Isasang-at iti Bantay a Nangatngato Ngem iti Himalayas
TI Himalayas! Aniat’ iparipirip kadakayo dagidiay a sasao? Nakaskasdaaw, nayelo a tuktok ti bambantay a buyogen ti bumanerber nga angin? Ti ragsak ti panagballigi, a panagtakder iti tuktok ti kangatuan a bantay ditoy daga? Para iti kaaduan kadatayo, mabalin nga imposible ti isasang-at iti Bantay Everest, iti Kabambantayan ti Himalaya idiay Nepal. Nupay kasta, sumangsang-at ti adu a tattao itatta idiay Nepal iti maysa a bantay a nangatngato ngem ti Himalayas! Sakbay nga ammuentayo ti maipapan iti daytoy a panagdaliasat iti nadayag a bantay, pasiarentay iti apagbiit ti bassit ngem napintas a Pagarian ti Nepal.
Nepal—Ti Bantay a Pagarian
Naisangsangayan ti Pagarian ti Nepal gapu ta maysa daytoy kadagiti sumagmamano a nabatbati a monarkia iti lubong ken kasta met, agsipud ta daytoy ket saan a sekular, no di ket maysa a narelihiosuan a pagarian. Ti Nepal isut’ kakaisuna nga estado a Hindu iti lubong. Ti kaaduan iti 20 a milion nga agindegna ket Hindu. Nupay kasta, adda naindaklan a panagduduma dagiti etniko a namunganayan ti tattaona. Kaaduan kadagidiay agnanaed iti makin-amianan a kabambantayan a rehion ket namunganay iti Tibeto-Burman, idinto ta iti makin-abagatan a katantanapan, kaaduan kadagiti tattao ket addaan iti Indo-Aryan a nalikudan. Ti Nepali isut’ opisial a pagsasao iti pagilian ken ti namulagatan a pagsasao ti agarup 60 porsiento kadagiti tattao. Dagiti nabatbati agsaoda iti nasursurók ngem 18 nga etniko a pagsasao.
Rimmektanggulo ti Nepal, 880 kilometro manipud iti daya nga agpalaud ken 200 kilometro manipud amianan nga agpaabagatan. Ti nakaskasdaaw a Himalayas, a mangbukel iti makin-amianan a pagbeddengan, iramanna ti Bantay Everest, ti katatayagan a tuktok iti lubong iti 8,848 a metro, ken walo a sabsabali pay a tuktok a nasurok a 8,000 a metro. Masarakan iti makintengnga a Nepal dagiti nababbaba a bantay ken dagiti dan-aw ken tanap. Agpaabagatan, iti pagbeddengan ti India, adda sadiay ti nadam-eg a Tarai, ti kangrunaan a rehion ti agrikultura.
Ti Kathmandu, ti kabesera, nga adda iti makintengnga a rehion, ket pudno a makaparagsak a lugar para kadagiti turista. Mangitukon daytoy kadagiti panagtayab babaen ti eroplano iti ngatuen dagitoy a natayok a bambantay, panagpasiar kadagiti parke dagiti atap nga animal, ken adu a bubuyaen iti pagilian. Maawagan no dadduma ti Nepal a tanap dagiti dios gapu ta relihioso unay dagiti tattaona. Relihion met ti makagapu no apay nga agturturong ti riniwriw a tattao iti aglikmut ti lubong iti “bantay” a nangatngato ngem ti Himalayas.
Agarup 2,700 a tawenen ti napalabas, napaltiingan ti Hebreo a mammadto a ni Isaias a mangipadto a “kadagiti maud-udi nga al-aldaw . . . ti bantay ti balay ni Jehova mabangonto iti rabaw dagiti bambantay . . . Adu dagiti inilin-ili a mapanto ken agkuna: ‘Umaykayo, ket sumang-attayo iti bantay ni Jehova . . . Isuronatayonto kadagiti dalanna, ket magnatayonto kadagiti danana.’” (Isaias 2:2, 3) Nayarig ditoy ti naitan-ok a nasin-aw a panagdaydayaw ken Jehova, ti Namarsua ken Soberano nga Agturay iti uniberso, iti maysa a bantay, a naibayog iti ngatuen ti isuamin a kasla bantay a kita ti panagdaydayaw. Dayta ti tema ti maysa a sangalubongan nga edukasional a trabaho a tumultulong kadagiti mabisbisinan iti kinapudno a tattao a mangadal maipapan kadagiti dalan ni Jehova. Kasano a nairugi daytoy a trabaho idiay Nepal?
Babassit a Nangrugian
Agsapsapul idi ti maysa a soldado iti British Army idi Gubat Sangalubongan II iti pudno a relihion. Dagiti Nepali-Hindu a nagannakna ket nakomberte iti Katolisismo. Kabayatan ti idadakkelna, nakitana ti kinamaag ti panagrukbab iti didiosen, tinallikudanna dagiti sursuro kas iti umap-apuy nga impierno a doktrina, ket rinugianna nga inusig ti pammati dagiti Protestante nga iglesia. Ngem saan a napnek.
Idi imbalud dagiti Hapones iti dati a Rangoon, Burma, inkararag daytoy a soldado a malasatanna koma dagiti kinarigat iti kampo a pagtrabahuan tapno maitultuloyna ti panagbirokna iti pudno a panagdaydayaw. Idi agangay, nalibasanna dagiti nangkemmeg kenkuana ket isut’ tinulongan ti maysa a maestro a sadiay balayna ti nakasarakanna iti bokleta a Where Are the Dead?, nga insurat ni J. F. Rutherford. Gapu ta nabigbigna ti kinapudno, sigagagar nga immanamong a makipagadal idi isut’ kinasabaan dagiti Saksi ni Jehova idiay Rangoon idi 1947. Iti las-ud ti sumagmamano a bulan, isut’ nabautisaran, a di nagbayag, sinaruno daytoy ti agkabannuag a baketna. Inkeddengda ti agsubli idiay India, nga agnaedda iti nakayanakanda a Kalimpong, iti makin-amianan a daya a kabambantayan. Ditoy a nayanak ken nasursuruan ti dua nga annakda. Idi Marso 1970, immakarda idiay Kathmandu.
Ti Konstitusion ti Nepal imparitna ti proselitismo. Asinoman a matakuatan a mangisaksaknap iti makuna a ganggannaet a relihion ket maibalud iti pito a tawen, ket ti maysa a tao a makitipon iti kasta a relihion masentensiaan iti tallo a tawen a pannakaibalud a pakairamanan ti nadagsen a multa. Isu a kasapulan a maaramid idi a siaannad ti panangasaba. Ti panagbalaybalay a ministerio kaipapanannat’ panangasaba iti maysa a pagtaengan, kalpasanna umakar iti sabali a lugar sa mangasaba sadiay. Kaawatan a dakkel unay ti naaramidan ti impormal a panangasaba iti panangisaknap ti naimbag a damag.
Nabannayat unay idi ti irarang-ay. Iti populasion nga agarup sangapulo a milion, kasla makapaupay ti tay-ak. Naimula dagiti bukel ti kinapudno bayat a kinasabaan daytoy kakaisuna a pamilia dagiti gagayyem, kalangenlangenda, amo, ken katrabahuanda. Inangayda dagiti regular a gimong iti pagtaenganda ket inawisda dagiti interesado a makikadua kadakuada. Kamaudiananna, idi Marso 1974, kalpasan ti uppat a tawen a panagtultuloy a panagmula ken panagsibug, dimteng ti immuna a bunga manipud Nepal—ket daytat’ nagtaud manipud iti di ninamnama a gubuayan!
Idi mangasaba iti maysa a pagtaengan, nakisarita ti agibumbunannag iti nabaknang a tao a sekretario iti maysa a kameng ti natan-ok a pamilia. “Kasaritam ti barok,” kinuna ti lalaki. Immanamong ti anak a lalaki a makipagadal iti Biblia. Kalpasan ti sumagmamano a panawen binalbaliwanna ti pagtrabahuanna, yantangay nagtrabaho iti maysa a pagsusugalan. Bimmusor kenkuana ti amana, a maysa a napasnek a Hindu. Kaskasdi, dimmasig daytoy a baro ken Jehova. Aniat’ nagbanaganna? Idi agangay, insardeng ni amana ti panangbusor kenkuana, ket maysa a grupo dagiti asideg a kabagianda ti immawat iti kinapudno ti Biblia. Isut’ agserserbi itan kas maysa a panglakayen iti kongregasion Kristiano.
Tapno makapagtalinaed a napigsa iti naespirituan ken maipangag ti Nainkasuratan a bilin a saanda a baybay-an ti panagtataripnongda a sangsangkamaysa, inangay ti bassit a grupo idiay Kathmandu dagiti regular a gimong iti maysa a pribado a pagtaengan. Ngem iti labes dayta, saan a nakatabuno dagiti kakabsat iti daddadakkel a panagtataripnong. Dagidiay makabael iti dayta nagdaliasatda a nagturong idiay India maipaay kadagiti asamblea—nawatiwat ken nagastos a panagdaliasat kadagiti kabambantayan.
Anian a nagragsak nga okasion dayta idi naiparang ti intero a programa ti kombension distrito iti pagtaengan a nangangayanda kadagiti gimong! Panunotenyo ti uppat a kakabsat, a pakairamanan ti maysa a kameng ti sanga [nga opisina] ti India, a mangiparang iti intero a programa! Naiparang uray pay ti drama iti Biblia. Kasano? Naala dagiti slide iti dress rehearsal idiay India. Idiay Nepal, naipabuya dagitoy nga slide iti screen, a nabuyogan iti nairekord a panagsasarita. Nagustuan unay dagiti timmabuno dayta. Kasanot’ kaadu ti timmabuno? Sangapulo ket walo a tattao!
Limitado idi ti tulong iti panangasaba a trabaho manipud kadagiti ganggannaet a Saksi. Imposible idi ti trabaho a panagmisionero, ken narigat a makagun-od dagiti ganggannaet iti sekular a trabaho. Nupay kasta, nakasarak ti dua nga Indio a Saksi iti pagtrabahuanda idiay Nepal iti agduma a tiempo, a nangbusbosda iti adu a tawen idiay Kathmandu ken timmulongda a nangpabileg iti kaibangbangon a kongregasion. Idi 1976, addan 17 nga agibumbunannag iti Pagarian idiay Kathmandu. Idi 1985, nangibangon dagiti kakabsat iti bukodda a Kingdom Hall. Idi nalpasen [ti Kingdom Hall], nangrugin a maaramid a regular sadiay dagiti tinawen a kombension distrito, kasta met dagiti sabsabali pay nga asamblea. Pudno a ti patakder isu idin ti sentro ti nasin-aw a panagdaydayaw iti dayta a nasulinek, kabambantayan a teritoria.
Panagdakkel iti Laksid Dagiti Pakarigatan
Kadagidiay a nasapa a tawen, ti trabaho a panangasaba, a naaramid buyogen ti kasta unay a kinaannad, ti saan unay a nadlaw dagiti agtuturay. Nupay kasta, idi arinunos ti 1984, nangrugi a maipaalagad dagiti panangipawil. Natiliw ti maysa a kabsat a lalaki ken tallo a kakabsat a babbai ket naibaludda iti uppat nga aldaw sakbay a nawayawayaanda buyogen ti ballaag a saandan nga ituloy ti trabahoda. Iti maysa a purok, natiliw ti siam a tattao kabayatan ti panangyadalda iti Biblia kadagiti pagtaenganda. Naibalud ti innem iti las-ud ti 43 nga aldaw. Adu pay a sabsabali ti naaresto, ngem awan naaramid a legal a tignay.
Idi laeng 1989, naaresto amin dagiti kakabsat a lallaki ken babbai iti maysa a Panagadal iti Libro ti Kongregasion, naibalud iti tallo nga aldaw, sada nawayawayaan. No dadduma, nakiddaw a pirmaanda ti sasao a mangibagbaga a saandan a mangasaba. Nagkedkedda. Napalubosan ti dadduma kalpasan laeng a napirmaanda ti sasao a situtulokda a manglak-am kadagiti ibungana no matiliwan ida a mangaskasaba manen.
Iti laksid dagiti kasta a pakarigatan, sireregta nga intultuloy dagiti kakabsat nga inkasaba ti naimbag a damag ti Pagarian. Kas pagarigan, idi 1985, ti tawen kalpasan ti panangrugi ti gobierno a bimmallaet, adda 21-porsiento nga irarang-ay iti bilang ti panangasaba. Nangbusbos dagiti 35 nga agibumbunannag iti promedio a 20 nga oras iti makabulan a mangisarsarita kadagiti sabsabali maipapan iti nasin-aw a panagdaydayaw.
Bayat ti ilalabas ti panawen, nangrugin a mapasamak dagiti napolitikaan a panagbalbaliw idiay Nepal. Nangrugin a mabigbig dagiti opisial ti gobierno a saan a pagbutngan dagiti Saksi ni Jehova. Kinapudnona, ti trabahoda a panangisuro iti Biblia addaan iti makagunggona, makapabileg nga epekto kadagiti tattao, a mamagbalin kadakuada a nasaysayaat nga umili. Nakita dagiti opisial a ti kinamapagtalkan, napinget a panagtrabaho, ken nalinteg a moral a kababalin isut’ naipaganetget kas kangrunaan a makalikaguman kadagiti managdaydayaw ni Jehova.
Naipaay ti nagsayaat a pammaneknek idi nagbalin a Saksi ti maysa a babai a dati a napeklan a Hindu ket nagkedked a mayalisonan iti dara. Nasdaaw dagiti doktor iti natibker, nasayaat-pannakailawlawagna a takderna. Natulongan daytoy a babai a mangammo iti kinapudno babaen ti broshur a Tagiragsakenyo ti Biag nga Agnanayon Ditoy Daga! Iti laksid ti ibubusor ken pananguy-uyaw ti pamiliana, isut’ nabautisaran idi 1990 bayat a dandanin 70 ti tawenna. Idi agangay, kasapulan a maoperaan agsipud ta nabungtol ti sakana ken nagsagaba met iti sabsabali pay a komplikasion. Kabayatan ti dua a lawas, isut’ nakidangadang manipud iti panangpilit dagiti doktor ken kakabagian a mangawat iti pannakayalison iti dara. Kamaudiananna, nagballigi ti bunggoy dagiti siruhano a nangopera nga awan dara. Nupay limitado itan ti panagtignayna, agtugaw daytoy a matalek a sister iti ruanganna iti kada bigat ket awisenna dagiti lumabas a makikatugaw kenkuana ken agimdeng iti sumagmamano a makaay-ayo a naimbag a damag.
Ti Nepal Itatta
Aniat’ kasasaad ti Nepal itatta? Tagtagiragsaken dagiti Saksi ni Jehova ti nasayaat a wayawaya ti panagdaydayaw a kas kadagiti kakabsatda iti sangalubongan. Manipud idi rinugian ti maysa wenno dua a piguratibo a managuli iti bantay ti tumipon kadagidiay umul-uli iti bantay ti pudno a panagdaydayaw, kinuna ti umad-adu a bilang dagiti tattao, ‘Umaykayo, sumang-attayo iti bantay ni Jehova.’ Idi 1989, addan promedio a 43 a makiramraman iti trabaho a panangasaba iti kada bulan, ket 204 ti timmabuno iti Pananglaglagip iti ipapatay ni Kristo iti dayta a tawen.
Kalpasanna, kas naikari, rinugian ni Jehova a papartaken ti pannakaurnong dagiti managbirok iti kinapudno iti balayna. (Isaias 60:22) Iti saan pay unay a nabayag, nabuangay ti maikadua a kongregasion idiay Kathmandu, ket addan dua a naiputputong a grupo iti ruar ti kabesera. Idi Abril 1994, adda 153 a Kristiano a nagreport iti panangasaba a trabaho—maysa a 350 a porsiento nga irarang-ay iti nakurkurang ngem lima a tawen! Nangidauloda iti 386 a panangyadal iti Biblia iti pagtaengan dagiti interesado a tattao. Iti Memorial idi 1994, adda makaparagsak a timmabuno a 580. Iti kaaldawan ti espesial nga asamblea, ti pasdek ket pinunno ti 635, ket 20 ti nangidatag iti bagida maipaay iti bautismo. Gapuna, ti naindaklan nga irarang-ay a tagtagiragsaken dagiti Saksi ni Jehova iti sangalubongan ket mapaspasamak metten iti nagbassitan a Nepal.
Kadagiti nabiit pay a tawen, ti bilang ti literatura a napataud iti Nepali a pagsasao ket pudno nga immadu, a timmulong kadagiti napakumbaba nga agtalinaed a sititibker iti kinapudno. Dagiti nasanay a managipatarus iti sanga nga opisina ti India kadagiti pamay-an ti panagipatarus ken panagaramat iti computer agserserbida itan iti amin-tiempo idiay Kathmandu. Tangay nakabalanda maipaay iti panagdakkel, rumangrang-ay dagiti teokratiko a managsang-at iti bantay idiay Nepal!
Panagsang-at a Nangatngato Ngem iti Himalayas
Mabalinyo met a tagiragsaken ti isasang-at iti bantay a nangatngato ngem ti Himalayas. Ti panangaramidyo iti dayta, tumiptiponkayto saan laeng a kadagidiay taga-Nepal no di pay ket kadagiti riniwriw “manipud kadagiti isuamin a nasion ken kadagiti tribo ken kadagiti il-ili ken kadagiti pagsasao.” (Apocalipsis 7:9) Makikaduakayto kadakuada a mangtagiragsak iti panagbalin a sinursuruan ti Namarsua kadagiti nadayag a bambantay kas kadagidiay adda idiay Nepal. Makitayonto ti ‘panangpalinteg ti Namarsua kadagiti bambanag,’ ket mabalinyonto ti kumita iti masanguanan a panagbiag nga agnanayon iti nadalusan ken napapintas a daga.—Isaias 2:4.
[Mapa iti panid 24]
(Para iti aktual a pannakaurnosna, kitaem ti publikasion)
Kathmandu
Bantay Everest
[Ladawan iti panid 25]
Iti ruar ti Kingdom Hall idiay Kathmandu
[Ladawan iti panid 26]
Magunggonaan ti adu a taga-Nepal manipud iti panagadal iti Biblia