Dagiti Milagro​—Maitunosda Kadi Kadagiti Linteg ti Nakaparsuaan?

DAGITI milagro ket paspasamak a mamagsiddaaw wenno mangimayeng; dagiti puersa iti pisikal a lubong a mangrimbaw kadagiti amin a pagaammo a natauan wenno natural a puersa ket ngarud maikuna a gapuanan ti datdatlag nga aramid. Iti Hebreo a Kasuratan ti sao a moh·phethʹ, a no dadduma maipatarus a “milagro,” kaipapananna met ti “signo,” “pagsiddaawan,” ken “tanda.” (Deuteronomio 28:46; 1 Cronicas 16:12, footnote, iti Ingles) Masansan a maaramat a kombinasion ti Hebreo a sao nga ʼohth, a kaipapananna “pagilasinan.” (Deuteronomio 4:34) Iti Griego a Kasuratan ti sao a dyʹna·mis, “pannakabalin,” ket naipatarus a “mannakabalin nga ar-aramid,” “kabaelan,” “milagro.”​—Mateo 25:15; Lucas 6:19; 1 Corinto 12:10, AT, KJ, NW, RS.

Ti milagro, a nakaskasdaaw iti imatang ti makakita, ket banag a dina kabaelan nga aramiden wenno dina pay matarusan a naan-anay. Maysa met dayta a nabileg nga aramid, nga agkasapulan iti dakdakkel a pannakabalin wenno pannakaammo ngem iti adda kenkuana. Ngem iti imatang daydiay gubuayan ti kasta a pannakabalin, saan a milagro dayta. Matarusanna dayta ket kabaelanna nga aramiden. Gapuna, dagiti adu a gapuanan ti Dios ket nakaskasdaaw kadagiti tattao a makaimatang ngem pannakaaramat laeng daytoy ti pannakabalinna. No mamati ti maysa a tao iti dios, nangnangruna iti Dios a namarsua, dina mailibak a naan-anay ti pannakabalin ti Dios a mangaramid kadagiti banag a nakaskasdaaw iti imatang ti tattao.​—Roma 1:20.

Babaen ti panagadal ken panagpaliiw, nabigbig dagiti managsirarak ti nadumaduma a naurnos a panagandar ti bambanag iti uniberso ken nailasinda dagiti linteg a mangsaksaklaw iti kasta a kinaurnos kadagiti natural a pasamak. Maysa kadagita ‘ti linteg ti grabidad.’ Bigbigen dagiti sientipiko ti kinarikut ken kaskasdi ti kinamapagtalkan dagitoy a linteg, ket iti panangawagda kadagitoy kas “linteg” ipasimudaagna ti kaadda ti Maysa a nangpaandar iti kakasta a linteg. Matmatan dagiti managduadua ti milagro kas maikaniwas kadagiti linteg a bigbigbigenda kas natural, di mabalbaliwan, di masupiat; gapuna, kunada, awan a pulos mapasamak a milagro. Nasayaat a laglagipentayo a ti paniriganda ket no di matarusan ken di mailawlawag dayta kadatayo maitunos iti pannakaawattayo kadagitoy a linteg, di mapasamak dayta.

Nupay kasta, pagan-annadan unayen dagiti nasaririt a sientipiko ti panangibaga nga imposible ti maysa a banag. Kinuna ni propesor John R. Brobeck iti University of Pennsylvania: “Ti maysa a sientipiko saannan a maibaga a sipaprangka nga imposible ti maysa a banag. Maibagana laeng a mapagduaduaan dayta. Ngem mabalin a maibagana a ti maysa a banag imposible a mailawlawag iti agdama a pannakaammotayo. Di maikuna ti siensia a pagaammo itan amin a kalidad ti materia ken amin a kita ti enerhia. . . . [Iti milagro] ti maysa a banag a masapul a mainayon ket ti gubuayan ti enerhia a ditay ammo iti biolohikal ken pisiolohikal a siensiatayo. Iti Kasuratantayo daytoy a gubuayan ti enerhia ket naipabigbig kas ti pannakabalin ti Dios.” (Time, Hulio 4, 1955) Sipud idi nadakamat dagitoy a sasao, ti idudur-as ti siensia ti ad-adda a nangpabileg iti daytoy.

Di matarusan a naan-anay dagiti sientipiko dagiti kalidad ti pudot, lawag, atomiko ken nuklear a tignay, elektrisidad, wenno aniaman kadagiti kita ti materia uray iti sidong dagiti normal a kasasaad. Ad-adda pay a kurang ti pannakaawatda kadagitoy a kalidad iti sidong dagiti karkarna wenno abnormal a kasasaad. Kas pagarigan, iti di pay unay nabayag naaramid dagiti nasaknap a panagsirarak iti sidong ti nalamiis unay a kasasaad, ngem iti daytoy ababa a tiempo, adu ti napaliiw a karkarna a tignay dagiti elemento. Ti buli, a di nasayaat a konduktor ti koriente, no maitaneb iti likido a helium a maipalamiis iti temperatura a −271° C. (−456° F.) karkarna nga agbalin a nakasaysayaat unay a konduktor ken nakabilbileg nga elektromagneto no adda mayasideg a batumbalani. Iti kasta a nakalamlamiis unay a temperatura agparang a sumraen a mismo ti helium ti linteg ti grabidad babaen ti panagkarayamna nga agpangato iti ngarab ti sarming a baso ket aglippias, a rummuar a mismo iti pagkargaan.​—Matter, Life Science Library, 1963, pp. 68, 69.

Daytoy a takuat ket maysa kadagiti adu a namagsiddaaw kadagiti sientipiko, a kasla mangriribuk kadagiti dati a kapanunotanda. Kasano ngarud nga adda makaikuna a sinupring ti Dios dagiti bukodna a linteg babaen kadagiti nabileg nga aramidna a kasla nakaskasdaaw ken datdatlag kadagiti tattao? Sigurado a ti Namarsua iti pisikal nga uniberso makontrolna a naan-anay dagiti pinarsuana ken maiturongna dagitoy a banag iti sidong ti balabala dagiti linteg nga inaramidna a naisiguden kadakuada. (Job 38) Maiyegna ti kasasaad a kasapulan tapno maaramid dagitoy; mabalinna a papartaken, pabannayaten, baliwan, wenno pukawen ti epekto dagiti reaksion. Wenno mabalin nga aramiden dayta dagiti anghel, a nabilbileg ngem tao, iti panangtungpalda iti pagayatan ni Jehova.​—Exodo 3:2; Salmo 78:44-49.

Ti sientipiko sigurado a dina lablab-awan wenno di lumbes kadagiti pisikal a linteg no ipakatna ti nakarkaro a pudot wenno lamiis, wenno ad-adu nga oksihena, ken dadduma pay, a mangpapartak wenno mangpabannayat iti kemikal a reaksion. Nupay kasta, kariten dagiti managduadua dagiti milagro iti Biblia, agraman ti “milagro” ti panamarsua. Kayariganna ibagbaga dagitoy a kumarkarit a pagaammoda dagiti amin a kasasaad ken sistema a napasamak. Ipappapilitda a dagiti tignay ti Namarsua ket masapul a malimitaran kadagiti nagakikid a paginggaan ti pannakaawatda kadagiti linteg a mangiturturay kadagiti pisikal a banag.

Daytoy a kinakapuy dagiti sientipiko ket binigbig ti maysa a Sueko a propesor ti plasma physics, a nagkuna: “Awan makasupiat iti kinatulnog ti atmospera ti daga kadagiti linteg ti mechanics ken atomic physics. Nupay kasta, mabalin a marigatantayo unay a mangutob iti panagandar dagitoy a linteg no maipanggep iti aniaman a kasasaad a mainaig kadagiti datdatlag iti atmospera.” (Worlds-Antiworlds, ni H. Alfvén, 1966, p. 5) Inyaplikar ti propesor daytoy a kapanunotan iti namunganayan ti uniberso. Impasdek ti Dios dagiti pisikal a linteg a mangiturturay iti daga, init, ken bulan, ket nakaaramiden dagiti tattao kadagiti nakaskasdaaw a banag iti sidong dagiti balabalada. Sigurado a mapagtignay ti Dios dagiti linteg tapno mangpataud iti resulta a di ninamnama ti tattao; saan a narigat kenkuana ti panangbisngay iti Nalabaga a Baybay tapno “dagiti dandanum isuda idi kadakuada ti maysa a bakud” iti agsumbangir. (Exodo 14:22) Nupay nakaskasdaaw iti tao ti pannagna iti rabaw ti danum, anian a naglaka nga aramiden iti bileg daydiay “mangibistrad kadagiti langlangit a kas maysa a bengbeng, ken mangyaplag kadakuada a kas maysa a tolda a pagyanan.” Maysa pay, nadeskribir ti Dios kas nangparsua, ken mangkonkontrol kadagiti amin a banag idiay langit, ken naikuna a “gapu iti kinadakkel unay ti kinamaingelna, ken agsipud ta napigsa iti pannakabalin, awan ti agkurang uray no maysa.”​—Isaias 40:21, 22, 25, 26.

Yantangay ti panangbigbig iti kaadda ti linteg, kas iti linteg ti grabidad, kaipapananna nga adda managaramid iti linteg nga addaan naidumduma, natantan-ok ngem iti tao a saririt ken pannakabalin, apay a pagduaduaan pay laeng ti abilidadna nga agaramid kadagiti nakaskasdaaw a banag? Apay a limitarantayo ti panagtignayna kadagiti nakaak-akikid unay a paginggaan ti pannakaammo ken kapadasan ti tao? Deskribiren ni patriarka a Job ti kinasipnget ken kinamaag a nangipalubosan ti Dios a papanan dagitoy a mangilaban iti siribda kenkuana.​—Job 12:16-25; idiligyo ti Roma 1:18-23.

Ti Panangalagad ti Dios iti Moral a Lintegna

Ti Dios ti panamarsua ket saan a nadarasudos a Dios, a mangsupring lattan kadagiti bukodna a linteg. (Malakias 3:6) Makita daytoy a kinapudno iti panangalagadna kadagiti moral a lintegna, a maitunos kadagiti pisikal a lintegna ngem nangatngato ken natantan-ok ngem kadagita. Iti kinahustisia dina mapanuynoyan ti kinakillo. “Sika a nadalus unay dagiti matam a saan a maay-ayo iti dakes, dika met buyaen ti pakadadaelan,” kuna ti mammadtona. (Habacuc 1:13; Exodo 34:7) Inyebkasna ti lintegna iti Israel: “Ti biag maisingirto iti biag, mata iti mata, ngipen iti ngipen, ima iti ima, saka iti saka.” (Deuteronomio 19:21) Idi tarigagayanna a pakawanen dagiti nakapimpiman, agbabbabawi a tattao iti basol a makagapu no apay a matmatayda, masapul nga adda legal a pangibatayan ti Dios no surotenna ti lintegna. (Roma 5:12; Salmo 49:6-8) Nainget iti panangalagadna iti lintegna, nga insakripisiona pay ti bugbugtong nga Anakna kas subbot kadagiti basol ti sangatauan. (Mateo 20:28) Kuna ni apostol Pablo a, “baeten iti pannakaluk-at babaen ti subbot nga imbayad ni Kristo Jesus,” nabalinan ni Jehova a “maipakita ti bukodna a kinalinteg . . . tapno isu nalinteg koma uray iti panangideklarana kas nalinteg ti tao nga addaan iti pammati ken Jesus.” (Roma 3:24, 26) No matarusantayo a ti Dios, gapu iti panagraemna kadagiti moral a lintegna, dina impaidam ti panangidatonna iti dungdungnguenna nga Anak, sigurado a maikunatayo a dina pulos kasapulan a “supringen” dagiti pisikal a lintegna a mangibanag iti aniaman a makalikaguman iti sidong ti pisikal a sangaparsuaan.