Aniat’ Napasamak iti Kinatarnaw?
NASUROK a sangagasut a tawenen ti napalabas, ni Barney Barnato, maysa a negosiante iti diamante, nagsubli idiay Inglatera manipud South Africa. Apagsangpetna dina nagustuan ti estoria iti pagiwarnak a naisurat maipapan kenkuana. Gapuna inikkanna ti editor iti naisurat a pakaammo agpaay iti maikadua nga artikulo, “tapno laeng mailinteg ti bambanag,” agraman tseke nga addaan dakkel a kantidad ti kuarta.
Imbelleng ti editor, ni J. K. Jerome, ti surat iti pagbasuraan ket insublina ti tseke. Gapu ta naklaat, dagus a dinoble ni Barnato ti tukonna. Napagkedkedan met laeng dayta. “Mano kadi ti kayatmo?” insaludsodna. Iti pananglagipna iti pasamak, kuna ni Jerome: “Inlawlawagko kenkuana a di maar-aramid dayta—saan iti Londres.” Talaga a di mailako ti kinatarnawna kas maysa nga editor.
Nadepinar ti “kinatarnaw” kas “kinalinteg iti moral; kinamapagtalkan.” Maikari a pagtalkan ti tao a natarnaw. Ngem ita, ti panagbalin a di mapagtalkan—kinaawan ti kinatarnaw—apektaranna amin a tukad ti panagbiag.
Idiay Britania pinaglatak ti warnakan ti sao nga “sleaze” [kinaalas] a mangiladawan iti kinaawan ti moral a kinatarnaw. Kas kuna ti pagiwarnak a The Independent maipapan iti daytoy, ti kinaalas ramanenna “amin manipud kadagiti relasion ti agayan-ayat ken panagsuitik iti lokal a gobierno agingga iti panagkupit kadagiti dadakkel a pedido a maibiahe iti sabali a pagilian.” Awan aspeto ti biag a di maapektaran.
Agbaliwbaliw a Pagalagadan iti Kinatarnaw
Siempre, ti kinatarnaw dina kaipapanan ti kinaperpekto, ngem iyanninawna ti maysa a kangrunaan a galad iti tao. Iti lubongtayo nga agdardaras a bumaknang, ti kinatarnaw mabalin a mamatmatan kas lapped, saan a naimbag a kababalin. Kas pagarigan, umad-adu ti estudiante nga agus-usar kadagiti komplikado nga alikamen tapno agkusit kadagiti eksamen, ket dagitoy kabbaro nga alikamen gistay di madlaw. Kuna ti maysa a Britano a propesor iti unibersidad a nasurok a kagudua kadagiti amin a Britano nga estudiante ti nagkusit, ket di pagduaduaan a saan nga agmaymaysa ti Britania.
Usigen met ti pannakadangran dagiti inosente a tattao no agulbod ken mangallilaw dagiti tattao a di mapagtalkan. Alaentayo ti kaso iti ili ti Bhopal iti India a sadiay, idi 1984, ti makasabidong a gas pinapatayna ti nasurok a 2,500 a lallaki, babbai, ken ubbing ken dinangranna ti ginasgasut a ribu pay. Impadamag ti The Sunday Times: “Dagiti pamay-an iti panangtulong kadagiti biktima ket nalapdan iti panagkunniber. . . . Ti trabaho a panangamiris kadagiti lehitimo a kaso ket pinagbalin a komplikado ti rinibribu nga ulbod a sasao, palsipikado a dokumento ken bugos nga ebidensia.” Kas resultana, kalpasan ti sangapulo a tawen $3,500,000 laeng iti $470,000,000 a daños ti naiwaras kadagidiay agkasapulan.
Komusta met ti relihion? Ania ti rekordna maipanggep iti kinatarnaw? Nakalkaldaang, dagiti pagalagadan masansan a maipada iti sekular a lubong. Alaentayo a pagarigan ti Romano Katoliko nga obispo a ni Eamon Casey, a nangamin nga isut’ ama ti bastardo nga anak a lalaki, nga ita ket tin-edyeren. Ti situasion ni Casey, kas dinakamat ti pagiwarnak a Guardian iti Britania, ket “gagangay.” Iti umasping a pamay-an, impadamag ti The Times: “Ti kinapudno maipapan iti nakababain nga aramid ni Obispo Casey ket saan a ti kinakarkarna ti basolna, no di ket ti panangsalungasing iti celibacy [di-panagasawa] ket saan a baro wenno karkarna.” Kas panangsuporta iti daytoy nga argumento, kuna ti The Glasgow Herald, iti Scotland, a 2 porsiento laeng kadagiti klero a Romano Katoliko iti Estados Unidos ti nanglikliklik iti heteroseksual ken homoseksual a relasion. Umiso man wenno saan daytoy a bilang, ipasimudaagna ti pakasarsaritaan dagiti padi a Katoliko no iti moralidad.
Gapu iti pannakaipasango iti kakasta nga ehemplo, posible kadi para iti indibidual a salimetmetan ti moral a kinatarnaw? Napateg kadi unay dayta? Aniat’ kalikagumanna, ken ania dagiti gunggona iti panangaramid iti kasta?