Panangsolbar iti Misterio ti Kimbilikiti
TI KIMBILIKITI isu ti kadaanan nga inapo a relihion ti tribo a Rega idiay probinsia ti Kivu, a nagsaad idiay makindaya-a-tengnga a Zaire. Dagiti lallaki a Rega managanopda idiay napuskol a kabakiran, dagiti babbai agkalapda kadagiti ikan idiay karayan, ket dagiti pamiliada isuda ti mangtalon ti daga. Ngem ti biag amin dagitoy ti dinominaran a naan-anay ti Kimbilikiti, ti naindaklan nga espiritu ti tribo a masapul a pangipakitaanda iti awan panagkedkedna a panagtulnogda. Ket masapul a bantayanda a naan-anay amin a palimed a naitimpuyog iti debosionda kenkuana, ta ti panangidatag iti aniaman kadagitoy ti madusa ti dagus a panangpapatay. Kinapudnona, aniaman a panangsuppiat iti ipapatay iti maysa a miembro ti pamilia kadagiti im-ima ni Kimbilikiti agbanag met iti dagus a pannakapapatay.
Kasano ti panangrugi daytoy napigsa a relihion? Agpaay iti sungbat, masapul a kumitatayo iti napalabas.
Maysa a Misterio a Maar-aramid
Sigun iti leyenda, a nakabaybayagen iti estoria iti tribo maysa a lalaki ti addaan tallo nga annak a lallaki. Ni Katima Rega, ti inaunaan, ket maysa a nakalalaad nga unano, dispormado unay a gapu itoy saan a makaasawa. Ngem, ti pampanunotna, nakasarsaririt unay ken agikut iti nakasalsalibukag a kapanunotan. Tagiragsakenna unay ti pampannangan agingga iti punto nga isut’ nagbalin a buklis. Tapno matulongan a makaala kadagiti taraon a saan nga agtartrabaho, nangimbento iti maysa a simple laeng a kasla plauta nga instrumento manipud kawayan a nangpataud iti karkarna nga aweng. Isut’ nangaramid met ti maysa a plastado, kasla bilog ti langana a kayo nga adda ti linas a naisilpo iti maysa nga ungtona. No maiwasiwas daytoy a banag a sipapartak iti ngato ti ulo ti maysa, daytat’ mangpataud iti maysa a napigsa, nakabutbuteng, gumaralgal nga aweng.
Umuna nga impadas ti dati nga imbentor ti instrumentona kadagiti dua a kaanakanna, a kinumbinsirna ida a dagiti aweng naggapu iti maysa nga espiritu ket iti kasta binutbutengna ida nga agtakaw iti taraon ken tabako para kenkuana manipud kadagiti dua a kakabsatna. Idi inkeddengna a palawaen ti ar-aramidna, isut’ aglinged kadagiti napuskol a mulmula ket aguray kadagiti babbai a mapan agkammel ket ikabilda ida kadagiti alat. Kalpasanna pagunienna dagiti instrumentona, a mamagbalin kadagiti babbai nga agsubli idiay purokda a sibubuteng, ket ibatidan dagiti nakammelanda.
Idi damo, dagiti padamag dagiti napabutngan a babbai ti mapagduaduaan. Ngem idi kanayonen a mapaspasamak ti isu met laeng a maar-aramid ket dagiti pumurok dida metten makapagsida iti makammelanda, siaannad nga immasideg dagiti lallaki iti daytoy a “demonio-nga-animal,” ket naammuanda a dayta gayam ni Katima Rega. Dadduma ti mangayat a mangpapatay kenkuana iti dayta met laeng a disso, ngem dadduma ti nangikeddeng a ti naimbentona ti nasikap unay ket nagnunummuanda a tagikuaenda “ti timek” kas ti espiritu ti triboda. Annadanda dayta kas maysa a palimed ket agbalin a maysa a misterio kadagiti amin a di makaam-ammo. Tunggal kameng ti tribo ti masapul nga agtulnog kadagiti amin a bilbilin, sursuro, ken al-alagaden “iti timek,” ti espiritu ti kabakiran. Ngem aniat’ pangawagda iti dayta? Amin immanamongda idi a ti masirib a panglakayen insingasingna ti “Kimbilikiti.”
Gapuna naipasngay ti relihion ti tribo dagiti Rega. Maysa nga intero a sangal dagiti pagalagadan, ar-aramid ken an-anito ti naibangon iti aglawlaw dayta simple laeng a pangrugian. Idi agangay, tallo a dadduma pay a di makita nga “espiritu” ti nainayon kas kakadua ti Kimbilikiti. Ni Kabile, no maminsan maibilang kas kabsatna a babai ken no maminsan kas asawana, ket maysa a nagpintas ken naisalsalumina a babai. Amin dagiti nataenganen a lallaki ti maipagarup a simimilagro a nakugit babaen iti pannakidenna iti sekso kenkuana! Ni Twamba, maysa nga ub-ubing a kabsat a lalaki ni Kimbilikiti, ti makunkuna nga addaan iti kasta unay a pigsa nga isut’ makapataud kadagiti bagyo, mangripuog kadagiti balbalay, ken dadduma pay. Ti “timekna” ti mangngeg babaen iti gumaralgal nga aweng iti kasla bilog-langana a kayo! Ti maikatlo nga espiritu isu ni Sabikangwa, wenno Mukungambulu. Isut’ sabali pay nga ub-ubing a kabsat a lalaki ni Kimbilikiti ket agparang nga isut’ mangak-akem iti saadna kas mensahero.
Dagiti Nalimed a Seremonia iti Panangawat
Iti makitkita a paset, ni Kimbilikiti ireprepresentar ti maysa a herarkia dagiti nangato a papadi (ti masirib a Bami). Maysa kadakuada, a maawagan Mukuli, ti mangidadaulo kadagiti seremonia ti pannakakugit. Ni Kitumpu, a maysa pay kadagiti nangato a padi ti agtignay kas doktor ken aktual nga isu ti mangkugkugit kadagiti bumabbarito. Ti maikatlo, ni Kilezi, ti mangaywan kadagiti kakugkugit a babbarito. Ti akem ti maysa a manangibabaet iti nagbaetan ti kampo ken ti seremonia ken kadagiti gagangay a pumurok ti ak-akmen ti Bikundi, maysa a grupo dagidiay adda a naawaten a miembro.
Dagiti seremonia ti panangawat kadagiti baro a miembro (a maaw-awagan Lutende) ti maar-aramid idiay kaungan ti kabakiran, ti makunkuna a pagtataengan ni Kimbilikiti. Ti kasta unay a kinalimed ti nanglikmut kadagitoy a seremonia, ket siasinoman a babai (animal man wenno tao) nga umasideg iti dayta a disso ti dagus a mabekkel! Iti aldaw ti seremonia, maaramid dagiti dadakkel a piesta iti nadumaduma a purpurok, nga adda dagiti awan sardayna nga ay-ayam ken salsala manipud bigbigat. Daytoy ti nairanta a mangsuot iti pigsa dagiti agtutubo a lallaki a maawat kas miembro. Kalpasanna, imdengandanto ti estoria ni Kimbilikiti, a kompleto agraman amin dagiti sarsarita a naar-aramiden kadagiti naglabas a tawtawen. Dagiti ubbing a lallaki mapapatida a ni Kimbilikiti ken ti asawana ken kabsatna a babai a ni Kabile ti pudpudnoda a persona. Maibaga kadagitoy nga agtutubo nga isaganada dagiti bagbagida a makilaban ken Kabile, kalpasanna seksual a makidennadanto ket simimilagro a makugitdanto. No adda asinoman a mapaay kadagiti dua a suot, ni Kabile siuungetto nga agreklamo ken Kimbilikiti, isut’ mangpapatayto iti nakabasol!
Apaman nga addada idiay kabakiran, nupay kasta, awan makita dagitoy nga ubbing a lallaki nga asinoman kadagiti bambanag a naibaga kadakuada. Imbes ketdi, dagiti tallo a nangato a papadi (ni Mukuli, Kitumpu, ken Kilezi) ti mangtiliw ti tunggal maysa kadakuada ket isuda ti mangkugit. Dayta, kunada, isu ti pannakilaban ken Kabile! No ti maysa kadagiti ubbing a lallaki dinto umiso ti panagimbagna sakbay ti naikeddeng a tiempo a panagsublina iti purokda, isunto ti mabekkel ken maibellengen, ta ti kasta a kasasaad ti mangdadael ti sarsarita maipapan ti namilagruan a pannakakugit kalpasan ti pannakidennada iti napintas, napigsa a ni Kabile.
Agpapan pay kasta a nangato a panagraem ken Kabile, bayat dagiti seremonia ti pannakaawatna dagiti agtutubo a lallaki masursuruanda kadagiti narurugit a sasao ti sekso nga iyebkasda a maibusor kadagiti babbai, agraman mismo nga innada ken kakabsatda a babbai. Inton dagiti baro a miembro agsublidan kadagiti purpurokda, mapilit dagiti babbai nga agparang a ngangngani lamolamo ken magnada a sipaparintumeng ken agsalada iti sanguananda ket agbalindanto a puntiria dagiti kabarbaro nga inadalda a pananginsulto.
Bayat ti panawen ti pannakaawatda, ti Bikundi (dagidiay a naawaten) mapanda iti pinurokpurok nga agdawat ti taraon wenno sansanikua. Dagiti pamilia ti mapilitan a mangted iti aniaman a dawatenda a maipaay ken Kimbilikiti ken agpaay kadagidiay adda idiay kampo ti seremonia. Dagiti kalsada no maminsan ti mabangenan pay ket dagiti lumabas obligadoda nga agbayad no ania ti dawdawaten manipud kadagiti managdaydayaw ken Kimbilikiti. Iti daytoy a pamay-an napagtultuloy daydiay orihinal a panggep “ti timek”—ti panangala ti taraon uray saandan a pagbambannogan dayta.
Ngarud, ti kinapudnona, ania ti Kimbilikiti? Maysa a panangallilaw a naibangon iti aglawlaw iti sumagmamano a ramramit ti kawayan! Tapno maitultuloy dayta, nupay kasta, maysa a sistema ti pammutbuteng ti pinutarda a buyogen ti panagbuteng ti pannakapapatay kas ti kangrunaan nga instrumentoda. (Hebreo 2:14, 15) Dagiti dadduma nga aruaten isuda ti an-anito, agum, ken ti naalas a sasao ken ar-aramid. Amin dagitoy ti tagtaginayonen ti maysa a herarkia dagiti nangato a papadi. Ngem kasano nga adda ti kaipapanan daytoy iti pannakaidadanes a sinagaba dagiti Saksi ni Jehova?
[Dagiti ladawan iti panid 6]
Dagiti “plauta” ti Kimbilikiti
[Ladawan iti panid 7]
Dagiti manangsalimetmet-kinatarnawda a Saksi idiay Pangi