Dagiti Taga Uganda Iyebkasda ti Panangipateg “ti Pudpudno a Biag”

TI ILELEGGAK ti init idiay kabisera ti Kampala, Uganda, ti masansan a nakapimpintas. Manipud iti aniaman kadagiti pito a turturodna, makalang-abka iti makapabileg nga angin iti agsapa. Ti nalangto a berde a ruruot a malinongan kadagiti kaykayo a nagduduma ti itsurana ti mapadisan ti nagduduma ti kolorna a sabsabong iti hibiscus, poinciana ken bougainvillia. Dagiti sunbirds, hornbills ken shrikes agakar-akarda kadagiti sangsanga, ket ti uni ti ibis agkallungogan manipud iti ngato. Nagsayaaten ti biag!

Ti panangpanunot kadagiti kakasta a buya iti daytoy a napintas a pagilian, narigat a saan a marikna ti panagyaman iti biag ket ti nagsayaatan a gundaway nga itukon ti Nangipaay iti biag tapno agbiag iti naindagaan a paraiso iti agnanayon.

Ngem adu a tattao ti saan a makapanunot a naimbag iti dayta. Kadakuada ti Uganda saan a “Perlas iti Africa.” Iti kapanunotanda ti Uganda tignayenna ti pakalaglagipan iti riribuk. Adu a tattao iti Uganda a mismo ti okupado iti panagbuteng iti krimen, ken agdanagda maipapan iti implasion. Iti nakurkurang ngem sangapulo a tawtawen ti ngina ti taraon ngimmato manipud 1/20 a shilling (shilling katupag ti 12 agingga iti 16 cents wenno agarup 3 pisos) agingga iti 200 shillings. Kaaduan a pampamilia napukawda dagiti kakabagianda ken gagayyemda iti naranggas nga ipapatay, isu a nangiturong iti kaaduan a konklusion a ti biag ket nalaka kadagitoy nga al-aldaw. Ngem ti Nangirugi ti biag, ni Jehova a Dios, ipatpategna unay ti biag, kas impalgakna iti naisurat a Saona. Agarup kagudua iti 15 milion a tattao iti Uganda kunaenda nga awatenda ti Biblia a Sao ti Dios, ket adu ti simmungbat idi a ti atensionda ti naiturong iti panangilawlawag iti Biblia iti kangrunaan a makagapu iti panagsagaba ken ti panggep ti Dios a dagiti naragsak a tattao maramananda ti pudpudno a biag iti paraiso a daga.​—1 Timoteo 6:19.

Uppat a Pulo a Tawtawen iti Immuna a Panangikagumaan

Ti naimbag a damag iti Pagarian ti Dios ken “ti pudpudno a biag” damo a dimteng iti Uganda idi 1931. Dagiti amin-tiempo a manangaskasaba kadagiti Saksi ni Jehova manipud Sud Africa ti naglayag a napan idiay Mombasa, a limmasatda iti maawagan ita a Kenya, ket nakagtengda iti nadam-eg nga Uganda. Dayta ket maysa a pagilian iti agnanayon a kalgaw nga addaan iti agpapada a panagtudo​—maysa a daga a napnapno iti kapas, kape, plantains, cassava, ken dadduma pay a mulmula. Dagiti bisita nasarakanda dagiti aglalaok a nasurok a 30 a tribo a dadduma kadakuada ti agpannakkel iti historia nga iramanna dagiti napalabas a pagpagarian. Agsipud ta adu a tattao ti makaammo iti Ingles kas ti maikadua a pagsasao, adu a damo a panaginteres maipapan iti Pagarian ti Dios ti nalaka a nasarakan. Ti umasping met iti dayta a panagbiahe ti naaramid idi 1935, ngem dagiti payunir ti masapul nga umakarda ket limmabas dagiti adu a tawtawen nga awan a pulos ti adu a trabaho a panangasaba iti tay-ak iti Uganda.

Idi 1952 ti Kampala addaanen iti bassit a kongregasion dagiti uppat a manangibunannag. Tallo a tawen kalpasanna, ni N. H. Knorr, agdama idi a presidente iti Watch Tower Society, ken M. G. Henschel, a miembro pay laeng iti Bagi a Manarawidwid dagiti Sakdi ni Jehova, ti bimmisita iti Kampala ket ti umuna a bautismo idiay Uganda ti naaramid idiay Lake Victoria. Kalpasanna dadduma kadagiti manangibunannag immakarda, ket dagiti dadduma a pannakaupay napasamak. Gapuna idi 1958 maymaysa laeng a manangibunannag iti makaited-biag a naimbag a damag ti nabati.

Idi 1962 ti Uganda nagsardengen a maysa a kolonia. Bayat daytoy a tiempo ti umuna a grupo dagiti ganggannaet a Saksi ti immay, nangnangruna manipud Britania ken Canada a tumulong iti lugar a sadiay dakdakkel iti pakasapulan a mangipakaammo kadagiti pangpanggep ni Jehova a Dios. Di nagbayag ti umuna a nagraduar iti Watchtower Bible School of Gilead simmangpet, ket dadduma nga il-ili napadamagan iti mensahe ti Pagarian. Ti agtultuloy nga irarang-ay nagbanag iti 110 a mangibumbunannag idi 1971.

Panawen iti Riribuk ken Pannakasubok

Dagiti dramatiko a napolitikaan a panagbalbaliw napasamak idin, ket dagitoy nagbalinda a nalatak iti isuamin a lubong. Ti di kinatalged ken panagbuteng tinignayna ti ipapanaw dagiti ganggannaet ken dagiti taga Uganda nga agpadpada. Dagiti misionero dagiti Saksi ni Jehova ti masapul a pumanaw idi 1973. Nalapdan ti relihiuso a wayawaya gaput’ panangiparit. Adda ti panagbuteng. Nagpukaw dagiti inaldaw a kasapulan kadagiti pagtagilakuan. Adu a tattao ti nagpukaw nga awan a pulos ti pannakabista iti korte. Inaldaw, dagiti tattao agbibiagda iti sidong iti ipapatay. Kamaudiananna, idi 1979, bimtak ti gubat, a nagbanag iti simmaruno a panagbalbaliw iti gobierno.

Nupay dadduma kadagiti taga Uganda mapukpukawda ti namnamada kadagitoy a tiempo, dadduma ti mabisbisinan iti pannakaliwliwa. Ammo dagiti Saksi ni Jehova nga amin dagitoy temporario ket ti Dios mangipaay saan laeng a ti praktikal a panangiwanwan iti naririkut a tiempo no di ti solusion kadagiti amin a parparikut ti tao. Babaen nasinged a pannakilangen kadagiti gimong ken pannangan iti naespirituan a taraon, nagtalinaedda a naragsak. Dagiti managpaliiw makitada nga addaanda iti naisangsangayan nga awan kadagiti sabsabali a relihion. Dagiti makapainteres a kapadasan maisalaysayda kadagitoy naririkut a panawen.

Maysa nga ulo ti pamilia ti nakapadas iti pannalaknib ni Jehova. Isut’ kameng ti maysa a tribo a dagiti miembrona ti malalais ken maan-anopan a maipaay iti pannakapukaw. Iti maysa nga okasion ti balayna ti naatake kadagiti granada ken bala bayat iti maysa nga oras. Bayat a mapaspasamak daytoy impalagipna iti asawana ken annakna a laglagipenda dagiti sasao ni Jehova ken Josue, “Bumilegka ken umingelka,” ket nagkararagda a sangsangkamaysa. (Josue 1:6) Nakaskasdaaw, awan ti bala a nangsalput iti balayda, ket dagiti granada nagkallatik manipud iti makinruar a diding a bimtak iti adayo. Kalpasanna ti kabsat rimmuar ket nakirinnason kadagiti nangatake. Dagiti kaarruba ti nagsarita a buyogen ti pananganamong met kenkuana. Bayat iti panagsukimat iti balay dagiti nangatake nasarakanda dagiti katulonganna nga agadal iti Biblia, gapuna binaybay-andan kas relihiuso a tao. Bayat dagiti dua a sumaganad nga aldaw isu manen ti natabbaawan ken naipasango iti dua pay a pannakisaranget iti ipapatay, ngem babaen iti tulong ni Jehova nakalasat.

Maysa a dati a nangato nga opisial a nangala iti takderna a maipaay iti pudno a Kinakristiano ti naaresto iti sumagmamano a daras. Dua kadagiti annakna ti nagpukaw a pulos a saanen a nakita. Daytoy saan a nangwarawara iti panagtalekna iti Mannangted iti biag wenno nangpalidem iti nakaskasdaaw a namnamana iti panagungar ken ti “pudpudno a biag” iti masanguanan. Isut’ naregta a mangaskasaba kadagiti padana a balud, a nangirugi kadagiti sumagmamano a panagadal iti Biblia. Maysa a dati a soldado ti nangnangruna a nangipakita iti dakkel a panangapresiar ket napartak ti irarang-ayna. Kalpasan ti sumagmamano a bulbulan, dayta a lalaki nangrugin a nakiraman iti trabaho a panangasaba idiay pagbaludan, Gapuna, idi a ti Saksi ti nawayawayaan, innem a panagadal iti Biblia ti naiyallatiw iti dati a soldado tapno aywananna. Anian a pannakasdaaw para iti dati a nangato nga opisial ken ti dati a soldado idi a, sumagmamano a tawen kalpasanna, nagsabetda iti maysa a klase iti Pioneer Service School nga inyurnos dagiti Saksi ni Jehova para kadagiti amin-tiempo a manangaskasaba. Wen, ti dati a soldado nagbalin metten a maysa a payunir! Ti kabsat a nangisuro kenkuana iti kinapudno mabalinna a kunaen, “Napukawko dagiti nailasagan nga annakko, ngem itan nakagun-odak iti maysa a naespirituan nga anak.”

Maysa nga ina iti pito nga ubbing a maysan a Saksi bayat iti 13 a tawtawen naaddaan iti pannakasubok iti panagibturna iti namin-adu a daras. Idi damo ti asawana binusorna ti kabbaro a pammatina. Kalpasanna dagiti naririkut a paspasamak ti namagbalin kenkuana a nagkamang idiay Kenya, a pinanawanna ti babai ken amin dagiti annakna bayat dagiti dua a tawtawen. Idi a nagsubli isut’ naaresto, ket bayat ti pannakaibaludna dagiti mannanakaw simrekda iti balay ket tinakawda dagiti ngangngani amin a sanikua ti pamilia. Ti panagtalinaed daytoy a kabsat a babai nga aktibo iti kinapudno ken liniklikanna dagiti nailubongan a pannakilangen ti nangtulong kenkuana a makasarak iti liwliwa ken agibtur. Ti kinatibker ken rag-ona ti nangawis iti asawana isu nga idi nawayawayaan nangipakita iti interes iti Biblia sakbay a natay iti ubing pay nga edad. Ngem ti kongregasion pinabilegda daytoy a matalek a babai. Maysa a padana a Saksi ti nangtulong kenkuana a mangirugi iti maysa a bassit a negosio tapno maaywananna dagiti annakna. Isut’ mangisursuro kadagiti annakna ken kadagiti sabsabali kasagiti nakaskasdaaw a namnama iti biag nga agnanayon ditoy daga nga awanan kadagiti parparikut, ket mangikonkondukta kadagiti innem a panagadal iti Biblia.

Dagiti natataengan a tattao kaaduanna mararaemda idiay Uganda, ket ni Anna, nga addan kadagiti tawtawenna a 60’s, inusarna dagiti gundawayna babaen iti panagbalin a payunir a manangaskasaba. Imbes a nakikadua kadagiti kaarrubana nga agsarita maipapan kadagiti pakarigatan, isut’ nagsarita maipapan kadagiti naimbag a damag bayat dagitoy a nariribuk a panawen. Kalpasanna isut’ naaddaan iti rag-o nga agatender iti naisangsangayan nga eskuelaan a maipaay kadagiti payunir a ministro a naaramid iti kabangibang a daga a Kenya. Bayat ti kaaddana sadiay isut’ nakaawat iti surat manipud kadagiti kakabagianna a mangparparegta kenkuana a saan nga agsubli idiay Uganda, ta ti biag ket nakapegpeggad ken nakarigrigat. Maysa a kabagianna nga agnanaed idiay Kenya ti nangitukon iti balay a pagtaenganna ken isut’ aywananda, ngem imbagana kadagiti amin nga isut’ addaan iti maysa a mensahe a makaliwliwa ken namnama iti nasaysayaat a biag isu a kasapulan dagiti tattao idiay Uganda. Gapuna isut’ nagsubli idiay Uganda.

Panangapresiar kadagiti Asamblea

Babaen ti panagbalbaliw ti gobierno kalpasan ti 1979, naisubli ti wayawaya iti panagdayaw, a namagbalin kadagiti amin a Saksi ni Jehova a nakaragragsak. Maminsan manen mabalin manen ti mangaramid kadagiti asamblea, ket ti kasta unay a panagkalikagum kadagiti literatura iti Biblia ti mangipamatmat nga adu kadagiti tattao ti agtarigagay iti naimbag a damag iti nasaysayaat a biag. Naiyurnos dagiti kumbension Distrito, ket idi Disiembre 1983 maysa a drama iti Biblia ti naiparang iti damdamo unay. Daytat’ nangipaay iti nauneg a pannakaawis kadagiti nagbuya, ta dayta tinamingna ti biag ti pamilia. Iti sumaganad nga aldaw 572, agarup mamindua iti bilang dagiti amin nga aktibo a Saksi ti immay iti Sports Hall idiay Lugogo Stadium iti Kampala ket tinagiragsakda ti panagkaykaysa iti Pagarian dagiti tattao a pudno a mangapresiar iti biag.

Adu ti nangaramid kadagiti panagsakripisio tapno makagtengda sadiay. Kadagiti dadduma a pasamak ti pasahe ti tren a maipaay kadagiti agassawa ket nangatngato ngem ti sueldo ti maysa a maestro iti maysa a bulan. Para iti sumagmamano a pamilia ti ipapan iti kumbension aggatad agingga iti uppat a bulan a sueldo! Adu kadagiti adda sadiay ti nangipakita iti panangapresiar kadagiti naespirituan a bambanag.

Kapkapadasan dagiti Misionero

Idi naladawen a 1982 uppat a ganggannaet a misionero ti nakagun-od iti panagserbi idiay Kampala. Dagitoy kapadada iti maysa a kabbaro a kaputotan dagiti misionero kalpasan ti pannakalappedna iti adu a tawtawen. Ti immuna a tao a nangiramananda ti naimbag a damag isu ti maysa nga agtutubo a mabalin a nagur-urayen iti mensahe iti namnama. Maysa a panagadal ti Biblia ti nairugi a dagdagus ket naaramid dayta iti mamindua iti maysa a lawas. Iti umuna nga aldaw a ti agtutubo a lalaki nakikadua iti sabali a Saksi iti ministerio iti tay-ak, dagiti dua ti tinengngel dagiti armado a kriminal. Nupay awananda iti kapadasan, nagtalekda ken Jehova ket rinugianda ti nangasaba kadakuada. Bayat dagiti sumagmamano a naririkut a minutos dagiti mannanakaw nagdedebateda no dagitoy papatayenda wenno saan. Kalpasanna maysa kadagiti armado a lallaki ti nangibaga kadagiti kakaduana a palubosandan dagiti dua. Ania ti inaramid ti agtutubo kalpasan daytoy a makapakintayeg a kapadasan? Awanan panagkedked isu ken ti kaduana napanda iti sumaganad a balay tapno ituloy ti panangasabada! Itan nabautisaranen ket naipamaysan ti panangmatmatna iti gameng a kinapayunir.

Maysa kadagiti misionero ti nakasabet iti maysa a lalaki a nagtartrabahon idiay Mozambique. Dagus nga imbagana nga isut’ addaan iti nangato a panagraem kadagiti Saksi ni Jehova, ta nakitana ti nadalus ken naurnos a kampoda idiay Mozambique.a Daytoy a lalaki ti nangnangruna a natignay idi maysa nga aldaw nakitana ti kakaasi a pamilia dagiti Saksi a simmangpet iti maysa a kampo. Dagitoy ti sibabara a naabrasa babaen kadagiti naespirituan a kakabsatda manipud nadumaduma a tribo. Dagdagus a naaywanan dagiti namaterialan a kasapulanda, agraman maysa a balay, maysa a talon, alikamen, ken kawkawes. Itan daytoy a lalaki naramanannan ti ayat ken panagkakabsat a mismo bayat a tagtagiragsakenna ti panagadal iti Biblia ket kanayon a makiraman kadagiti Nakristianuan a gimgimong a kadua dagiti Saksi ni Jehova.

Nalaka a makita kadagiti kakasta a kapkapadasan a dagiti misionero, agraman dagiti kakabsatda a lallaki ken babbai idiay Uganda addaanda iti rason nga agragsak. Masansan a makapadasda kadagiti panagkurang iti taraon, danum, ken elektrisidad, ket masansan a makangngegda kadagiti timek ti paltog ken panagbettak, ngem agyamanda iti main-inot a panagsayaat iti kasasaad. Kontentodan a mangtultulong kadagiti tattao a makakita iti kinapateg “iti pudpudno a biag.” Dagiti 250 a manangiwaragawag iti Pagarian ti Dios ditoy mangbusbusbosda iti promedio a nasurok a 14 nga oras iti tunggal bulan iti trabaho a panangasaba. Adda adu nga interes, ken adu ti mangal-ala iti amin-tiempo a trabaho a panangasaba. Ita nasurok a 500 a panagadal ti Biblia ti maikonkondukta iti daytoy a napintas a paset ti daga a kadagiti dadduma a lugar, mangipaay iti pakasirpatan iti maysa a naindagaan a paraiso. Adu kadagiti taga Uganda ti makasursuro a mangiturong iti panangsirmatada “iti pudpudno a biag” iti agnanayon a pinanggep iti naayat a Manangipaay iti biag, ni Jehova.

[Dagiti Footnote]

[Blurb iti panid 28]

Babaen nasinged a pannakilangen kadagiti gimong ken pannangan iti naespirituan a taraon, nagtalinaedda a naragsak

[Dagiti mapa/Ladawan iti panid 27]

(Para iti aktual a pannakaurnosna, kitaem ti publikasion)

UGANDA

Kampala

ZAIRE

SUDAN

KENYA

Lake Victoria

[Ladawan iti panid 29]

Dagiti katurturodan ti makin-abagatan a laud nga Uganda

[Ladawan iti panid 30]

Maysa a grupo dagiti kabbaro a nabautisaran a Saksi