Agosto
Domingo 1 tí agosto
Ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ íyora xíʼi̱n; kǒo sándakoo miíra yi̱ʼi̱, chi yi̱ʼi̱ ndiʼi tiempo kéʼíi̱ ña̱ kútóora (Juan 8:29).
Táxi̱n ni̱xi̱yo ini ta̱ Jesús ni chi̱ka̱a̱na ku̱a̱chira. ¿Nda̱chun? Saáchi ku̱nda̱a̱-inira ña̱ sákusiíra-ini yivára. Ka̱ndíxa ndiʼira ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n yivára ni tá ki̱xi tu̱ndóʼo nu̱úra. Xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuni̱níra Jehová, chi̱ka̱a̱ra ndee̱ ña̱ kachíñura nu̱úra. Tá kúma̱níka ña̱ kixira nu̱ú ñuʼú yóʼo, chi̱ndeétáʼanra xíʼin yivára (Prov. 8:30). Ta, tá ki̱xira nu̱ú ñuʼú yóʼo, si̱í ni̱xi̱yo inira tá na̱túʼunra xa̱ʼa̱ yivára (Mat. 6:9; Juan 5:17). Ni̱kusi̱íní-inira xíʼin chiñu yóʼo (Juan 4:34-36). Ndíku̱nyó yichi̱ ta̱ Jesús tá ná chika̱a̱yó ndee̱ ña̱ keʼéyó chiñu Ndióxi̱ ta ndi̱ʼi̱ka-iniyó xa̱ʼa̱ña (1 Cor. 15:58). Na̱ cristiano na̱ ndíʼi̱-ini xa̱ʼa̱ chiñu Ndióxi̱ síínva ndákanixi̱nína xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ ndóʼona (Hech. 18:5). Saáchi xíni̱yó ña̱ ndeéka íyo ku̱a̱chi nu̱ú na̱ yiví na̱ nátúʼunyó xíʼin xa̱ʼa̱ Ndióxi̱. Soo tá xáa̱na kúnda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ Jehová ta kúʼvi̱-inina xíninara, kéʼéna ña̱ káʼa̱nra ta si̱íka íyona. Tá xíniyó ña̱yóʼo, saá kándíxakayó Jehová ña̱ kundaavara miíyó. w19.04 10, 11 párr. 8, 9
Lunes 2 tí agosto
Ku̱a̱ʼání na̱ xi̱keʼé ña̱ magia nda̱kayana librona ta xa̱ʼminaña nu̱ú ndiʼina (Hech. 19:19).
Na̱ cristiano kán chi̱ka̱a̱-inina keʼéna ña̱yóʼo ña̱kán ku̱chiñuna xíʼin na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa. Ni yaʼviní libro yóʼo, soo sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱naña ta va̱ása níxi̱kónaña ta ni va̱ása nísani̱ʼínaña ndaʼa̱ inkana. Ni̱ndi̱ʼi̱ka-inina xa̱ʼa̱ ña̱ kitáʼan va̱ʼana xíʼin Jehová ta va̱ása níndi̱ʼi̱-inina xa̱ʼa̱ ña̱ ya̱ʼviní libro yóʼo. ¿Nda̱saa kivi kundiku̱nyó yichi̱na? Tá kúúmiíyó sava ña̱ʼa ña̱ kúú kuenta ta̱ Ndi̱va̱ʼa, tá kúú amuleto, á talismán á inkaka ña̱ʼa ña̱ kándíxa na̱ yiví ña̱ ndáa miína nu̱ú ña̱ va̱ása va̱ʼa, xíniñúʼu kama sandíʼi-xa̱ʼa̱yóña (1 Cor. 10:21). Ná kiʼinníyó kuenta xíʼin ña̱ʼa ña̱ xítondeʼéyó á ña̱ sásikiyó. Ná nda̱ka̱tu̱ʼun xíʼin miíyó ña̱yóʼo: ¿Á kítáʼan ña̱ sásikii̱ xíʼin ña̱ʼa ña̱ kúú kuenta ta̱ Ndi̱va̱ʼa? Ná chika̱a̱yó ndee̱ ña̱ xíka kooyó nu̱ú ña̱ʼa ña̱ va̱ása kútóo Ndióxi̱. Kúni̱yó chika̱a̱yó ndee̱ ña̱ vií koo ña̱ ndákanixi̱níyó nu̱ú Jehová (Hech. 24:16). w19.04 22, 23 párr. 10-12
Martes 3 tí agosto
Kanandó na̱ anciano (Sant. 5:14).
Tá tíin na̱ anciano iin ku̱a̱chi ndíʼi̱ní-inina xíʼinña. Chi ña̱ ndíʼi̱ka-inina xa̱ʼa̱ kúú ña̱ ná va̱ása kuyaku̱a̱ ki̱vi̱ Ndióxi̱ (Lev. 22:31, 32; Mat. 6:9). Saátu ndíʼi̱ní-inina xa̱ʼa̱ na̱ congregación ña̱ ná kutáʼan va̱ʼana xíʼin Jehová ta saátu ña̱ sandíkona-ini na̱ xóʼvi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna ña̱ kini xíʼinna. Ta saátu na̱ anciano chíka̱a̱na ndee̱ ña̱ chindeétáʼanna xíʼin na̱ ni̱ki̱ʼvi iin ku̱a̱chi ndeé ña̱ va̱ʼa tuku kutáʼanna xíʼin Jehová, tá kivi (Sant. 5:14, 15). Na̱ cristiano na̱ kéʼé ña̱ kini ña̱ ndákanixi̱nína ta kíʼvina ku̱a̱chi ndeé tá íyo na̱ ndeé ndóʼo xíʼin ña̱ espiritual saá íyona chi kúxíkana nu̱ú Ndióxi̱. Na̱ anciano íyona táki̱ʼva íyo iin doctor espiritual chi chíndeétáʼanna xíʼin na̱ ke̱ʼé ña̱ kini. Consejo ña̱ táxina ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia kivi chindeétáʼanña xíʼinna ña̱ ndikó tukuna kutáʼanna xíʼin Ndióxi̱. Kiviva soo tá ndixa ndándikó-inina (Hech. 3:19; 2 Cor. 2:5-10). w19.05 10 párr. 10, 11
Miércoles 4 tí agosto
Ndióxi̱, táxira ndee̱ ndaʼa̱ndó ña̱ va̱ʼa kuni̱ndó keʼéndóña (Filip. 2:13).
Mií Jehová kivi chika̱a̱-iniyó ña̱ kuni̱yó keʼéyó chiñura. Sana kivi kunda̱a̱-iniyó ña̱ ti̱xin congregaciónyó íyo sava ña̱ xíniñúʼu keʼéyó. Saá, sana kivi nda̱ka̱tu̱ʼun xíʼin miíyó ndáaña kivi keʼéyó ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanyó xíʼinna. Á sanatu xa̱a̱ nda̱kiʼinyó iin chiñu ña̱ yo̱ʼvi̱, ta ndáka̱tu̱ʼun xíʼin miíyó á kuchiñuyó saxínuyóña. Inkatu ña̱ sana kivi keʼéyó kúú ña̱ kaʼviyó sava ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia, ta ndakanixi̱níyó ndáa ki̱ʼva kuniñúʼuyóña ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanyó xíʼin inkana. Tá xíto Jehová ña̱ kúni̱yó keʼéyó ku̱a̱ʼáka chiñu nu̱úra, kivi chika̱a̱ra-iniyó ña̱ kuni̱yó keʼéyóña. Saátu kivi taxi Jehová ndee̱ ndaʼa̱yó ña̱ va̱ʼa keʼéyó ña̱ kúni̱ra (Is. 40:29). Kivitu kuniñúʼura espíritu santora, ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanra xíʼinyó ña̱ ku̱a̱ʼáka ña̱ʼa kuxini̱yó keʼéyó (Éx. 35:30-35). Ta xíniñúʼura na̱ ñuura ña̱ va̱ʼa sanáʼa̱ra miíyó ña̱ keʼéyó savaka chiñu. Tá va̱ása xíni̱yó keʼéyó iin chiñu ña̱ ta̱xina ndaʼa̱yó, ná ka̱ʼa̱nyó xíʼin inkana ña̱ ná chindeétáʼanna xíʼinyó. Ta saátu kivi kuyatinkayó nu̱ú Jehová, ta ka̱ʼa̱nyó xíʼinra ná taxikara ndee̱ ndaʼa̱yó ña̱ keʼéyó ña̱ kúni̱ra (2 Cor. 4:7; Luc. 11:13). w19.10 21 párr. 3, 4
Jueves 5 tí agosto
Saáchi koo na̱ yiví na̱ kuʼvi̱ka-ini kuni mií (2 Tim. 3:2).
Na̱ ñuyǐví ndáyáʼvinína nu̱ú miína. Iin enciclopedia ni̱ka̱ʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱u tá ki̱xáʼa ku̱i̱ya̱ 1970, tiempo saá ki̱xáʼa kána ku̱a̱ʼá libro ña̱ chíndeétáʼan xíʼin na̱ yiví. Savaña xi̱ka̱ʼa̱nña xíʼin na̱ xi̱kaʼviña ña̱ xíniñúʼu kunda̱a̱-inina xíʼin miína, ta kusi̱í-inina xa̱ʼa̱ ki̱ʼva ña̱ íyona. Tá kúú iin táʼan ña̱ libro yóʼo xi̱ka̱ʼa̱nña xíʼin na̱ yiví ña̱ xíniñúʼu kuʼvi̱ní-inina kunina miína chi liviní náʼa̱na ta kǒo inkana káa saá. Libro yóʼo káʼa̱nña ña̱ xíniñúʼu ndasakáʼnuna miína ta ndaka̱xinna ña̱ kúni̱na kundiku̱nna xíʼin ña̱ kútóona. ¿Á íyo inka nu̱ú xa̱a̱ xi̱niso̱ʼoyó táʼan tu̱ʼun yóʼo? Ta̱ Ndi̱va̱ʼa kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n táʼan tu̱ʼun yóʼo xíʼin ñá Eva. Ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá ña̱ kivi kooñá táki̱ʼva íyo Ndióxi̱ ña̱ kunda̱a̱-iniñá xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa xíʼin xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa (Gén. 3:5). Tiempo vitin íyo ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ ndákanixi̱ní ña̱ kǒo nda̱a̱ ni iin na̱ kivi ka̱ʼa̱n xíʼinna ndáaña kúú ña̱ va̱ʼa xíʼin ña̱ va̱ása va̱ʼa, ni Ndióxi̱, chi kéʼéna ña̱ kúni̱ miína. Ña̱yóʼo chíndaʼá na̱ yiví ña̱ sandákoona na̱ ti̱ndaʼa̱ xíʼinna. w19.05 23 párr. 10, 11
Viernes 6 tí agosto
Ndíʼi̱ní-inii̱ ta ndákavaní-inii̱; iníísaá ki̱vi̱ kúsuchí-inii̱ (Sal. 38:6).
Ta̱ rey David ndo̱ʼora sava ña̱ʼa ña̱ sa̱ndi̱ʼi̱ní-inira. Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ ndo̱ʼora. Nda̱kavaní-inira xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ xi̱keʼéra (Sal. 40:12). Ta se̱ʼera ta̱ Absalón, ta̱ kúʼvi̱ní-inira xínira xi̱kuni̱ra kindaara chiñu ndaʼa̱ra ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni̱xi̱ʼi̱ra (2 Sam. 15:13, 14; 18:33). Saátu iin ta̱ kítáʼan va̱ʼaní xíʼinra nda̱kutáʼanra xíʼin na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá (2 Sam. 16:23-17:2; Sal. 55:12-14). Ku̱a̱ʼání salmo ña̱ ka̱ʼyíra káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱kavaní-inira, soo káʼa̱ntuña xa̱ʼa̱ ña̱ ka̱ndíxaníra Jehová (Sal. 38:5-10; 94:17-19). Tá ni̱ya̱ʼa tiempo, iin ta̱ salmista ta̱ ka̱chíñu templo ña̱ ñuu Jerusalén, sana iin ta̱ veʼe ta̱ levita Asaf xi̱kuura, nda̱kavaní-inira. Ki̱xáʼara sáa̱ra chi na̱ kéʼé ña̱ kini va̱ʼaní íyona, ta va̱ása si̱íka níxi̱yo inira. Ta nda̱a̱ ki̱xáʼara xíka-inira xa̱ʼa̱, á ndixa ndáyáʼvi ña̱ va̱ʼa ña̱ táxi Ndióxi̱ ndaʼa̱ na̱ káchíñu nu̱úra (Sal. 73:2-5, 7, 12-14, 16, 17, 21). w19.06 17 párr. 12, 13
Sábado 7 tí agosto
Saáchi xa̱a̱ xíni̱ va̱ʼayó ña̱ kéʼé [ta̱ Ndi̱va̱ʼa] ña̱ va̱ʼa sandáʼvira miíyó (2 Cor. 2:11).
Ta̱ Ndi̱va̱ʼa xíniñúʼura ña̱ kúni̱yó ni̱ʼíyó iin chiñu ña̱ va̱ʼa. Ña̱ va̱ʼa kúú ña̱ ná kuni̱yó ni̱ʼíyó iin chiñu ña̱ kachíñuyó ña̱ koo ña̱ kuxuyó xíʼin na̱ veʼeyó (1 Tim. 5:8). ¿Nda̱saa kéʼéyó ña̱yóʼo? Xáʼa̱nyó escuela ta chíka̱a̱yó ndee̱ ña̱ kaʼviyó. Soo xíniñúʼu kiʼinníyó kuenta. Nu̱ú ku̱a̱ʼá país, su̱ví nda̱saa ña̱ va̱ʼa sánáʼa̱na ti̱xin escuela, chi saátu sánáʼa̱nana ña̱ ná ndakanixi̱nína táki̱ʼva ndákanixi̱ní na̱ ñuyǐví. Tá kúú, sánáʼa̱nana ña̱ va̱ása ndixa íyo Ndióxi̱ ta su̱ví ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ káʼa̱n Biblia. Káʼa̱nna xíʼinna ña̱ xíniñúʼu kandíxana ña̱ evolución chi ña̱yóʼo káxiní káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ táku ña̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo (Rom. 1:21-23). Ña̱yóʼo kǒo kítáʼanña xíʼin ña̱ ndíchi ña̱ kúúmií Ndióxi̱ (1 Cor. 1:19-21; 3:18-20). Ná chika̱a-iniyó ña̱ va̱ása taxiyó sandáʼvi ta̱ Ndi̱va̱ʼa miíyó xíʼin tu̱ʼun vatá á xíʼin ña̱ ndíchi ña̱ íyo ñuyǐví yóʼo (Col. 2:8). Ná kundaayó miíyó ndiʼi tiempo nu̱ú ña̱yóʼo (1 Cor. 3:18;). Ná va̱ása taxiyó ña̱ sandáʼvi ta̱ Ndi̱va̱ʼa miíyó ña̱ nandósóyó xa̱ʼa̱ Jehová ta saátu nda̱saa kúni̱ra ná kachíñuyó nu̱úra. Ná kundiku̱nyó ndiʼi ña̱ káʼa̱nra xíʼinyó. Ta ná va̱ása taxiyó ña̱ sandáʼvi ta̱ Ndi̱va̱ʼa miíyó ña̱ ya̱ʼandosóyó consejo ña̱ táxi Ndióxi̱ ndaʼa̱yó. w19.06 6 párr. 13; 7 párr. 17
Domingo 8 tí agosto
Sanáʼa̱ndóna ña̱ ná kuniso̱ʼona ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinndó (Mat. 28:20).
Nda̱a̱ ndáaka ña̱ nda̱ka̱xinyó natúʼunyó xíʼinna, xíniñúʼu ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ na̱ yiví na̱ natúʼunyó xíʼin. Ná ndakanixi̱níyó nda̱saa kivi chindeétáʼan ña̱ sánáʼa̱ Biblia xíʼinna. Tá xa̱a̱ nátúʼunyó xíʼinna xíniñúʼu kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nna ta ixato̱ʼóyóna. Saá kúú ña̱ kunda̱a̱-iniyó ndáaña ndákanixi̱nína, ta sana kuni̱na kuniso̱ʼona ña̱ káʼa̱nyó. Ña̱ va̱ʼa kixáʼa iin na̱ yiví sakuaʼana xa̱ʼa̱ Ndióxi̱, sana xíniñúʼu chika̱a̱yó ndee̱ ta taváyó tiempo ña̱ ndikóyó natúʼunyó xíʼinna ku̱a̱ʼá yichi̱. ¿Nda̱chun? Saáchi sana va̱ása ndáni̱ʼíyóna tá ku̱a̱ʼa̱nyó veʼena á kǒo tiempona ña̱ natúʼunyó xíʼinna. Ta sanatu xíniñúʼu ku̱ʼu̱nyó nu̱úna ku̱a̱ʼá yichi̱ ña̱ va̱ʼa kusi̱í-inina xíʼinyó, tasaá kuni̱na kaʼvina. Ná ndakaʼányó ña̱ kamaníka kuaʼnu iin yitu̱n tá ná chika̱a̱yó ti̱kui̱í xa̱ʼa̱nú ndiʼi ki̱vi̱. Saátu iin na̱ yiví xa̱a̱na kuʼvi̱-inina kunina Jehová xíʼin ta̱ Jesús tá ná natúʼun ni̱ʼiyó xíʼinna. w19.07 14 párr. 1; 15, 16 párr. 7, 8
Lunes 9 tí agosto
Kusi̱í-inindó tá ná sa̱a̱-ini na̱ yiví kunina ndóʼó, tá ná sandákoona ña̱ kutáʼanna xíʼinndó á tá ná ka̱ʼa̱n ndi̱va̱ʼana xíʼinndó xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ ta̱ kúú se̱ʼe ta̱a (Luc. 6:22).
¿Ndáaña ku̱ni kachi ta̱ Jesús? Va̱ása níkuni̱ kachira ña̱ kutóoyó ña̱ sa̱a̱-inina kuni̱na miíyó, chi ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ kúu vitin. Na̱ yiví sáa̱-inina xínina miíyó chi su̱ví táʼan na̱ ñuyǐví yóʼo kúúyó, kéʼéyó ndiʼi ña̱ sa̱náʼa̱ ta̱ Jesús ta nátúʼunyó xa̱ʼa̱ ña̱ sa̱náʼa̱ra (Juan 15:18-21). Kúni̱yó sakusi̱íyó-ini Jehová. Soo tá sáa̱-inina xínina miíyó chi kúʼvi̱-iniyó xíniyóra, su̱ví ku̱a̱chi miíyó kúúña. Ná va̱ása ndakanixíniyó ña̱ ndáyáʼviníyó xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱a̱ʼání na̱ yiví xíni̱ miíyó. Va̱ása xíni̱yó ama kúú ña̱ kixáʼa na̱ yiví saxóʼvi̱na miíyó á ña̱ va̱ása taxikana ña̱ natúʼunyó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱. Ña̱ kúnda̱a̱-iniyó kúú ña̱ nda̱a̱ vitin kivi kixáʼayó koo tu̱ʼvayó ta ndasandakúyó ña̱ kitáʼanyó xíʼin Jehová, ta ná chika̱a̱yó ndee̱ ña̱ ndakú koo iniyó ni ná sa̱a̱-inina kunina miíyó. Ña̱ koo tu̱ʼvayó nda̱a̱ vitin chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ ndakú koo iniyó chí nu̱únínu. w19.07 6 párr. 17, 18; 7 párr. 21
Martes 10 tí agosto
Chi na̱ kúni̱ kuyatin nu̱úra xíniñúʼu kandíxana ña̱ íyora (Heb. 11:6).
Tá káʼviyó xíʼin na̱ yiví na̱ va̱ása ndíku̱n ni iin veʼe-ñu̱ʼu á na̱ va̱ása kándíxa Ndióxi̱, xíniñúʼu chika̱a̱níyó ndee̱ xíʼinna ña̱ va̱ʼa xa̱a̱na kandíxana ña̱ ndixa íyo Ndióxi̱. Saátu xíniñúʼu chindeétáʼanyó xíʼinna ña̱ kandíxana ña̱ káʼa̱n Biblia. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, sana xíniñúʼu ku̱a̱ʼá yichi̱ ka̱ʼa̱nyó xíʼinna xa̱ʼa̱ sava ña̱ʼa. Iin iin yichi̱ tá káʼviyó xíʼinna, sana xíniñúʼu na̱ʼa̱yó sava ña̱ʼa nu̱úna ña̱ xa̱a̱na kandíxana ña̱ ndixa kúú Biblia tu̱ʼun Ndióxi̱. Kivi ka̱ʼa̱nyó xíʼinna xa̱ʼa̱ sava profecía ña̱ xa̱a̱ ni̱xi̱nu, á ña̱ káʼa̱n Biblia xa̱ʼa̱ ña̱ kítáʼan xíʼin ña̱ ciencia á historia á consejo ña̱ kúúmiíña. Ki̱vi̱ náʼa̱yó ña̱ kúʼvi̱-iniyó xíniyó na̱ yiví ni kúúna na̱ ndíku̱n iin veʼe-ñu̱ʼu á va̱ása, chíndeétáʼanyó xíʼinna ña̱ kundiku̱nna ta̱ Cristo (1 Cor. 13:1). Ña̱ kúni̱yó ki̱vi̱ sánáʼa̱yóna xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱n Biblia, kúú ña̱ ná kunda̱a̱-inina ña̱ kúʼvi̱ní-ini Ndióxi̱ xínira ndiʼiyó ta kúni̱ra ña̱ ná kuʼvi̱-iniyó kuniyóra. Ndiʼi ku̱i̱ya̱, ndákuchi ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ ni loʼo va̱ása níxikuni̱ kunda̱a̱-ini xa̱ʼa̱ ni iin religión soo ni̱xa̱a̱na kúʼvi̱-inina xínina Ndióxi̱. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ná kandíxayó ña̱ kiviva nasa̱mana ta ná na̱ʼa̱yó ña̱ kúʼvi̱-iniyó xíniyóna ta ndíʼi̱-iniyó xa̱ʼa̱ ndiʼi na̱ yiví. Ná kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nna ta ná kunda̱a̱-iniyó xíʼin ña̱ ndóʼona. Ta saátu ná sanáʼa̱yóna xíʼin ña̱ kéʼéyó ña̱ kundiku̱nna yichi̱ ta̱ Cristo. w19.07 24 párr. 16, 17
Miércoles 11 tí agosto
Va̱ása nandósóndó keʼéndó ña̱ va̱ʼa xíʼin inkana ta chindeétáʼanndó xíʼinna, chi ña̱yóʼo kúú ña̱ kútóoní Ndióxi̱ (Heb. 13:16).
Ná se̱ʼe ta̱ Salum chi̱ndeétáʼanná xíʼin na̱ xi̱niñúʼu Jehová ña̱ nda̱sava̱ʼana nama̱ ña̱ ñuu Jerusalén (Neh. 2:20; 3:12). Ni xi̱kuu ta̱ Salum iin príncipe, ná se̱ʼera xi̱kuni̱vaná keʼéna chiñu kán, ni i̱yoní ni̱xi̱yoña ta saátu yo̱ʼvi̱ña (Neh. 4:15-18). Tiempo vitin, íyo ná hermana ná kúsi̱íní-ini kachíñu nu̱ú Jehová, tá kúú ña̱ ku̱ʼu̱nná nu̱ú íxava̱ʼana veʼe á ña̱ ndaya̱kúnná veʼe ña̱ xa̱a̱ nda̱taxina ndaʼa̱ra. Xa̱ʼa̱ ña̱ xíni̱níná keʼéná chiñuná ta xíʼin ña̱ si̱í-ini kéʼénáña, saá kúú ña̱ va̱ʼaníka kána chiñu. Jehová chi̱ndeétáʼanra xíʼin ñá Tabita ña̱ ke̱ʼéñá ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa xíʼin inkana, tá kúú xíʼin ná ñaʼá ná ni̱xi̱ʼi̱ yií (Hech. 9:36). Xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní ni̱xi̱yo iniñá, ku̱a̱ʼánína xa̱kuna xa̱ʼa̱ñá tá ni̱xi̱ʼi̱ñá. Soo ni̱kusi̱íní-inina tá sa̱ndátaku ta̱ apóstol Pedro ñáyóʼo (Hech. 9:39-41). ¿Ndáaña sákuaʼayó xíʼin ña̱ ke̱ʼé ñá Tabita? Ña̱ ni kúúyó na̱ xa̱a̱ chée á na̱ válí, kúúyó ta̱a á ñaʼá, ndiʼiyó kivi keʼéyó sava ña̱ʼa ña̱ chindeétáʼanyó xíʼin na̱ hermanoyó. w19.10 23 párr. 11, 12
Jueves 12 tí agosto
Kundi̱ʼi̱ka-inindó xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼvika, tasaá tá ná ndikó ta̱ Cristo kǒo ña̱ va̱ása va̱ʼa ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ndó tasaá va̱ása sandákavandó ni iinna (Filip. 1:10).
¿Nda̱saa kivi sandákavayó iinna ña̱ keʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa? Ná kotoyó nda̱saa kivi kuuña. Ná ndakanixi̱níyó ña̱ iin ta̱ káʼviyó xíʼin sa̱ndákoora ña̱ koʼora ndíxi ta chi̱ka̱a̱níra ndee̱ ña̱ va̱ʼa keʼéra ña̱yóʼo. Ta kúnda̱a̱-inira ña̱ va̱ása xíniñúʼu ndikóra koʼora nda̱a̱ ni loʼo ndíxi, ta sa̱ndákoora ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ta nda̱kuchira. Soo iin ki̱vi̱ iin ta̱ hermano kánara ta̱yóʼo xíʼin inkaka na̱ hermano ña̱ ku̱ʼu̱nna veʼera. Ta táxira ndixi koʼora ta káchira xíʼinra: “Tá xíni̱ún kaʼnu-iniún va̱ása ku̱a̱ʼára koʼún”. Tá níxiniso̱ʼo ta̱ hermano xa̱á yóʼo ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra kivi tuku ndikóra koʼora ndixi. Reunión kúú ña̱ chíndeétáʼan xíʼinyó ña̱ kundiku̱nyó consejo ña̱ va̱xi nu̱ú texto ña̱ kaʼviyó ki̱vi̱ vitin. Sándakaʼánña miíyó ndáaña kúú ña̱ ndáyáʼvika nu̱ú Jehová ta ndáa ki̱ʼva keʼéyó ña̱ sákuaʼayó tasaá kǒo kuumiíyó ni iin ña̱ va̱ása va̱ʼa. Ta saátu sánáʼa̱ña miíyó ña̱ ná kuʼvi̱ka-iniyó kuniyó Ndióxi̱ xíʼin na̱ hermano. Tá kúʼvi̱-iniyó xíniyóra xíʼin ndiʼi níma̱yó ta saátu na̱ hermanoyó, chika̱a̱yó ndee̱ ña̱ va̱ása sandákavayó-ini nda̱a̱ ni iinna. w19.08 10 párr. 9; 11 párr. 13, 14
Viernes 13 tí agosto
Yi̱ʼi̱ kúú mií ta̱ va̱ása ndáyáʼvika nu̱ú na̱ apóstol, ta va̱ása xíniñúʼu kui̱ apóstol, chi i̱xandi̱va̱ʼi̱ xíʼin na̱ ñuu Ndióxi̱ (1 Cor. 15:9).
Na̱ yiví na̱ va̱ása xíka-ini xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱na á na̱ káxiní káʼa̱n va̱ása kúni kachiña ña̱ kúúna na̱ ni̱nu kúni (Juan 1:46, 47). Soo, ni xa̱a̱ síín íyo iin iinyó, ndiʼiyó xíniñúʼu chika̱a̱yó ndee̱ ña̱ vitá koo iniyó. Ná kotoyó ejemplo ta̱ apóstol Pablo. Jehová xi̱niñúʼurara ña̱ chi̱ndúʼúra xa̱ʼa̱ ku̱a̱ʼání congregación xa̱a̱ síín síín ñuu. Sana loʼokava chiñu ke̱ʼé inka na̱ apóstol ta̱ Jesús nu̱ú ña̱ ke̱ʼé ta̱ Pablo. Soo ni saá, ta̱ Pablo va̱ása níndakanixi̱níra ña̱ ndáyáʼvikara nu̱ú inka na̱ hermano. Tándi̱ʼi, ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ va̱ʼaní kítáʼanra xíʼin Jehová, ta su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ ndáyáʼvikara á ña̱ ku̱a̱ʼá ña̱ʼa ke̱ʼéra kúúña, saáchi Jehová kúú ta̱ ni̱na̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa-inira xíʼinra (1 Cor. 15:10). Ta̱ Pablo ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ vitá íyo inira tá ka̱ʼyíra carta ña̱ ku̱a̱ʼa̱n nu̱ú na̱ ñuu Corinto, ni savana xi̱ka̱ʼa̱n kúáchina xa̱ʼa̱ra (2 Cor. 10:10). w19.09 3 párr. 5, 6
Sábado 14 tí agosto
¿Á su̱ví saá xíniñúʼu va̱ʼaníka kuniso̱ʼoyó yiváyó? (Heb. 12:9).
Iin ña̱ íxayo̱ʼvi̱ xíʼinyó ña̱ kundiku̱nyó ndiʼi ña̱ káʼa̱n Jehová kúú ña̱ kúúyó na̱ yiví ku̱a̱chi. Xa̱ʼa̱ ña̱kán sava íxayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó ña̱ kuniso̱ʼoyó. Tá i̱xaso̱ʼo ta̱ Adán xíʼin ñá Eva nu̱ú Ndióxi̱ ta xa̱xína ku̱i̱ʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna va̱ása kaxína, ki̱xáʼana kéʼéna ña̱ kúni̱ miína (Gén. 3:22). Nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱kán, ku̱a̱ʼání na̱ yiví tiempo vitin va̱ása ndáyáʼvika Ndióxi̱ nu̱úna, chi kéʼéna ña̱ kúni̱ miína kúúña ña̱ va̱ʼa á ña̱ va̱ása va̱ʼa. Nda̱a̱ miíyó na̱ kúʼvi̱-ini xíni Jehová sana chíka̱a̱yó ndee̱ ña̱ viíní kundiku̱nyó ña̱ káʼa̱nra. Ña̱yóʼo kúú ña̱ ndo̱ʼo ta̱ apóstol Pablo (Rom. 7:21-23). Nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱kán, kúni̱yó keʼéyó ña̱ va̱ʼa nu̱ú Ndióxi̱. Soo xíniñúʼu chika̱a̱níyó ndee̱ ña̱ kǒo keʼéyó ña̱ va̱ása va̱ʼa. Saátu kivi ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó ña̱ kundiku̱nyó ndiʼi ña̱ káʼa̱n Jehová xa̱ʼa̱ ki̱ʼva ña̱ sa̱kuaʼnuna miíyó. Ku̱a̱ʼání ña̱ ndákanixi̱ní na̱ yiví va̱ása kítáʼanña xíʼin ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱, xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo sana xíniñúʼu chika̱a̱yó ndee̱ ña̱ va̱ása ndakanixi̱níyó táki̱ʼva ndákanixi̱ní na̱ yiví tiempo vitin. w19.09 15 párr. 4-6
Domingo 15 tí agosto
Kúáʼan xi̱kó ña̱ʼa ña̱ kúúmiíún ta taxi xu̱ʼún ndaʼa̱ na̱ ndáʼvi [...]. Tándi̱ʼi, saá kixiún ta kundiku̱ún yi̱ʼi̱ (Mar. 10:21).
Xíniñúʼu kunda̱a̱-iniyó ña̱ xa̱a̱ síín íyo ndee̱ ña̱ kúúmií iin iinyó. Ña̱kán xíniñúʼu viíní ndakanixi̱níyó ndáa ki̱ʼva kuniñúʼuyó ndee̱yó. Ta kúú, kivi va̱ása vií kuniñúʼuyóña ña̱ kachíñuyó ña̱ va̱ʼa kuumiíyó ku̱a̱ʼání ña̱ʼa. Ná kotoyó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼin iin ta̱ ku̱i̱ká ta̱ ni̱nda̱ka̱tu̱ʼun-ñaʼá xa̱ʼa̱ ndáaña xíniñúʼu keʼéra ña̱ va̱ʼa ndakiʼinra ña̱ kutakura ndiʼi tiempo. Ña̱ evangelio ña̱ Marcos káʼa̱nña ña̱ ku̱ndáʼvi-ini ta̱ Jesús xi̱nirara. Xa̱ʼa̱ ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ va̱xi nu̱ú texto ña̱ xa̱a̱ ka̱ʼviyó. Ta̱yóʼo i̱xayo̱ʼvi̱ña xíʼinra ña̱ ndaka̱xinra ña̱ keʼéra, chi va̱ása ndinuʼu-inira kúni̱ra kundiku̱nra ta̱ Jesús ña̱kán va̱ása nísandákoora ña̱ xi̱kuumiíra (Mar. 10:17-22). Xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása níxiinra ki̱ʼvira ti̱xin yugo ta̱ Jesús xi̱kuura iin esclavo nu̱ú ña̱ ku̱i̱ká (Mat. 6:24). Tá miíyó níxi̱yo ta̱kán, ¿ndáaña ndaka̱xinyó keʼéyó? Sava yichi̱ ná nda̱ka̱tu̱ʼun xíʼin miíyó ndáa ña̱ʼa kúú ña̱ ndáyáʼvika nu̱úyó. ¿Nda̱chun? Saáchi saá kúú ña̱ kunda̱a̱-iniyó á xíniñúʼu viíyó ndee̱ ña̱ kúúmiíyó. w19.09 24 párr. 17, 18
Lunes 16 tí agosto
Siʼna xíniñúʼu natúʼunna tu̱ʼun va̱ʼa ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱ ndiʼi ñuu (Mar. 13:10).
Ndakundeékavayó natúʼunyó, nda̱a̱ ná ka̱ʼa̱n mií Jehová xíʼinyó ña̱ va̱ása natúʼunkayó. ¿Nda̱saaka tiempo íyo nu̱ú na̱ yiví ña̱ xa̱a̱na kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ Jehová xíʼin ta̱ Jesús? (Juan 17:3). Va̱ása xíni̱yó. Soo ña̱ kúnda̱a̱-iniyó kúú, ña̱ nani ta̱ʼán kixaa̱ ña̱ gran tribulación, ndiʼi na̱ yiví na̱ kúni̱ kutaku ndiʼi tiempo kiviva sakuaʼana xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ (Hech. 13:48). ¿Nda̱saa kivi chindeétáʼanyó xíʼin na̱ yiví yóʼo tá íyoka tiempo? Jehová xíniñúʼura na̱ ñuura ña̱ va̱ʼa taxina ndiʼi ña̱ xíniñúʼuyó, ña̱ sanáʼa̱yó na̱ yiví xa̱ʼa̱ra. Tá kúú, ndiʼi semana sánáʼa̱ra miíyó ti̱xin reunión ña̱ xíyo ma̱ʼñú semana, kán sákuaʼayó ndáaña ka̱ʼa̱nyó yichi̱ nu̱ú, ta ndáaña ka̱ʼa̱nyó tá ná ndikóyó. Á tá nátúʼunyó xíʼin iin na̱ yiví na̱ va̱ʼaní xíniso̱ʼo sándakooyó iin tratado á iin revista ndaʼa̱na, saá kivi kaʼvikana xa̱ʼa̱ ña̱ na̱túʼunyó xíʼinna nda̱a̱ ná ndikóyó inka yichi̱ nu̱úna. Iin tá iin miíyó xíniñúʼu ndakundeéyó natúʼunyó xíʼin na̱ yiví ndiʼi yo̱o̱. w19.10 9 párr. 7; 10 párr. 9, 10
Martes 17 tí agosto
Va̱ása nandósóndó keʼéndó ña̱ va̱ʼa xíʼin inkana ta chindeétáʼanndó xíʼinna, chi ña̱yóʼo kúú ña̱ kútóoní Ndióxi̱ (Heb. 13:16).
Ta̱ Simeón xi̱kuura iin anciano ta̱ nda̱kúní ni̱xi̱yo ini ña̱ ñuu Jerusalén, ta ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinra ña̱ tá kúma̱níka kuvira kunira ta̱ Mesías. Ña̱yóʼo sana chi̱ka̱a̱níña ndee̱ xíʼinra, chi xa̱a̱ ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ ndátura ña̱ kixaa̱ ta̱ Mesías. Jehová ta̱xira ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱ra xa̱ʼa̱ ña̱ ndakúní ni̱xi̱yo inira. Soo iin ki̱vi̱, espíritu santo Ndióxi̱ xi̱niʼiña yichi̱ nu̱ú ta̱ Simeón, ña̱ ni̱xa̱ʼa̱nra templo, ta kán xi̱nira ta̱ Jesús. Tasaá, Jehová xi̱niñúʼurara ña̱ ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ iin profecía, ña̱ ta̱ loʼo yóʼo xa̱a̱ra koora ta̱ Cristo (Luc. 2:25-35). Ni sana va̱ása níxinika ta̱ Simeón tá ni̱xi̱ka ta̱ Jesús na̱túʼunra, soo ta̱xivara tíxa̱ʼvi xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱niñúʼu Jehová miíra. Tá ná ndatakura nu̱ú ñuyǐví xa̱á, ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa ndakiʼinra ta saátu inkaka na̱ kundoo nu̱ú ñuʼú yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ kaʼndachíñu ta̱ Jesús (Gén. 22:18). Saátu kivi kusi̱í-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ xíniñúʼu Jehová miíyó ña̱ keʼéyó ña̱ kúni̱ra. w19.10 22 párr. 7; 23 párr. 12
Miércoles 18 tí agosto
Nu̱úka ndiʼi ña̱ʼa ña̱ xíniñúʼu kundaún, níma̱ún kúú ña̱ xíniñúʼu kundaa va̱ʼakaún (Prov. 4:23).
Ni loʼo á ku̱a̱ʼá kúú ña̱ʼa ña̱ kúúmiíyó, xíniñúʼu kundaayó níma̱yó. ¿Ndáa ki̱ʼva keʼéyóña? Ña̱ va̱ása kutóoyó koo ku̱a̱ʼání ña̱ ku̱i̱káyó, ta va̱ása taxiyó ña̱ kundayáʼvika chiñu ña̱ kúúmiíyó, nu̱úka chiñu ña̱ kéʼéyó nu̱ú Jehová. Ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniyó á saá ndóʼoyó, ná nda̱ka̱tu̱ʼun xíʼin miíyó: “¿Á nina xa̱ʼa̱ chiñu ndákanixi̱níi̱ tá ku̱a̱ʼi̱n reunión á predicación? ¿Á ndíʼi̱ka-inii̱ xa̱ʼa̱ ña̱ vií koi̱ chí nu̱únínu? ¿Á íyo ku̱a̱chi nu̱úi̱ xíʼin na̱ ti̱ndaʼa̱ xíʼi̱n xa̱ʼa̱ xu̱ʼún xíʼin inkaka ña̱ʼa? ¿Á kandíxai̱ keʼíi̱ iin chiñu ña̱ va̱ása kútóo ku̱a̱ʼánína keʼéna, tasaá va̱ʼaka kachíñui̱ nu̱ú Jehová?” (1 Tim. 6:9-12). Tá ná keʼéyó ña̱yóʼo, ná ndakaʼányó ña̱ kúʼvi̱ní-ini Jehová xínira miíyó, ta káʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼin na̱ ndásakáʼnu-ñaʼá xíʼin ndiʼi níma̱na: “Yi̱ʼi̱ kúú ta̱ chindeétáʼan xíʼún ta va̱ása sandákoo ndaʼíi̱ yóʼó”. Xa̱ʼa̱ ña̱kán, ta̱ apóstol Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo: “Ndóʼó kǒo kundi̱ʼi̱-inindó xa̱ʼa̱ ña̱ kuni̱ndó koo ku̱a̱ʼá xu̱ʼúnndó” (Heb. 13:5, 6). w19.10 29 párr. 10
Jueves 19 tí agosto
Nda̱a̱ táki̱ʼva ndásaxi̱ín iin ka̱a inka ka̱a, ki̱ʼva saá va̱ʼaní chíndeétáʼan iin ta̱a xíʼin migora (Prov. 27:17).
Tá inkáchi kéeyó nátúʼunyó xíʼin na̱ hermanoyó, ta xítoyó ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmiína, sákuaʼayó ku̱a̱ʼá ña̱ʼa xíʼin ña̱ kéʼéna ta va̱ʼaníka xáa̱yó kítáʼanyó xíʼinna. Tá kúú, tá inkáchi ku̱a̱ʼa̱nyó nátúʼunyó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ xíʼin iin na̱ hermano, ta xíniso̱ʼoyó nda̱saa nátúʼunna xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxana, á ta káʼa̱nna xíʼin ndinuʼu-inina xa̱ʼa̱ Jehová xíʼin ña̱ kúni̱ra keʼéra, sana xa̱a̱yó kuʼvi̱ka-iniyó kuniyóna. Iin ña̱ hermana ñá 23 ku̱i̱ya̱ ñá naní Adeline ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin migañá ñá Candice ña̱ ku̱ʼu̱nñá xíʼinñá, iin territorio nu̱ú va̱ása nátúʼun ni̱ʼina xa̱ʼa̱ Ndióxi̱. Ñá Adeline káchiñá: “Xi̱kuni̱ndi̱ kusi̱íka-inindi̱ ña̱ natúʼunndi̱ xa̱ʼa̱ Ndióxi̱. U̱vi̱ saándi̱ xi̱niñúʼu ndasandakúkandi̱ ña̱ kándíxandi̱ Ndióxi̱”. ¿Nda̱saa chi̱ndeétáʼan ña̱ inkáchi na̱túʼunná xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ xíʼinná? Ñá Adeline káchiñá: “Tá xi̱ku̱aá, xi̱natúʼunndi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ndo̱ʼondi̱, ta saátu nda̱saa chi̱ka̱a̱ña ndee̱ xíʼinndi̱ ña̱ na̱túʼunndi̱ xíʼin na̱ yiví, xíʼin ña̱ xi̱nindi̱ nda̱saa xi̱niʼi Jehová yichi̱ nu̱úndi̱. U̱vi̱ saándi̱ xi̱kutóoníndi̱ natúʼunndi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ndáyáʼvika, ta va̱ʼaníka ni̱xa̱a̱ndi̱ xi̱nitáʼanndi̱”. w19.11 5 párr. 10, 11
Viernes 20 tí agosto
Ña̱ kándíxandó ná kooña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin escudo (Efes. 6:16).
Tá tiempo xi̱naʼá, iin ña̱ kaʼan nu̱ú xi̱kuuña tá xi̱ndandikoona iin ta̱ soldado veʼera ta kǒo escudo níʼina. Iin ta̱ historiador romano ta̱ naní Tácito ka̱ʼyíra: “Ña̱ sandákoona escudo iin ña̱ kaʼanní nu̱ú kúú ña̱yóʼo”. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúú ña̱ kútu̱ní xi̱niʼi na̱ soldado escudona. Ña̱ va̱ʼa ndakú koo ña̱ kándíxayó Ndióxi̱ á kútu̱ tiinyó escudo ña̱ kúúmiíyó, xíniñúʼu ku̱ʼu̱n ni̱ʼiyó reunión ta saátu ña̱ ka̱ʼa̱nyó xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ Jehová xíʼin ña̱ chíñura (Heb. 10:23-25). Ta saátu xíniñúʼu kaʼviyó Biblia ndiʼi ki̱vi̱, ta ka̱ʼa̱nyó xíʼin Jehová ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼinyó ña̱ va̱ʼa keʼéyó ndiʼi ña̱ káʼa̱nra (2 Tim. 3:16, 17). Saá kúú ña̱ nda̱a̱ ni iin ña̱ kéʼé ta̱ Ndi̱va̱ʼa va̱ása kuchiñuña sáxóʼvi̱ña miíyó (Is. 54:17). Escudo ña̱ kúúmiíyó kundaaña miíyó. Ta ndakú kooyó ña̱ inkáchi ndasakáʼnuyó Jehová xíʼin na̱ hermanoyó. Ta su̱ví nda̱saa ña̱ yáʼayó nu̱ú ndiʼi ki̱vi̱ kuchiñuyó xíʼin, chi saátu ndakutáʼanyó xíʼin ta̱ Jesús tá ná ndiʼi kanitáʼanra xíʼin ta̱ Ndi̱va̱ʼa xíʼin na̱ kítáʼan xíʼinra (Apoc. 17:14; 20:10). w19.11 19 párr. 18, 19
Sábado 21 tí agosto
Va̱ása káni sána miíi̱ (1 Cor. 9:26).
Tá ná kaʼyíyó nda̱saa kúni̱yó keʼéyó ña̱ nda̱ka̱xinyó, ña̱yóʼo chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ va̱ʼa saxínuyóña (1 Cor. 14:40). Tá kúú, na̱ anciano xíniñúʼu ndaka̱xinna inka ta̱ anciano ña̱ kaʼyíra ndiʼi ña̱ kúni̱na keʼéna, ndáana keʼéña, ta nda̱saa tiempo sandiʼina keʼénaña. Tá ná keʼé na̱ anciano ña̱yóʼo, sana va̱ʼaníka saxínuna ña̱ kúni̱na keʼéna. Ki̱ʼva saátu kivi keʼé miívayó. Tá kúú, kivi keʼéyó iin lista nu̱ú kaʼyíyó chiñu ña̱ kúni̱yó keʼéyó ndiʼi ki̱vi̱, ta ña̱ nu̱ú kúni̱yó keʼéyó ná kaʼyíyó. Ña̱yóʼo su̱ví kuití chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ sándiʼiyó keʼéyó ña̱ ki̱xáʼayó xíʼin, chi saátu loʼo tiempo ku̱a̱ʼáka ña̱ʼa keʼéyó. Xíniñúʼu chika̱a̱níyó ndee̱. Ña̱ va̱ʼa kundiku̱nyó ña̱ ka̱ʼyíyó nu̱ú lista ta saxínuyóña, xíniñúʼu chika̱a̱níyó ndee̱ (Rom. 12:11). Ta̱ apóstol Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Timoteo ña̱ ná ndakundeékara sakuaʼara ña̱ va̱ʼa viíka sanáʼa̱ra, ta ná va̱ása sandákoora keʼéra ña̱yóʼo. Ña̱ consejo yóʼo chindeétáʼantuña xíʼinyó ña̱ va̱ʼa keʼéyó nda̱a̱ ndáaka chiñu nu̱ú Jehová (1 Tim. 4:13, 16). w19.11 29, 30 párr. 15, 16
Domingo 22 tí agosto
Jehová xi̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Moisés, nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n iin ta̱a xíʼin inkara (Éx. 33:11).
Tá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Moisés ña̱ ná sakǎkura na̱ ñuu Israel, xi̱ndakanixi̱níra ña̱ va̱ása kuchiñura, xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ku̱a̱ʼá yichi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Jehová, ña̱ va̱ása kuchiñura saxínura chiñu yóʼo. Soo, Ndióxi̱ ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ ku̱ndáʼvi-inira xi̱nirara ta chi̱ndeétáʼanra xíʼinra (Éx. 4:10-16). Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ta̱ Moisés ku̱chiñura ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ faraón xa̱ʼa̱ castigo ña̱ taxi Ndióxi̱ ndaʼa̱ra. Ta tá ni̱ya̱ʼa loʼo, xi̱nira nda̱saa xi̱niñúʼu Jehová ndee̱ra ña̱ sa̱kǎkura na̱ ñuu Israel, ta saátu tá sa̱ndiʼi-xa̱ʼa̱ra ta̱ faraón xíʼin na̱ kítáʼan xíʼinra chí mar Rojo (Éx. 14:26-31; Sal. 136:15). Tá ni̱ya̱ʼa tiempo ña̱ ta̱vá ta̱ Moisés na̱ ñuu Israel chí ñuu Egipto, ki̱xáʼana káʼa̱n kúáchinína. Ndiʼi tiempo kán, ta̱ Moisés xi̱nira ña̱ kúee ni̱xi̱yo ini Jehová xíʼin na̱ ñuu kán, na̱ nda̱tavára nu̱ú tu̱ndóʼo (Sal. 78:40-43). Ta saátu, xi̱nira ña̱ vitání-ini Jehová, chi tá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ ná va̱ása sandiʼi-xa̱ʼa̱ra na̱ ñuu Israel, Jehová ka̱ndíxavarara (Éx. 32:9-14). Tá ke̱ena ña̱ ñuu Egipto, va̱ʼaníka ni̱xa̱a̱ ta̱ Moisés xi̱táʼanra xíʼin Jehová, ta nda̱a̱ tá íyo ta̱ xítora saá ni̱xi̱yora (Heb. 11:27). w19.12 17, 19 párr. 7-9
Lunes 23 tí agosto
Siʼnara ku̱a̱ʼa̱n nu̱úndó chí Galilea; kán kunindóra (Mat. 28:7).
Ku̱a̱ʼání na̱ discípulo ta̱ Jesús na̱ ñuu Galilea xi̱kuuna. Ña̱kán, chí yuku̱ ña̱ Galilea kúú nu̱ú kivi ndakutáʼan ku̱a̱ʼá na̱ yiví, nu̱úka ña̱ ndakutáʼanna iin veʼe chí Jerusalén. Ta saátu ta̱ Jesús xa̱a̱ nda̱kutáʼanra xíʼin na̱ 11 apóstolra iin veʼe chí Jerusalén tá nda̱takura. Ña̱kán, tá nda̱saa ndaʼa̱ na̱ apóstol xi̱kuni̱ ta̱ Jesús taxira chiñu, ña̱ ku̱ʼu̱nna natúʼunna xíʼin na̱ yiví ña̱ koona discípulora, kiviva ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼinna chí Jerusalén, nu̱úka ña̱ ka̱ʼa̱nra xíʼin ndiʼina ña̱ ndakutáʼanna xíʼinra chí Galilea (Luc. 24:33, 36). Ta̱ Jesús su̱ví nda̱saa xíʼin na̱ 11 apóstol na̱ nda̱kú ni̱xi̱yo ini níka̱ʼa̱nra xíʼin, ña̱ ku̱ʼu̱nna natúʼunna xíʼin na̱ yiví ña̱ koona discípulora. ¿Nda̱chun va̱ʼa kúnda̱a̱-iniyó ña̱yóʼo? Ña̱ so̱ndíʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼin na̱ discípulora kúú ña̱yóʼo: “Koi̱ xíʼinndó ndiʼi tiempo nda̱a̱ ná ndiʼi-xa̱ʼa̱ ñuyǐví” (Mat. 28:19, 20). Tiempo vitin ku̱a̱ʼání na̱ yiví nátúʼunna xíʼin inkana xa̱ʼa̱ Ndióxi̱, ña̱kán ndiʼi ku̱i̱ya̱ ki̱ʼva 300,000 na̱ discípulo ta̱ Jesús ndákuchi, ta xáa̱na ndúuna testigo Jehová. w20.01 2 párr. 1; 3 párr. 5, 6
Martes 24 tí agosto
Nda̱kaʼánra xa̱ʼa̱yó tá ni̱ya̱ʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo (Sal. 136:23).
Iin ta̱ loʼo, kúúmiíra iin kue̱ʼe̱ ña̱ íxavitáñaʼá. Iin ta̱ hermano ta̱ kúúmií yáʼaka 50 ku̱i̱ya̱, va̱ása ndáni̱ʼíra iin chiñu. Iin ñá hermana ñá xa̱a̱ chée túviñá ña̱ va̱ása ku̱a̱ʼáka chiñu kéʼéñá nu̱ú Jehová. Tá ndóʼoyó táʼan ña̱yóʼo, sana túviyó ña̱ va̱ása ndáyáʼviyó. Ta ña̱yóʼo kivi sandiʼi-xa̱ʼa̱ña ña̱ si̱í íyo iniyó, xíʼin ña̱ kúʼvi̱-iniyó xíniyó miíyó, ta saátu ña̱ kítáʼanyó xíʼin inkana. Ña̱ ñuyǐví yóʼo náʼa̱ña ndáa ki̱ʼva xíto ta̱ Ndi̱va̱ʼa ña̱ tákuyó. Ta̱ Ndi̱va̱ʼa ndiʼi tiempo kéʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼinyó, chi va̱ása ndáyáʼviyó nu̱úra. Tá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ñá Eva ña̱ kivi keʼéñá ña̱ kúni̱ miíñá, xi̱kunda̱a̱ va̱ʼa inira ña̱ kuviñá xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása níxiniso̱ʼoñá ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱. Ta xa̱a̱ ndiʼi tiempo kúú ña̱ xáʼndachíñu ta̱ Ndi̱va̱ʼa nu̱ú ñuʼú yóʼo. Ña̱kán kúú ña̱ va̱ása ndákanda̱-iniyó ña̱ na̱ chíñu va̱ása íxato̱ʼóna ña̱ tákuyó ni va̱ása ndáyáʼvi na̱ yiví nu̱úna. Soo Jehová kúni̱ra ña̱ va̱ʼa ná kuniyó xíʼin miíyó, ta chíndeétáʼanra xíʼinyó tá yáʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo ña̱ kivi sandákava-iniyó, ta ndakanixi̱níyó ña̱ va̱ása ndáyáʼviyó (Rom. 12:3). w20.01 14 párr. 1-4
Miércoles 25 tí agosto
Va̱ása ka̱ʼa̱nkaún xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ Jehová, chi tá ná ndakundeún keʼún ña̱yóʼo kaʼníndi̱ yóʼó (Jer. 11:21).
Ki̱ʼva 40 ku̱i̱ya̱ ni̱xi̱yo ta̱ Jeremías, xíʼin na̱ yiví na̱ va̱ása nda̱kú ni̱xi̱yo ini, savana xi̱kuuna na̱ xi̱ndoo yatin xíʼinra, ta saátu nda̱a̱ na̱ veʼera na̱ ni̱xi̱yo ñuura ña̱ xi̱naní Anatot (Jer. 12:6). Soo va̱ása níkuxíkara xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Ta xi̱natúʼunra xíʼin secretariora ta̱ Baruc xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱ndoʼora, ta ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼyi̱ña ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ña (Jer. 8:21; 9:1; 20:14-18; 45:1). Ndiʼi tiempo ña̱ xi̱táʼanna tá ka̱ʼyí ta̱ Baruc ndiʼi ña̱ ndo̱ʼo ta̱ Jeremías ni̱xa̱a̱na i̱xato̱ʼó táʼankana ta ni̱kuʼvi̱ka-inina xi̱ni táʼanna (Jer. 20:1, 2; 26:7-11). Ndakúní ni̱xi̱yo ini ta̱ Jeremías ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu Israel, xa̱ʼa̱ ña̱ kundoʼo ña̱ ñuu Jerusalén (Jer. 25:3). Ña̱ yichi̱ so̱ndíʼi ña̱ xi̱kuni̱ra chindeétáʼanra xíʼinna ña̱ ndandikó-inina, Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Jeremías ña̱ ná kaʼyíra nu̱ú iin rollo ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra kundoʼona (Jer. 36:1-4). Ta̱ Jeremías xíʼin ta̱ Baruc, ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ inkáchi ka̱chíñuna ña̱ va̱ʼa sáxi̱nuna chiñu ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱na. Ta ndiʼi yo̱o̱ ña̱ ke̱ʼéna chiñu yóʼo, xi̱natúʼunna xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ xi̱ndasandakúní ña̱ kándíxana Ndióxi̱. w19.11 2, 3 párr. 3, 4
Jueves 26 tí agosto
Na̱ ni̱nu kúni kindaana chiñu ndaʼa̱na, ta na̱ vitá-ini kúú na̱ ndukáʼnu (Mat. 23:12).
¿Nda̱saa xíniñúʼu keʼéyó xíʼin ndiʼi na̱ hermano na̱ nda̱kaxin Ndióxi̱ ku̱ʼu̱n chí ndiví? Va̱ása va̱ʼa kundayáʼviní iinna nu̱úyó ni kúúna ñani ta̱ Cristo na̱ nda̱kaxin Ndióxi̱ (Mat. 23:8-11). Tá káʼa̱n ña̱ Biblia xa̱ʼa̱ na̱ anciano káʼa̱nña xíʼinyó ña̱ ná keʼéyó táki̱ʼva kéʼéna ña̱ kándíxanína Ndióxi̱, soo va̱ása káʼa̱nña xíʼinyó ña̱ ná kundiku̱nyó na̱ yiví (Heb. 13:7). Ña̱ nda̱a̱ kúúña, ña̱ Biblia káʼa̱nña ña̱ sava na̱ cristiano xíniñúʼu ndeéníka ixato̱ʼóyóna. Soo su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ kúúna na̱ nda̱kaxin Ndióxi̱ ku̱ʼu̱n chí ndiví, chi xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní níʼina yichi̱ nu̱ú na̱ congregación kúúña, ta ndeéní káchíñuna ta sánáʼa̱na (1 Tim. 5:17). Tá ná ndasakáʼnuníyó na̱ nda̱kaxin Ndióxi̱ ku̱ʼu̱n chí ndiví, sana va̱ása va̱ʼa kunina, ta nda̱a̱ kivi xa̱a̱na ni̱nuní kunina (Rom. 12:3). Ta va̱ása kúni̱yó keʼéyó iin ña̱ʼa, ña̱ kivi sandákava iin na̱ nda̱kaxin Ndióxi̱ ku̱ʼu̱n chí ndiví, ña̱ xa̱a̱na keʼéna iin ña̱ va̱ása va̱ʼa (Luc. 17:2). w20.01 29 párr. 8
Viernes 27 tí agosto
Soo su̱ví ña̱yóʼo kuití kúú ña̱ ndóʼi̱, chi ndiʼi ki̱vi̱ ndíʼi̱ní-inii̱ xa̱ʼa̱ ndiʼi na̱ congregación (2 Cor. 11:28).
Íyo ku̱a̱ʼání xa̱ʼa̱ kúú ña̱ xi̱ndi̱ʼi̱-ini ta̱ apóstol Pablo, xi̱ndi̱ʼi̱ní-inira xa̱ʼa̱ na̱ hermano tá xi̱yaʼana nu̱ú tu̱ndóʼo (2 Cor. 2:4). Tá ni̱xi̱kara na̱túʼunra xa̱ʼa̱ Ndióxi̱, na̱ yiví na̱ xi̱sasi nu̱úra ka̱ninara ta chi̱ka̱a̱nara veʼeka̱a. Ta inka ña̱ xi̱sandíʼi̱-inira kúú ña̱ xi̱kuma̱ní ña̱ xi̱xiniñúʼura (Filip. 4:12). Ta ni̱xo̱ʼvi̱tura tá ni̱ki̱ʼvi barco tú ku̱a̱ʼa̱nra xíʼin ti̱xin ti̱kui̱í u̱ni̱ yichi̱, ña̱kán sana tá xi̱xa̱ʼa̱nra xíʼin barco xi̱yi̱ʼvíra (2 Cor. 11:23-27). ¿Ndáaña chi̱ndeétáʼan xíʼinra? Ta̱ Pablo xi̱ndi̱ʼi̱-inira xa̱ʼa̱ tu̱ndóʼo ña̱ xi̱yaʼa na̱ hermano nu̱ú, ta xa̱ʼa̱ ña̱ vitá ni̱xi̱yo inira va̱ása níndasavií iinlá miíra ku̱a̱chi ña̱ xi̱kuumiína. Chi ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin inka na̱ cristiano ña̱ chindeétáʼanna xíʼinra ña̱ kundaana na̱ congregación. Ta̱xira chiñu yóʼo ndaʼa̱ ta̱ Timoteo xíʼin ta̱ Tito. Xa̱ʼa̱ ña̱ chi̱ndeétáʼan na̱ hermano yóʼo xíʼin ta̱ Pablo, va̱ʼaní ku̱nira ta va̱ása níndi̱ʼi̱ka-inira (Filip. 2:19, 20; Tito 1:1, 4, 5). w20.02 22, 23 párr. 11, 12
Sábado 28 tí agosto
Na̱ va̱lí, kuniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱n yivándó (Efes. 6:1).
Jehová kúni̱ra ña̱ ná kandíxayóra. Ta xíniñúʼu kandíxayóra saáchi miíra kúú ta̱ i̱xava̱ʼa miíyó, ta táxira ña̱ tákuyó ta kúúra iin yivá ta̱ ndíchiní. Soo iin xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxayó Jehová kúú ña̱ kúʼvi̱ní-iniyó xíniyóra (1 Juan 5:3). Ku̱a̱ʼáníva xa̱ʼa̱ kúú ña̱ xíniñúʼu kandíxayó Jehová, soo va̱ása íxandúxara xíʼinyó ña̱ keʼéyóña. Ta̱xira ña̱ ná ndaka̱xin miíyó ña̱ keʼéyó, ña̱kán kúsi̱íní-inira tá ndáka̱xinyó ña̱ kandíxayóra xa̱ʼa̱ ña̱ kúʼvi̱-iniyó xíniyóra. Na̱ íyo se̱ʼe kúni̱na ña̱ vií ná kutaku na̱ va̱lí se̱ʼena, ña̱kán káʼa̱nna xíʼinna ndáaña xíniñúʼu keʼéna. Tá kándíxa na̱ va̱lí náʼa̱na ña̱ íxato̱ʼóna na̱ yivána. Ta ña̱ ndáyáʼviníka kúú ña̱ kunda̱a̱-iniyó ndáaña kúú ña̱ kúni̱ yiváyó ta̱ íyo chí ndiví, ta keʼéyó ña̱ kúni̱ra. Saá náʼa̱yó ña̱ kúʼvi̱-iniyó xíniyó Jehová ta íxato̱ʼóyóra. Ta ña̱ va̱ʼa ña̱ ndákiʼinyó kúú ña̱ vií tákuyó (Is. 48:17, 18). Soo na̱ va̱ása kándíxa ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ sáxo̱ʼvi̱na miína (Gál. 6:7, 8). w20.02 9, 10 párr. 8, 9
Domingo 29 tí agosto
Xákundáʼvii̱ nu̱ún ña̱ ná taxiún ka̱ʼi̱n xíʼún. Kuniso̱ʼo ña̱ káʼa̱n ñá káchíñu nu̱ún (1 Sam. 25:24).
Nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ñá Abigaíl, tá xítoyó ña̱ iinna kúni̱na keʼéna iin ña̱ va̱ása va̱ʼa, xíniñúʼu ndakú koo iniyó ta ka̱ʼa̱nyó xíʼinna xa̱ʼa̱ña (Sal. 141:5). Xíniñúʼu to̱ʼó kooyó soo káxi ka̱ʼa̱nyó. Tá táxiyó consejo ndaʼa̱ iin na̱ xíniñúʼuña, náʼa̱yó ña̱ kúúyó iin migo na̱ va̱ʼa-ini (Prov. 27:17). Na̱ anciano kúú na̱ xíniñúʼu ndakúní koo ini, ña̱ ka̱ʼa̱nna xíʼin iin na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa (Gál. 6:1). Na̱yóʼo vitá íyo inina ta xíni̱na ña̱ kúúna na̱ yiví ku̱a̱chi, ta sana kivi kixaa̱ iin ki̱vi̱ ña̱ saátu ndakiʼin miína consejo. Soo va̱ása táxina ña̱ kasi ña̱yóʼo nu̱úna, ña̱ taxina consejo ndaʼa̱ inka na̱ xíniñúʼuña (2 Tim. 4:2; Tito 1:9). Tá táxina consejo ndaʼa̱ inkana, chíka̱a̱na ndee̱ ña̱ vií sanáʼa̱nana ta kúee íyo inina xíʼinna. Xa̱ʼa̱ ña̱ kúʼvi̱-inina xínina na̱ hermano, kúni̱na chindeétáʼanna xíʼinna (Prov. 13:24). Soo ña̱ ndáyáʼvika nu̱úna kúú ña̱ ndasakáʼnuna Jehová, ta káʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ra ná keʼéyó, ta ndáana na̱ congregación nu̱ú ña̱ va̱ása va̱ʼa (Hech. 20:28). w20.03 20, 21 párr. 8, 9
Lunes 30 tí agosto
Ndiʼi ña̱ʼa va̱ʼa kéʼíi̱ña chi Ndióxi̱ táxi ndee̱ ndaʼíi̱ (Filip. 4:13).
Jehová xi̱niñúʼura ta̱ Moisés ña̱ sa̱kǎkura na̱ ñuu Israel. Soo, ¿ama kúú ña̱ xi̱niñúʼurara? ¿Á xi̱kuuña tá nda̱kanixi̱ní ta̱ Moisés ña̱ xa̱a̱ íyo tu̱ʼvara chi “nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼání ña̱ ndíchi táʼan ña̱ ndákiʼin na̱ ñuu Egipto”? (Hech. 7:22-25). Va̱ása, chi Jehová siʼna sa̱náʼa̱rara ña̱ xíniñúʼu vitá koo inira (Hech. 7:30, 34-36). Ta ta̱xira ña̱ ndakú-ini ndaʼa̱ra ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nra nu̱ú ta̱ chíñu ña̱ ñuu Egipto (Éx. 9:13-19). ¿Ndáaña sákuaʼayó xa̱ʼa̱ ndáa ki̱ʼva xi̱niñúʼu Jehová ta̱ Moisés? Ña̱ mií Jehová xíniñúʼura na̱ ndixa kúni̱ keʼé chiñura ta kándíxana ña̱ chindeétáʼanra xíʼinna. Ta ku̱a̱ʼání ki̱ʼva xíniñúʼura na̱ ndásakáʼnu-ñaʼá ña̱ keʼéna ña̱ kúni̱ra. Ta miíyó, ¿ndáaña xa̱a̱yó keʼéyó ixaa Jehová? Miívayó kúú na̱ xíniñúʼu chika̱a̱ní ndee̱ (Col. 1:29). Tá ná taxiyó ña̱ kuniñúʼu Jehová miíyó, miíra chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ natúʼunyó xíʼin ña̱ si̱í-ini, ña̱ viíní sánáʼa̱yó, ña̱ kuxini̱yó sandíkoyó-ini inkana, ña̱ kooyó iin na̱ viíní kachíñu, á iin migo na̱ va̱ʼaní, á keʼéyó inkaka ña̱ʼa ña̱ va̱ʼa saxínuyó ña̱ kúni̱ra. w19.10 21 párr. 5; 23 párr. 14
Martes 31 tí agosto
Kúúndó migoi̱ (Juan 15:15).
Tá íyo migoyó na̱ va̱ʼa-ini, chindeétáʼanna xíʼinyó ña̱ nda̱kú koo iniyó xíʼin Jehová. Ta ña̱ va̱ʼa koo migoyó na̱ va̱ʼa, xíniñúʼu va̱ʼa koo iniyó xíʼinna (Mat. 7:12). Tá kúú, tu̱ʼun Ndióxi̱ káʼa̱nña xíʼinyó ña̱ ná taxiyó miíyó ña̱ chindeétáʼanyó xíʼin inkana, soo xíniñúʼu chindeétáʼankayó xíʼin na̱ kúma̱ní ña̱ʼa nu̱ú á na̱ yáʼa iin tu̱ndóʼo (Efes. 4:28). Tá ná ndi̱ʼi̱ka-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼanyó xíʼin inkana, saá kúú ña̱ si̱íka koo iniyó (Hech. 20:35). Na̱ migoyó, kivi chindeétáʼanna xíʼinyó tá ná ya̱ʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo, tasaá táxin koo iniyó. Táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Elihú, chi xi̱niso̱ʼora ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Job xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ sándi̱ʼi̱-inira, saátu na̱ migoyó kuniso̱ʼona miíyó tá ná ka̱ʼa̱nyó xíʼinna xa̱ʼa̱ ña̱ sándi̱ʼi̱-iniyó (Job 32:4). Soo va̱ása xíniñúʼu kundatuyó ña̱ ná ka̱ʼa̱nna xíʼinyó ndáaña ndaka̱xinyó keʼéyó, soo kuniso̱ʼovayó consejo ña̱ taxina ndaʼa̱yó ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia (Prov. 15:22). Ta, tá ná kixaa̱ iin ki̱vi̱ ña̱ kǒo ni loʼo xu̱ʼún ndaʼa̱yó, ná keʼéyó táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ rey David, ña̱ ta̱xira chi̱ndeétáʼan na̱ migora xíʼinra (2 Sam. 17:27-29). Ña̱ nda̱a̱ kúúña, táʼan na̱yóʼo kúú na̱ ndixa kúú migoyó (Sant. 1:17). w19.04 11 párr. 12; 12 párr. 14, 15