Ti Kadi Agum Petpetpetannakayo No Maminsan?
NAPANKAYO kadin iti maysa a padaya a sadiay adu dagiti naiimas a taraon ken ti alkohol nga inumen ket nasulisogkayo a mangan ken uminum iti aglablabes? Adu ti mangamin a, no dadduma, maysa a porma ti kinaagum ti mangpetpet kadakuada. Kankanayon kadi a malapdanyo dayta? Wenno no dadduma dayta ti mangpetpet kadakayo, nga agbanag iti sakit ti ulo wenno iti pannakaulaw wenno dakdakes pay? Aniada dagiti dadduma a pagbanagan iti kinaagum? Kasano a mapagballigiantayo dagiti nasikap a panangpetpetna? Daytoy ket maysa a nasken a banag, ta kunaen ti Biblia nga awan ti ‘naagum a tao a mangtawid iti pagarian ti Dios.’—1 Corinto 6:10.
Ti kinaagum nadepinar a kas nalabes a panagtarigagay, wenno naagum, maysa a naagum a panagtarigagay iti ad-adu pay ngem ti kasapulanna wenno maikari kenkuana. Dayta mabalin nga agduduma ti pormana, agraman: panagayat iti kuarta, panagtarigagay iti pannakabalin wenno dayaw, kinabuklis iti taraon, inumen, sekso, ken namaterialan a sanikua. Dayta ti kangrunaan a makagapu kadagiti amin a kinadakes a mangsapsaplit kadatayo ita. Apay a ti nalulok a sekso ken amin a kita iti krimen umad-adu? Apay a dagiti minilion a tattao nalablabes ti pannakataraonda ket dadduma a minilion ti mabisbisinan? Apay a nakaad-adu a kuarta ti masaysayang iti panagsugal ken kadagiti loteria? Ania ti makagapu kadagiti panangkusit kadagiti pundo a pribado ken publiko, dagiti nakomersialan a pananggundaway, ken ti kinadakes dagiti opisiales iti publiko? Ket ania ti makagapu kadagiti gubgubat agraman dagiti nakaam-amak a pagbanagan a pannakadadael ken panagsagaba? Ti dakes a panangpetpet iti agum.
Seksual nga Agum ken dagiti Pagbanaganna
Ti agum mabalin nga alaenna ti nakaal-alas a porma ken ti nababa unay a panagbiag ti maysa a tao. Kas pangarigan, maysa a naasawaan a lalaki nga addaan iti nagsayaatan a pamilia ti addaan iti naagum a panagtarigagay iti sekso. Maysa nga aldaw, iti sidong ti impluensia ti alkohol, sinurotna ti dua nga ubbing a babbai iti balayda, a manginanama a mangallilaw kadakuada. Ngem ti amada ken maysa a kabagian ti rimmuar a nangmalo kenkuana. Isut’ naipan iti ospital a nabuong ti bangabangana, narumek ti pangana, ken nakaro ti pannakadangran ti matana. Ti agtutubo nga anakna a babai naupay unay ket pinadasna ti agsusaid. Ti intero a pamiliana nakigtotda ket naibabainda. Anian a gatad ti imbayadna iti itutulokna iti seksual nga agum!
Ti kapadasan ni Ari David iti Israel ti mangpatalged iti daytoy a punto. Ni David addaanen kadagiti adu nga assawa. Ngem maysa nga aldaw nakitana manipud iti pangatepan ti balayna ti napintas a babai a ni Bat-seba nga agdigdigos. Imbes a dagdagus a timmalikud ket inikkatna iti panunotna dayta, pinalubosanna ti nalulok a seksual a tarigagay nga agramut iti pusona. Kalpasanna nakikamalala kenkuana bayat a ti asawana, ni Uria ti makilablaban iti armada ni David.
Idi a nagsikog ni Bat-seba, pinadas ni David nga ilemmeng ti pannakikamalalana babaen ti panangpagawidna ken ni Uria ket makikaidda iti asawana. Nupay kasta, idi saan a nagballigi dayta a pamusposan, ket napasanguan iti narikut a pamusposan a pannakabato ni Bat-seba kas maysa a mannakikamalala, inkeddengna ti pannakaisarang ni Uria iti sigurado nga ipapatay iti pannakidangadang. Ngem awan ti nailinged ken ni Jehova. Imbaonna ti mammadtona a ni Natan a mangtubngar ken ni David iti nakaam-amak a basolna—pannakikamalala ken panangiyeg iti ipapatay iti asawa ni Bat-seba. Nabainan a naimbag ni David ket sipapakumbaba nga inawatna ti pannubngar. Kaskasdi, nagbayad iti nangina a gatad. Ti inauna nga anakna ken Bat-seba natay a maladaga, ket ti pamiliana nanipud idin ti nasaplit kadagiti didigra.—2 Samuel 11:1–12:23; kapitulo 13.
Daytoy a pammakdaar nga ulidan iti itutulok iti pannulisog iyilustrarna a naimbag dagiti pagbanagan iti basol kas nailanad iti Biblia: “No di ket tunggal maysa masulisog no gargarien ken sulbogen ti derrepna met laeng. Iti kasta ti derrep idinto a nagsikog, iyanakna ti basol; ket ti basol inton makagteng iti pannakapunnona, iyanakna ti ipapatay.” (Santiago 1:14, 15) Ti biddut nga inaramid ni David isut’ panangipalubosna iti bukel iti naagum a seksual a tarigagay nga agramut ken dumakkel iti pusona. Apaman a ti dakes a tarigagay matignay, pinalubosanna ti seksual nga agum a mangtignay kenkuana a mangaramid iti di umiso a kababalin.
Anian a naiduma ni Jose idiay Egipto idi a ginargari ti asawa ni Potifar a makikaidda kenkuana! Kasano ti panagtignay ni Jose iti daytoy a pannulisog? Ibaga kadatayo ti salaysay: “Ket naaramid nga idi pannakisaona ken Jose iti inaldaw-aldaw saanna nga impangpangag ti pannakikaiddana kenkuana wenno di nagimdeng kenkuana.” Uray pay no awan ti moral a panangiwanwan iti Sangapulo a Bilin, isu a saan pay a naited idi, nasungbatanna ti panangisingasingna babaen iti panagkunana: “Kasanot’ panangaramidko itoy naindaklan a kinadakes ken makabasolak iti Dios?” Kamaudiananna, maysa nga aldaw iniggaman ti babai ni Jose, ket kinunana, “Kaiddaennak kadi!” Nagintek kadi ni Jose ket pinadasna ti nakirinnason wenno nangikalintegan? Isut’ “nagtalaw ket rimmuar.” Pulos a dina inikkan ti gundaway ti seksual nga agum nga agrusing iti pusona. Isut’ nagtalaw.—Genesis 39:7-16.
Awan ti napasnek a Kristiano nga aktual nga agplano a sumurot iti dalan a mangiparangarang iti seksual nga agum. Ngem, idi, saan nga implano ni David ti panagbasolna kas ti inaramidna. Gapuna ti ulidanna ti mangtignay koma kadatayo amin a mangpabileg iti personal a pangngeddengtayo a mangliklik iti aniaman a manggargari iti agum iti kinalulok kadagiti seksual a bambanag. Datayo agwaywayas man wenno naasawaan, agtutubo wenno nataengan—masapul a naan-anay a determinadotayo a mangidian iti aniaman a pannulisog apaman a tumaudda.—Roma 13:13, 14.
Agum iti Kuarta ken dagiti Pagbanaganna
Maysa a nalawag nga ulidan iti naagum a tao isu ti nadangkes a traidor iti historia ti tao—ni Judas Iscariote. Idi pinili ni Jesus kas maysa nga apostol, mabalin nga isu idi ti matalek agingga iti dayta a punto ket saan a naagum. Kinapudnona, ni Jesus ti nangaramid kenkuana a mangiggem iti pundoda. Ngem kabayatanna nangrugin a nagtakaw ni Judas iti kuarta. “Ta mannanakaw ket agsipud ta isu ti agiggem ti supot innalana dagiti naipisok.”—Juan 12:6.
Nalawag, ni Judas nagbalin a mannanakaw, maysa a naagum a tao. Idi a ti maudi a Paskua umadanin idi 33 K.P., ni Judas, kalpasan ti panangtubngar ni Jesus nakiuman iti manangpapatay a panguluen dagiti papadi tapno liputanna ti Apo a maipaay iti 30 a bagi iti pirak. Kalpasanna, narikna ni Judas ti kadagsen ti inaramidna ket nagsusaid. Ti makapapatay a panangpetpet ti agum innalana manen ti sabali a biktima.—Lucas 22:3; Mateo 26:14-16.
Ti dakes a pagbanagan ti agum nakaad-adu. Adu a siaagum a nagsapul iti adu a kuarta binusbosda ti adu iti dayta iti nakabakbaknang nga estilo iti panagbiag. Adu ti nangtalikud kadagiti simple a taraon ket impamaysada dagiti nasayaat unay a naiimas a taraon. Ngem ti nalabes a pannangan kadagiti naiimas a taraon a magatang ti kinabaknang ti masansan nga agbalandra kadakuada gapu iti saan a pannakatunaw wenno dagiti naririkut a parparikut a mangpapartak iti ipapatay. Kuna ti maysa nga eksperto iti medisina: “Maysa a narikut a kinapudno iti negosio iti lubong iti seguro a ti nalabes a pannangan ken kinalukmeg dagiti nataengan saan a nasayaat a maipaay iti napaut a panagbiag.”
Ti ad-adda pay a napeggad iti maysa a Kristiano isu ti naespirituan a peggad a naisigud iti agum. Ti materialismo ti namagbalin kadagiti dadduma nga asawa a babbai a Kristiano, a dagiti assawada ti makasapul metten iti kalalainganna a sueldo, nga agsapul iti pagsapulan uray pay no ti pagbanaganna isu ti panangbaybay-ada kadagiti annakda ken ti sumagmamano a bendision iti trabaho a panangasaba. Dayta ti namagbalin kadagiti agtutubo a Kristiano a tumulok iti rimat iti nasayaat pagsuelduanna a pagtrabahuan nga awan a pulos ti panangpanunot a naimbag iti iseserrekda iti amin-tiempo a ministerio. Ti panangpalugod iti lasag, nalulok man a sekso wenno ti agum iti kuarta (ken dagiti ragragsak ken sanikua a magatangna) ti mabalin a mangiturong kadagiti serioso a basbasol ken uray pay ti pannakapukaw iti agnanayon a biag. “Ta ti nakem a linalasag isu ti matay, . . . ta no agbiagkayo a maiyannurot iti lasag mataykayto.”—Roma 8:6, 13.
Kasano a Malapdantayo wenno Mapagballigiantayo ti Panangpetpet ti Agum?
Apaman a ti agum pinetpetanna ti maysa a tao, narigaten ti lumapsut iti dayta. Ngarud ti pananglapped nasaysayaat ngem ti panangidian. Dagiti nagannak masapul a lapdanda dagiti naagum a pagannayasanda ket kalpasanna kadagiti annakda. Kaaduan nga ubbing ti agannayas iti kinaagum. Naibaga ti maysa nga estoria a maysa nga aldaw ni Abraham Lincoln impasiarna dagiti dua a babassit nga annakna a lallaki, ngem agsangsangitda. Nagimtuod ti maysa a kaarruba: “Aniat’ mapaspasamak kadagiti annakmo a lallaki?” Simmungbat ni Lincoln: “Ngem aniat’ mapaspasamak iti isuamin a lubong. Addaanak iti taltallo a walnuts, ket tunggal maysa tarigagayanda ti dua.”
Dagiti nagannak masapul a “sanayenda” dagiti annakda a lallaki ken babbai iti dalan iti saan a kinaagum ken konsiderasion kadagiti dadduma, a kankanayon ken siaayat. (Proverbio 22:6) Daytoy ti mangtulongto a naimbag kadakuada bayat dagiti tawtawen ti kinatin-edyer inton dagiti seksual a tarigagay ken dadduma pay nga inaagum a tarigagay ti mabalin a nabilegda. Dagiti agtutubo ti kankanayon a masaplit kadagitoy nga al-aldaw babaen iti seksual a pannakagargari. Nupay kasta, kunaen ti Biblia: “Ngem ti pannakikamalala ken ti amin a kita ti kinarugit wenno ti agum saan man la koma a madukit kadakayo, kas maiyannugot kadagiti sasanto; uray dagiti naalas a panagsasao ken dagiti awan kapapayanna ken dagiti panangsursuron, bambanag a di maipaay . . . ta awan ti mannakikamalala wenno tao a narugit wenno naagum—isu a panagrukbab kadagiti didiosen—ti addaan ti aniaman a tawid iti pagarian ni Kristo ken iti Dios.”—Efeso 5:3-5.
Paliiwenyo a ti “naagum a tao” ket “managrukbab [met] kadagiti didiosen.” Kasano a kasta? Dagidiay agbalin a nalabes iti panagtarigagayna iti sekso, panagayat iti kuarta (kas ti maiyebkas babaen iti panagtakaw, panagkusit, ken panagsugal), kinabuklis iti taraon ken inumen, wenno ambision a maipaay iti pannakabalin ken dayaw, agbalinda nga adipen dagiti kakasta a tarigagay ket pagbalinenda ida a didiosenda, kas maar-aramid. Ti kangrunaan a panggepda iti biag isu ti panangpennek ti naagum a tarigagayda. Dagiti Kristiano a mangaramid kadagiti kakasta a bambanag iti idolatroso a pamay-an di pagduaduaan a “naagumda a tattao,” iti termino ti Biblia, ket mailaksidda iti kongregasion. Inkabilda ti panagdayaw iti “didiosda” a nangnangruna ngem ti panagdayaw ken Jehova isu a “Dios a mangkalikagum iti naipamaysa a panagdayaw.”—Exodo 20:3-6, 17.
Ti panangipaay iti atension iti radio ken programa iti TV wenno liblibro ken dagiti magasin a mangtignay iti agum kadagiti makadangran a bambanag ket napeggad unay a maipaay kadagiti Kristiano—agtutubo ken nataengan. Laglagipenyo a ni David saanna a nalapdan ti nangmatmat ken Bat-seba nga agdigdigos ket, iti nakapuy a kanito, isut’ nasallamaan iti naagum a tarigagay. Iddepenyo kadi ti TV wenno rummuarkayo no ti sine mangiparang iti imoralidad?
Ni David, nupay kasta ti napalabasna, addaan iti nauneg nga ayat ken Jehova. Daytoy ti nangtulong kenkuana a nagbalbaliw manipud iti basolna. Kasta met, maysa a nabayagen a Kristiano idiay Africa ti nakabael a nagbalbaliw manipud iti dakes a kaso iti kinaagum iti kuarta. Gapu kadagiti dadduma a rigat isut’ nakautang. Agsipud ta isu ti mangtamtaming kadagiti pinansial nga ar-aramid iti kompania a pagtartrabahuanna, isut’ nagargari nga “umutang” iti kuarta nga awan ti pammulubos. Pinalubosanna dayta a “bukel” iti kinaagum nga agrusing ket nangkusit iti dakkel a gatad. Idi a dagiti nangiyempleo kenkuana nagsaludsodda maipapan iti dayta a banag, isut’ nagammangaw ket pimmanaw iti pagilian, nga imbatina ti asawana ken dagiti annakna. Ngem ti konsiensiana di nagbayag ti nangriribuk kenkuana, ket nabigbigna nga isut’ nakaaramid iti nadagsen a biddut. Isut’ nagawid ket kamaudiananna insublina ti isuamin a gatad. Isut’ tinubngar dagiti Kristiano a panglakayen ket mangar-aramid itan iti makomendaran nga irarang-ay.
Aniat’ nakatulong kenkuana a makasubli? Ti panagkararag ken panagbasa iti Biblia. Nasarakanna a dagiti adu nga ebkas iti salmo ni David ti nangtignay iti pusona, isu a nangtulong kenkuana nga agkararag a sipapasnek ken naimpusuan unay. Adtoy ti sumagmamano nga ulidan kadagitoy a salmo: “Kaasiannak, O Dios, kas mayannurot iti kinamanagayatmo. Kas mayannurot iti karuay dagiti nasnekan a kaasim punasem dagiti kinasalungasingko. Parsuaem kaniak ti nadalus a puso, O Dios, ket pabaruem ti maysa a nalinteg nga espiritu itoy unegko.” “Igawidmo met ti adipenmo kadagiti kinakuspag a basol; dika ipalubos ti panangiturayda kaniak.”—Salmo 51:1, 10; 19:13.
No tarigagayanyo a liklikan wenno pagballigian ti panangpetpet ti agum, “umadanikayo iti Dios, ket isu umasidegto kadakayo.” (Santiago 4:8) No ti puso ti Kristiano napno iti ayat ken Jehova, kadagiti Kristiano a kakabsatna, ken kadagiti adu a makasapul iti tulong kadagitoy a nariribuk a panawen, ngarud ti naalas a “bukel” iti agum narigrigat ti panagrusingna. Kasta met, ti nasantuan nga espiritu ket maysa a nagsayaatan a mangpapatay iti agum! Gapuna palubosanyo dayta nabileg a puersa nga agayus iti pusoyo, a mangdalus iti dayta kadagiti saan a nadalus a tarigagayna, ken ti panangpunno iti dayta iti nauneg a panagtarigagay nga agserbi ken Jehova. Kalpasanna ti nakaap-aprang a puersa iti agum saannakayto a petpetan.
[Ladawan iti panid 23]
Ni Judas Iscariote pinetpetan ti agum
[Ladawan iti panid 24]
‘Maysa a narikut a kinapudno iti negosio iti lubong iti seguro a ti nalabes a pannangan ken kinalukmeg saanda a nasayaat iti napaut a panagbiag’