KAPITULO 32

Ania a Kita ti Paglinglingayan ti Maiparbeng Kaniak?

Markaam dagiti sumaganad iti umiso wenno di umiso.

Sigun iti Biblia . . .

Dakes ti makipaset iti isport.

□ Umiso □ Di Umiso

Dakes ti impluensia ti amin a pelikula ken pabuya iti telebision.

□ Umiso □ Di Umiso

Maiparit amin a kita ti sala.

□ Umiso □ Di Umiso

IMPANMO ti amin a kabaelam a nangaramid kadagiti obram iti makalawas. Awan ti klasen ken nalpasmon amin a trabahom iti balay, ngem nakasarsarantaka pay laeng. Maysa dayta kadagiti pagsayaatanna no kaub-ubingam pay. (Proverbio 20:29) Ita, awanen ti kayatmo nga aramiden no di agaliwaksay.

Mabalin nga ipapan dagiti kapatadam nga iparit ti Biblia ti panaglinglingay, ken lapdannaka nga agragragsak. Ngem pudno kadi dayta? Usigentay dagiti umiso wenno di umiso a kita ti paglinglingayan a nadakamat iti immun-una a panid ket kitaentayo no ania ti talaga nga ibagbaga ti Biblia maipapan iti panaglinglingay.

● Dakes ti makipaset iti isport.

Di Umiso. Kuna ti Biblia a ‘makagunggona ti panagsanay iti bagi.’ (1 Timoteo 4:8) Ti kaipapanan ti orihinal a Griego a sao nga inusar ni Pablo para iti “panagsanay” ket ‘panagsanay kas gymnast’ ken ‘panagehersisio.’ Iti kaaldawantayo, nagadu ti kita ti isport a mabalin a pagwatwatan ken paglinglingayan kas iti skating, panagbisikleta, jogging, tennis, baseball, soccer, volleyball, ken dadduma pay.

Kayat kadi a sawen daytoy a saanen a kasapulan ti panagannad? Bueno, usigentayo ti konteksto ti nadakamat a bersikulo. Idi sinuratan ni apostol Pablo ti agtutubo a ni Timoteo, kastoy ti kinunana: “Ti panagsanay iti bagi bassit ti maigunggonana; ngem ti nadiosan a debosion makagunggona iti amin a bambanag, ta addaan kari a biag itan ken daydiay nga umay.” Ipalagip dagiti sasao ni Pablo a ti koma panangay-ayo iti Dios ti kanayon nga ipangpangrunatayo. Tapno masiertom a ti nadiosan a debosion ti umuna kadagiti prioridadmo​—uray no agpilpilika iti isport​—iyimtuodmo iti bagim dagiti sumaganad a tallo a saludsod:

1. Kasano kapeggad daytoy nga isport? Saanka a basta agpannuray iti ibagbaga ti sabali wenno iti makapagagar a komento ti dadduma nga agtutubo. Ammuem ti kinapudno. Kas pagarigan: Kasano kaadu ti maak-aksidente iti daytoy nga isport? Ania dagiti panagannad a maar-aramid? Ania dagiti panagsanay ken alikamen a kasapulan tapno natalged ti panagay-ayam iti daytoy nga isport? Nupay mabalin nga adda dagiti peggad a kakuyog ti aniaman nga aktibidad, ti kadi kangrunaan a panggep daytoy nga isport ket tapno isarsarakmo ti biagmo?

Ti biag ket sagut ti Dios, ken iti Linteg ti Dios nga intedna kadagiti Israelita, serioso ti dusa a maipataw iti siasinoman a makapatay uray saanna nga inggagara. (Exodo 21:29; Numeros 35:22-25) Naidagadag ngarud iti ili ti Dios nga agbalinda a sipapanunot iti kinatalged. (Deuteronomio 22:8) Obligado met dagiti Kristiano ita a mangipakita iti panagraem iti biag.

2. Nasayaatto ngata dagiti makatimpuyogko iti daytoy nga isport? No nalaingka nga atleta, nalabit pilitendaka dagiti kapatadam ken mannursurom a makimiembro iti bunggoy dagiti atleta iti eskuelaanyo. Mabalin a magargarika nga umannugot. Maysa a Kristiano nga agtutubo nga agnagan iti Mark ti nagkuna, “Panagriknak ket saan a nainkalintegan ti panangiparit dagiti dadakkelko a makipasetak iti bunggoy dagiti atleta iti eskuelaanmi.” Ngem imbes a kombinsirem dagiti dadakkelmo nga umanamong iti kayatmo, usigem dagiti sumaganad: Dagiti panagpraktis ken panagay-ayam ket kadawyanna a maaramid kalpasan ti klase. No nalaingka nga atleta, paregtaendakanto a mangipaay iti ad-adu pay a tiempom iti panagay-ayam. No saanka met unay a nalaing, mapilitanka nga ad-adda pay nga agpraktis. Kanayonanna, dagiti agkakabunggoy masansan nga agbalinda a nasinged nga aggagayyem gapu ta sangsangkamaysada a mangnanam iti sam-it ti balligi ken mangibtur iti pait ti pannakaabak.

Ita isaludsodmo iti bagim: ‘Nasayaat ngata ti epektona kaniak ti panangbusbos iti adu a tiempok kadagiti aktibidad a mabalin nga agresulta iti pannakisinningedko kadagiti agtutubo a saanko a kapammatian?’ (1 Corinto 15:33) ‘Ania dagiti isakripisiok no agbalinak a miembro ti bunggoy dagiti atleta?’

3. Kasano kaadu a tiempo ken kuarta ti kasapulan iti daytoy nga isport? Balakadannatayo ti Biblia a ‘siguraduentayo ti napatpateg a bambanag.’ (Filipos 1:10) Tapno matulonganka a mangyaplikar iti daytoy a balakad, isaludsodmo iti bagim: ‘Ti kadi panagay-ayam iti daytoy nga isport alaenna ti tiempo nga inlatangko para iti panageskuelak ken kadagiti aktibidad a mainaig iti panagserbik iti Dios? Mano amin ti magastosko iti daytoy nga isport? Umdas kadi ti badyetko para iti daytoy a paggastosan?’ Ti panangsungbat kadagitoy a saludsod tulongannaka a mangyun-una kadagiti napatpateg a banag.

● Dakes ti impluensia ti amin a pelikula ken pabuya iti telebision.

Di Umiso. Ti Biblia bilbilinenna dagiti Kristiano: “Kumpetkayo a siiirut iti nasayaat” ken “adaywanyo ti tunggal langa ti kinadangkes.” (1 Tesalonica 5:21, 22) Saan nga amin a pelikula ken pabuya iti telebision ket maikaniwas iti dayta a pagalagadan.a

Awan duadua a makaparagsak ti agbuya iti sine a kaduam dagiti gagayyemmo. Ti taga-South Africa a balasitang nga agnagan iti Leigh kunana, “No adda pelikula a kayatko a buyaen, awagak ti maysa kadagiti gagayyemko sa ibagami dayta kadagiti dadduma pay a gagayyemmi.” Kadawyanna a daytoy a grupo ket nasapa nga agbuya. Kalpasanna, dagasen ida dagiti dadakkelda sa agkukuyogda a mapan mangan iti restawran.

Moderno nga imbension ti sine ken telebision ngem iti kinaagpaysuanna, baro laeng dagita a pamay-an ti panagestoria, a maysa a kadaanan a tradision. Ni Jesus ket nasigo a mangdanon iti puso dagiti tattao babaen kadagiti estoria. Kas pagarigan, ti ilustrasionna maipapan iti naimbag a Samaritano riingenna ti pannakipagrikna ken mangisuro kadagiti napateg a leksion.​—Lucas 10:29-37.

Iti kaaldawantayo, dagiti agar-aramid iti pelikula im-impluensiaanda met ti panangmatmat dagiti tattao maipapan iti moral. Ipresentada dagiti karakter iti pelikula iti pamay-an a mangala iti simpatia dagiti agbuybuya​—uray no ti bida ket kriminal wenno sadista ken agbibisin iti pannakabalin. No saanka a nasiput, amangan no saanmo a mapupuotan ket idawdawatmon nga agballigi ti kriminal iti pelikula, nga ikalkalintegam payen iti panunotmo ti imoral ken naranggas nga aramidna! Kasano a maliklikam daytoy a palab-og?

No agpilika iti pelikula wenno pabuya iti telebision, isaludsodmo iti bagim: ‘Tulongannak kadi daytoy a programa nga agbalin a nadungngo a mannakipagrikna?’ (Efeso 4:32) ‘Wenno impluensiaannak nga agrag-o iti pannakadidigra ti sabali?’ (Proverbio 17:5) ‘Masursuruanak kadi a di “manggura iti dakes” no buyaek daytoy a pelikula?’ (Salmo 97:10) ‘Arigna kadi nga idasdasigko ti bagik kadagiti “nadangkes”?’​—Salmo 26:4, 5.

Maaddaanka iti pamalatpatan iti linaon ti pelikula no kitaem ken basaem dagiti adbertismen ken ti komento dagiti parasukimat iti pelikula wenno dagiti nakabuyan iti dayta. Ngem saanka koma a basta ‘mamati iti tunggal sao.’ (Proverbio 14:15) Apay? Ti komento dagiti dadduma maipapan iti pelikula ket opinion laeng dagiti sabali a tao. Ken mabalin met a dagiti naalas nga eksena iti pelikula ket nairanta a saan a maipakita iti adbertismen. Kuna ti tin-edyer nga agnagan iti Connie, “Tapno adda pamalatpatak iti taray ti pelikula, ammuek no siasino dagiti bida.”

Mabalin a dagiti kapatadam a Kristiano a padam a mangraraem kadagiti prinsipio ti Biblia ket ammoda no nasayaat ti maysa a pelikula. Nupay kasta, laglagipem nga agannayas dagiti tattao a mangibaga kadagiti nagustuanda a paset ti pelikula. Apay a dimo saludsoden no ania ti naalas iti dayta? Kas pagarigan, espesipiko a damagem no adda eksena a naranggas, imoral, wenno aniaman a maipapan iti espiritismo. Nasayaat met no agpabalakadka kadagiti dadakkelmo. Kuna ti agtutubo a ni Vanessa: “Agdamagak kadagiti dadakkelko. No kunada nga awan dakesna no buyaek dayta, mapanko buyaen.”

Dimo tagtagilag-anen ti kinapateg ti panagpili iti bubuyaen iti man sine wenno telebision. Apay? Gapu ta ti panagpili iti paglinglingayan ipalgakna no ania ti adda iti pusom​—no ania dagiti napateg kenka. (Lucas 6:45) Ti panagpilim ipakitana no ania a kita a tattao ti kayatmo a pakitimpuyogan, ti klase ti panagsasao a kanunongam, ti panangmatmat iti sekso a panuynoyam. Isu nga annadam ti agpili!

● Maiparit amin a kita ti sala.

Di Umiso. Idi nakaballasiw dagiti Israelita iti Nalabaga a Baybay ken naispalda manipud iti buyot dagiti Egipcio, indauluan ni Miriam dagiti babbai a nagsala kas panagrambakda. (Exodo 15:20) Kasta met, iti ilustrasion ni Jesus maipapan iti barayuboy nga anak, karaman ti “konsierto ti musika ken panagsasala” iti naangay a panagragragsak gapu iti panagsubli ti barayuboy nga anak.​—Lucas 15:25.

Kasta met ita. Iti adu a kultura, ti panagsasala dagiti ubbing ken nataengan ket paset ti panagtitipon dagiti pamilia ken aggagayyem. Ngem masapul latta ti panagannad. Nupay saan a kondenaren ti Biblia ti kalkalainganna a panagtitipon tapno agraragsak, ballaagannatayo maipapan iti “naariwawa a panagragragsak.” (Galacia 5:19-21) Insurat ni propeta Isaias: “Asi pay dagidiay bumangbangon a nasapa iti bigat tapno makasapulda laeng iti makabartek nga inumen, isuda nga agmenmenmen agingga iti adalemen a kinasipnget ti rabii tapno paggil-ayaben ida ti mismo nga arak! Ket addanto arpa ken pagtokar nga adda kuerdasna, pandereta ken plauta, ken arak kadagiti padayada; ngem ti aramid ni Jehova saanda nga imatangan.”​—Isaias 5:11, 12.

Naipangpangruna kadagita a panagtitipon ti “makabartek nga inumen” ken naariwawa a musika. Mangrugida a nasapa ket adalemen ti rabii no agpatinggada. Imutektekam met ti kababalinda​—nagtignayda a kas man la awan ti Dios! Saan ngarud a nakaskasdaaw a kinondenar ti Dios dagiti kasta a panagtitipon.

No maimbitaranka kadagiti pasken nga adda panagsasala, isaludsodmo iti bagim: ‘Siasino dagiti dumar-ay? Ania ti pakasarsaritaanda? Siasino ti nangyurnos iti pasken? Addanto kadi mangtarawidwid? Palubosandak kadi dagiti dadakkelko a dumar-ay? Anianto a kita ti salsala ti adda sadiay?’ Adu nga estilo ti panagsala ti nairanta a manggargari. Ti kadi pannakipaset wenno uray panagbuya laeng iti kasta a sala tulongannaka nga ‘umadayo iti pannakiabig’?​—1 Corinto 6:18.

No ngay awisendaka a mapan makisala iti nightclub? Usigem ti kinuna ni Shawn, maysa nga agtutubo a masansan a mapmapan kadagiti klab sakbay a nagbalin a Kristiano. Malagipna: “Masansan a naalas ti musika, imoral unay dagiti sala, ken kaaduan kadagiti tattao a mapan sadiay ket addaan iti panggep.” Ti panggepda, kuna ni Shawn, ket agsapul iti kadennada inton rummuarda iti klab. Nagbaliw ti panangmatmat ni Shawn kalpasan a nakipagadal iti Biblia kadagiti Saksi ni Jehova. Apay? “Dagita a klab ket saan a para kadagiti Kristiano.”

Apay nga Agridamka?

Iti panagkunam, kaano a nalaklaka a maraut ti maysa a soldado​—no adda idiay paggugubatan wenno no madama nga aglinglingay a kadua dagiti gagayyemna? Wen, nalaklaka a maraut no madama nga aglinglingay ken saanna a namnamaen dayta. Umasping iti dayta, nakaan-annadka no addaka iti eskuelaan wenno iti pagtrabahuan tapno saanmo a masalungasing dagiti moral a pagalagadam. Alertoka iti posible a peggad. Ngem inton madamakan nga aglinglingay a kadua dagiti gagayyemmo, ditan a nalaklakaka a maikulbo.

Mabalin a laisendaka ti dadduma kadagiti kapatadam gapu iti panangsurotmo kadagiti nangato a pagalagadan ti Biblia no maipapan iti panagragragsak. Nalabit a dagiti pay ketdi agtutubo nga addaan iti Kristiano a nagannak ti mangimpluensia kenka. Ngem nabibinegen ti konsiensia dagita nga agtutubo. (1 Timoteo 4:2) Amangan no ibagada pay a saanka a balanse ken nalabes ti kinalintegmo. Imbes a tumulokka iti impluensiada, ‘salimetmetam ti naimbag a konsiensia.’​—1 Pedro 3:16.

Saan a ti panangmatmat kenka dagiti gagayyemmo ti napateg no di ket ti panangmatmat kenka ni Jehova! Ket no riribukendaka dagiti gagayyemmo gapu iti panangsurotmo iti konsiensiam, agsapulkan iti baro a gagayyem. (Proverbio 13:20) Laglagipem a sika ti kangrunaan a mangsalimetmet iti moral a pagalagadam​—uray no kabayatan ti panaglinglingaymo.​—Proverbio 4:23.

ADU PAY TI MABASAM MAIPAPAN ITI DAYTOY A TOPIKO ITI TOMO 1, KAPITULO 37

[Footnote]

KANGRUNAAN A TEKSTO

“Agrag-oka, agtutubo a lalaki, iti kinaagtutubom, . . . ket magnaka iti daldalan ta pusom ken iti bambanag a nakita dagita matam. Ngem ammuem a maigapu amin kadagitoy iyegnakanto ti pudno a Dios iti pannakaukom.”​—Eclesiastes 11:9.

BALAKAD

Damagem kadagiti dadakkelmo no umanamongda a maaddaankayo iti regular nga eskediul kada bulan nga aglinglingay a sangapamiliaan imbes nga agbuybuyakayo lattan iti telebision.

AMMOM KADI . . . ?

Ti musika ken panagsala ket napateg a paset ti pudno a panagdayaw dagiti Israelita.​—Salmo 150:4.

DAGITI ARAMIDEK!

No awisendak a makimiembro iti grupo nga agay-ayam kalpasan ti klase, kastoy ti ibagak ․․․․․

No ti pelikula a buybuyaenmi kadagiti gagayyemko ket naalas, kastoy ti aramidek ․․․․․

Ti kayatko a saludsoden kadagiti dadakkelko maipapan iti daytoy a banag ket․․․․․

ANIA TI MAKUNAM?

● Apay a nasken a liklikan dagiti Kristiano ti napeggad nga isport?

● Kasanom a maikeddeng no maiparbeng a buyaen ti maysa a pelikula?

● Ania a sala ti ibilangmo a maiparbeng kadagiti Kristiano?

[Blurb iti panid 269]

“Pagay-ayatko ti agsala, ngem nasursurok ti kinapateg ti panangipangag iti balakad dagiti dadakkelko. Diak ipalubos a ti panagsala ti agbalin a kapatgan iti biagko.”​—Tina

[Ladawan iti panid 268]

No kasano a nalaklaka a maraut ti maysa a soldado no saanna a namnamaen dayta, nalaklaka met a maraut ti moral a takdermo kabayatan ti panaglinglingaymo