باو تعلیم داد،‏» منفعت برد.‏ —‏ امثال ۳۱:‏⁠۱‏.‏

یک زن یهودی قابل،‏ همچنین در ‹توجه نمودن به رفتار اهل خانهٔ خود،‏› از آزادی قابل‌ملاحظه‌ای برخوردار بود.‏ مطابق امثال ۳۱:‏⁠۱۰-‏۳۱‏،‏ او قادر بود ضروریات خانه را تأمین نماید،‏ سرمایهٔ خویش را صرف خریداری ملک کرده و یا حتی کار و کاسبی جزئیی را بگرداند.‏ ارزش وی برای شوهر قدرشناسش،‏ «از لعلها گرانتر» بود!‏

سرمشقی برای روزگار ما

در روزگار کتاب مقدس،‏ ترتیب خانواده موجب رشد عاطفی و روحی تمامی اعضای آن می‌گشت.‏ پدران می‌بایست اختیار خود را به نحوی محبت‌آمیز در جهت منفعت خانوادهٔ خود،‏ اعمال می‌کردند.‏ پدران همچنین می‌بایست خانوادهٔ خود را در پرستش هدایت می‌نمودند.‏ در آن ایام،‏ هم پدران و هم مادران به فرزندان خود ابراز علاقه می‌کردند —‏ آنان را تربیت کرده و تعلیم می‌دادند،‏ در پرستش همراهی می‌کردند و موقعیت تفریح را برای آنان فراهم می‌کردند.‏ مادران خداپرست،‏ یاوران و مددکاران گرانبهایی بودند که به سروری شوهر خود احترام گذارده و در عین حال،‏ اقدام لازم را برای خانوادهٔ خود به عمل می‌آوردند.‏ فرزندان مطیع،‏ موجب سرور والدین خود و همچنین یَهُوَه خدا می‌گردیدند.‏ در واقع،‏ خانواده‌های خداترس در دوران کتاب مقدس،‏ سرمشق عالیی بودند برای روزگار ما.‏

‏[پاورقی]‏

‏[تصویر در صفحهٔ ۲۳]‏

خانوادهٔ شما می‌تواند به اندازهٔ خانواده‌هایی که در دوران کتاب مقدس،‏ یَهُوَه را پرستش می‌کردند،‏ از سعادت برخوردار باشد