Mayo
Lunes 1 tí mayo
Ndakaniníxi̱níndó xa̱ʼa̱ ta̱ ku̱ndeé-ini (Heb. 12:3).
Xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ní Jehová xínira miíyó chíndeétáʼanra xíʼinyó ña̱ kuxini̱yó se̱ʼera, ña̱kán ta̱xira ña̱ ná ka̱ʼyi̱ nu̱ú tu̱ʼunra ku̱mí saá ña̱ Evangelio. Ña̱yóʼo nátúʼunña xa̱ʼa̱ ki̱ʼva ña̱ xi̱taku ta̱ Jesús ta saátu ndáa ki̱ʼva na̱túʼunra xa̱ʼa̱ Ndióxi̱. Nátúʼunña xíʼinyó ndáaña ni̱ka̱ʼa̱nra, ndáaña ke̱ʼéra ta ndáaña ndo̱ʼora. Ku̱mí saá libro yóʼo chíndeétáʼanña xíʼinyó ña̱ viíníka sakuaʼayó xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé ta̱ Jesús. Ña̱yóʼo chíndeétáʼanña xíʼinyó ña̱ kunda̱a̱-iniyó ndáa yichi̱ kúú ña̱ sa̱ndákoora nu̱úyó. Tá ná káʼviyó ña̱ Evangelio xa̱a̱yó kuxini̱kayó ta̱ Jesús ta viíníka kundiku̱nyó yichi̱ra. Ña̱ va̱ʼa chindeétáʼan ña̱ Evangelio xíʼinyó, va̱ása xíniñúʼu kaʼvi kuitíyóña, chi xíniñúʼu taváyó tiempo ña̱ viíní kaʼviyóña ta saátu ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ káʼviyó nu̱úña (chitáʼanña xíʼin Josué 1:8). Ña̱kán, ná ndakanixi̱níyó ña̱ xítoyó ña̱ nátúʼun ña̱ Evangelio yóʼo xa̱ʼa̱. Ná ndakanixi̱níyó ña̱ xítoyó ta xíniso̱ʼoyó ña̱ nátúʼun ña̱ relato xa̱ʼa̱. Ta ná nandukúkayó xa̱ʼa̱ña nu̱ú tutu ña̱ tává na̱ ñuu Ndióxi̱. w21.04 4, 5 párr. 11-13
Martes 2 tí mayo
Nátúʼunyó xa̱ʼa̱ ta̱ Cristo ta̱ ka̱tikaana ndaʼa̱ yitu̱n, soo nu̱ú na̱ judío nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin yu̱u̱ ña̱ sándakava miína saá íyoña (1 Cor. 1:23).
Tá kúma̱níka kixi ta̱ Jesús nu̱ú ñuʼú yóʼo xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nva Jehová nu̱ú tu̱ʼunra ña̱ xi̱kóna ta̱ Mesías xa̱ʼa̱ 30 xu̱ʼún ña̱ plata (Zac. 11:12, 13). Ta iin migo miíra kúú ta̱ xi̱kóñaʼá (Sal. 41:9). Ta saátu, ta̱ Zacarías ka̱ʼyíra ña̱yóʼo: “Sátukue̱ʼe̱ ta̱ pastor, ta ndiʼi tí ndikachi xa̱a̱ síín síín nu̱ú ku̱ʼu̱nrí” (Zac. 13:7). Soo na̱ yiví na̱ ndixa kándíxa ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱ va̱ása kuxíkana nu̱ú ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Saáchi tá ná kunina xi̱nu ndiʼi profecía ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ra xa̱a̱na kandíxakanara. ¿Á kúu ña̱yóʼo tiempo vitin? Kúuvaña. Saáchi sava na̱ xi̱kuu testigo Jehová sa̱ndákoona ña̱ nda̱a̱ ta ndu̱una apóstata, ta kúni̱na ña̱ saá ná keʼé inkaka na̱ hermano. Ta nu̱ú Internet, nu̱ú tele, ti̱xin radio á nu̱ú periódico xáxana ña̱ vatá xa̱ʼa̱yó. Soo na̱ yiví na̱ ndixa kándíxa ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱ va̱ása kándíxana ña̱yóʼo. Saáchi kúnda̱a̱-inina ña̱ xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nva Biblia ña̱ kuu ña̱yóʼo tiempo vitin (Mat. 24:24; 2 Ped. 2:18-22). w21.05 11 párr. 12; 12 párr. 18, 19
Miércoles 3 tí mayo
Yichi̱ na̱ kéʼé ña̱ nda̱kú íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ñu̱ʼu tá kítaña xi̱ta̱a̱n, ta ña̱yóʼo loʼo tá loʼo ndeéka ndáyeʼe̱ña tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n túvi (Prov. 4:18).
Tu̱ʼun Ndióxi̱ káʼa̱nña xa̱ʼa̱ na̱ ñuura ña̱ loʼo tá loʼo xa̱a̱na kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱n tu̱ʼunra (Col. 1:9, 10). Loʼo tá loʼo chíndeétáʼan Jehová xíʼinyó kunda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱a̱, ña̱kán kúee ná koo iniyó ta kundatuyó ña̱ ná na̱ʼa̱ Jehová ña̱ nda̱a̱ nu̱úyó. Sava yichi̱, na̱ hermano na̱ níʼi yichi̱ nu̱úyó xáa̱na kíʼinna kuenta ña̱ xíniñúʼu nasamayó ki̱ʼva ña̱ kúnda̱a̱-iniyó xíʼin iin ña̱ʼa, á nasamayó ki̱ʼva ña̱ keʼéyóña. Ku̱a̱ʼání na̱ veʼe-ñu̱ʼu, násamana ki̱ʼva ña̱ sánáʼa̱na ti̱xin veʼe-ñu̱ʼuna ña̱ va̱ʼa sakúsi̱ína-ini na̱ yiví. Soo miíyó na̱ testigo Jehová, násamayó ki̱ʼva ña̱ kúnda̱a̱-iniyó xíʼin iin ña̱ʼa ña̱ va̱ʼa koo yatinkayó nu̱úra, ta ndasakáʼnuyóra nda̱a̱ táki̱ʼva sa̱náʼa̱ ta̱ Jesús (Sant. 4:4). Va̱ása násamayó iin ña̱ʼa xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱yó kitáʼan kuitíña xíʼin ki̱ʼva ña̱ sánáʼa̱ na̱ ñuyǐví yóʼo, kéʼéyóña saáchi ni̱xa̱a̱yó ku̱nda̱a̱ káxi-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱n Biblia, ta kéʼéyóña saáchi kúʼvi̱-iniyó xíniyó ña̱ nda̱a̱ (1 Tes. 2:3, 4). w21.10 22 párr. 12
Jueves 4 tí mayo
Sandákoondó ndiʼi ña̱ sándi̱ʼi̱-inindó ndaʼa̱ Ndióxi̱ (1 Ped. 5:7).
¿Ndáaña kivi keʼéyó tá ndákanixi̱níyó ña̱ íyo mitúʼunyó? Iin ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó kúú ña̱ ndakanixi̱níyó ndáa ki̱ʼva chíndeétáʼan Jehová xíʼinyó (Sal. 55:22). Ña̱yóʼo chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ va̱ása ndakanixi̱níyó ña̱ íyo mitúʼunyó. Ná ndakanixi̱níyó ndáa ki̱ʼva xa̱a̱ chíndeétáʼan Jehová xíʼin na̱ hermano na̱ kúni mitúʼun (1 Ped. 5:9, 10). Iin ta̱ hermano ta̱ naní Hiroshi, iinlá miíra ndásakáʼnu Jehová ti̱xin veʼera, káchira: “Ndiʼivana chíka̱a̱ ndee̱ ña̱ kachíñuna nu̱ú Jehová. Ta ña̱yóʼo chíka̱a̱níña ndee̱ xíʼin ndi̱ʼi̱ na̱ ndásakáʼnu iinlá mií Ndióxi̱, saáchi na̱ veʼendi̱ va̱ása kúúna testigo Jehová”. Ña̱kán, ná ka̱ʼa̱n ni̱ʼiyó xíʼin Ndióxi̱, ná kaʼviyó tu̱ʼunra ta ná ku̱ʼu̱nyó reunión. Ndáyáʼviní ka̱ʼa̱nyó xíʼin Jehová xíʼin ndiʼi níma̱yó xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ndóʼoyó. Ta saátu ndáyáʼviní kaʼviyó tu̱ʼun Ndióxi̱ ndiʼi ki̱vi̱, ta ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ relato ña̱ sándakaʼán miíyó ña̱ kúʼvi̱ní-ini Jehová xínira miíyó. Sava na̱ hermano sákuaʼa xíʼin xi̱nína texto ña̱ chíka̱a̱ní ndee̱ xíʼinna, tá kúú Salmo 27:10 xíʼin Isaías 41:10. Ta inkana tá káʼvi kúeena ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nna reunión á tá káʼvina tu̱ʼun Ndióxi̱, xíniso̱ʼona audio ña̱ kúúmií tutu yóʼo, káʼa̱nna ña̱ va̱ʼaní chíndeétáʼanña xíʼinna ña̱ va̱ása kuni mitúʼunna. w21.06 9, 10 párr. 5-8
Viernes 5 tí mayo
Va̱ása yi̱ʼvíún (Prov. 3:25).
¿Á xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱ iin na̱ veʼún? Tavá tiempo ña̱ kaʼviún xa̱ʼa̱ na̱ nda̱taku tiempo xi̱naʼá, ta ña̱yóʼo chindeétáʼan xíʼún ña̱ kandíxaún ña̱ sandátaku Jehová na̱ veʼún. ¿Á kúsuchíní-iniún xa̱ʼa̱ ña̱ ki̱ta na̱ veʼún ti̱xin ñuu Ndióxi̱? Kaʼvi xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼún kandíxaún ña̱ va̱ʼava kúú ña̱ kíta iinna ti̱xin ñuu Ndióxi̱ tá ni̱ki̱ʼvina ku̱a̱chi. Ta ni nda̱a̱ ndáaka tu̱ndóʼo ná kixi nu̱ún, va̱ása ndakava-iniún va̱ʼaka ndukú ki̱ʼva ña̱ kandíxakaún Ndióxi̱. Ka̱ʼa̱n xíʼin Jehová xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ndóʼún. Va̱ása kuxíkáún nu̱ú na̱ hermano, va̱ʼaka kuyatiún nu̱úna (Prov. 18:1). Ni kúsuchíní-iniún á xákún, chika̱a̱ ndee̱ keʼún ña̱ʼa ña̱ chindeétáʼan xíʼún kundeé-iniún (Sal. 126:5, 6). Ta saátu, va̱ása ndakoún ña̱ ku̱ʼún reunión, ña̱ natúʼún xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ á ña̱ kaʼviún tu̱ʼunra. Ndakundeún ndakanixi̱níún xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ taxira ndaʼún chí nu̱únínu. Tá xítoún ndáa ki̱ʼva chíndeétáʼan Jehová xíʼún, saá kúú ña̱ kandíxaníkaúnra. w21.11 23 párr. 11; 24 párr. 17
Sábado 6 tí mayo
Saátu yivái̱ ta̱ íyo chí ndiví kǒo kúni̱ra ña̱ ná ndañúʼu ni iin na̱ va̱lí yóʼo (Mat. 18:14).
¿Nda̱chun káʼa̱nyó ña̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ va̱lí saá íyo na̱ discípulo ta̱ Jesús? Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ na̱ yiví na̱ ndáyáʼvi nu̱ú na̱ ñuyǐví yóʼo. Tá kúú na̱ ku̱i̱ká, na̱ xíni̱ní na̱ yiví á na̱ kúúmií iin chiñu ña̱ ndáyáʼviní. Soo su̱ví saá íyo na̱ discípulo ta̱ Jesús. Ña̱kán nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ va̱lí saá íyona nu̱ú na̱ ñuyǐví yóʼo ta ni va̱ása ndáyáʼvina nu̱úna (1 Cor. 1:26-29). Soo su̱ví saá ndákanixi̱ní Jehová xa̱ʼa̱ na̱yóʼo. ¿Nda̱chun ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ “na̱ va̱lí yóʼo”? Saáchi ña̱yóʼo ni̱nda̱ka̱tu̱ʼun na̱ discípulora: “¿Ndáana kúú na̱ káʼnuka ti̱xin Reino Ndióxi̱ ña̱ íyo chí ndiví?” (Mat. 18:1). Tá tiempo saá na̱ judío xi̱kuni̱nína kundayáʼvina nu̱ú inkana ta ka̱ʼa̱n va̱ʼana xa̱ʼa̱na. Iin ta̱ xíni̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ na̱yóʼo káchira: “Ndiʼi tiempo ña̱ xi̱taku na̱ ta̱a, ña̱ ni̱ndi̱ʼi̱níka-inina xa̱ʼa̱ kúú ña̱ kundayáʼvina nu̱ú inkana, kindo̱o va̱ʼana nu̱ú inkana ta ixato̱ʼónana”. Ta̱ Jesús xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ ku̱a̱ʼání na̱ judío xi̱kuni̱na kundayáʼvikana nu̱ú inkana, ña̱kán xi̱niñúʼu chika̱a̱ní na̱ discípulo ta̱ Jesús ndee̱ ña̱ nasamana ki̱ʼva ña̱ xi̱ndakanixi̱nína. w21.06 21 párr. 6, 8; 21 párr. 9
Domingo 7 tí mayo
Tá aceite xíʼin incienso ña̱ xáʼa̱n támi sákusi̱íníña-iniyó, ta ki̱ʼva saátu kúsi̱íní-iniyó xíʼin iin na̱ migoyó na̱ táxi iin consejo ña̱ va̱ʼaní ndaʼa̱yó (Prov. 27:9).
Va̱ʼaní yichi̱ sa̱ndákoo ta̱ apóstol Pablo nu̱ú na̱ anciano. Saáchi ta̱yóʼo va̱ása níyi̱ʼvíra taxira consejo ndaʼa̱ na̱ hermano na̱ ñuu Tesalónica tá xi̱nira ña̱ xíniñúʼunaña. Soo nu̱ú carta ña̱ chi̱ndaʼára ndaʼa̱na siʼna ni̱ka̱ʼa̱nra tu̱ʼun va̱ʼa xíʼinna xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱kúní-inina xíʼin Ndióxi̱, xa̱ʼa̱ ña̱ kúʼvi̱-inina xínina Ndióxi̱ xíʼin xa̱ʼa̱ ña̱ kúndeé-inina. Ta saátu nda̱kanixi̱níra xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱ndoʼona, saáchi ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ xi̱kunda̱a̱va-inira ña̱ yáʼana nu̱ú ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo, ta xi̱ ixandi̱va̱ʼana xíʼinna (1 Tes. 1:3; 2 Tes. 1:4). Ta nda̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ va̱ʼaní yichi̱ chínúuna nu̱ú inka na̱ hermano (1 Tes. 1:8, 9). Ni̱kusi̱íníva-inina tá ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱kán xíʼinna. Ta va̱ása níxi̱ka-inina ña̱ xi̱kuʼvi̱níva-inira xi̱xinirana. Ña̱kán, consejo ña̱ ta̱xira ndaʼa̱na nu̱ú u̱vi̱ saá carta ña̱ chi̱ndaʼára ndaʼa̱na, va̱ʼaní chi̱ndeétáʼanña xíʼinna (1 Tes. 4:1, 3-5, 11; 2 Tes. 3:11, 12). w22.02 15 párr. 6
Lunes 8 tí mayo
Ndaya̱kúnra ti̱kui̱í nu̱úna, ta va̱ása kuvikana (Apoc. 21:4).
Ta̱ Ndi̱va̱ʼa xíniñúʼura na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ veʼe-ñu̱ʼu vatá ña̱ ka̱ʼa̱nna ña̱ ndi̱va̱ʼaní-ini Jehová ta ta̱yóʼo kúú ta̱ sáxo̱ʼvi̱ na̱ yiví. Ta tá xíʼi̱ iin na̱ va̱lí, káʼa̱nna ña̱ mií Ndióxi̱ ndákiʼin na̱yóʼo ku̱a̱ʼa̱nna chí ndiví ña̱ koona iin ángel. Iin ña̱ vatá kúú ña̱yóʼo ta miíyó kúnda̱a̱-iniyó ña̱ su̱ví ña̱ nda̱a̱ kúúña. Ña̱kán tá kúúmiíyó iin kue̱ʼe̱ ña̱ ndeéní á tá xíʼi̱ iin na̱ veʼeyó, va̱ása chíka̱a̱yó ku̱a̱chi Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Saáchi kándíxayó ña̱ kixaa̱ iin ki̱vi̱ ña̱ sandíʼi-xa̱ʼa̱ra ña̱ sáxo̱ʼvi̱ miíyó. Ña̱kán ná natúʼunyó xíʼin inkana ña̱ kúʼvi̱ní-ini Jehová xínira ndiʼi miíyó na̱ yiví. Tasaá kivi ndakuiinra yuʼú ta̱ kúsi̱kindaa miíra (Prov. 27:11). Jehová kúúra iin Ndióxi̱ ta̱ kúndáʼviní-ini xíni miíyó, ña̱kán xóʼvi̱ra tá xítora xóʼvi̱yó. Tá kúú, tá íxandi̱va̱ʼana xíʼinyó, tá ndeé ndóʼoyó, á tá xóʼvi̱yó xa̱ʼa̱ ña̱ kúúyó na̱ yiví ku̱a̱chi (Sal. 22:23, 24). Kúnda̱a̱-inira xíʼin ña̱ xóʼvi̱yó ta kúni̱ra sandíʼi-xa̱ʼa̱raña, ta keʼévaraña. (Chitáʼaña xíʼin Éxodo 3:7, 8; Isaías 63:9. w21.07 9, 10 párr. 9, 10
Martes 9 tí mayo
Ndu̱káʼnu na̱ yiví i̱xaún ta ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa ta̱xiún ndaʼa̱na (Sal. 8:5).
Na̱ yiví na̱ kándíxa ña̱ káʼa̱n Jehová xa̱a̱na keʼéna iin ña̱ ndáyáʼviní: ña̱ kuʼvi̱-inina kunina Jehová ta ndasakáʼnunara ndiʼi saá tiempo. Ta̱ Jesús sandíʼi-xa̱ʼa̱ra ndiʼi tu̱ndóʼo ña̱ sa̱ndákoo ta̱ Adán xíʼin ñá Eva ndaʼa̱ na̱ yiví. Ta saátu sandátaku Jehová ku̱a̱ʼání na̱ yiví, ta taxira kutakuna ndiʼi tiempo nu̱ú ñuʼú yóʼo ta va̱ása kuumiíkana kue̱ʼe̱ (Luc. 23:42, 43). Tá ná kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ va̱ása kuumiíka na̱ yiví ku̱a̱chi, saá na̱ʼa̱na “ña̱ va̱ʼa” ña̱ ta̱xi Jehová ndaʼa̱na nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ David xa̱ʼa̱. Tá na̱ koo nu̱ú ñuʼú yóʼo kúún, íyo iin ña̱ va̱ʼaní ndátún ndakiʼún (Apoc. 7:9). Ndióxi̱ kúʼvi̱-inira xínira yóʼó ta kúni̱ra ña̱ ná koún se̱ʼera. Ña̱kán chika̱a̱ ndee̱ keʼún ña̱ sákusi̱í-inira. Ndiʼisaá ki̱vi̱ ndakaʼún xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱n Jehová taxira ndaʼún chí nu̱únínu. Chindayáʼvi ña̱ ndásakáʼnún Jehová tiempo vitin ta saátu ña̱ ndasakáʼnúnra ndiʼi tiempo chí nu̱únínu. w21.08 7 párr. 18, 19
Miércoles 10 tí mayo
Ná kǒo sandákooyó keʼéyó ña̱ va̱ʼa, chi tá ná chika̱a̱níyó ndee̱ ña̱ keʼéyóña ndakiʼinvayó ña̱ va̱ʼa (Gal. 6:9).
Ta̱ profeta Jeremías ku̱a̱ʼání tiempo na̱túʼunra xíʼin na̱ yiví ni va̱ása níxiinna kuniso̱ʼona á ni xi̱sasina nu̱úra ña̱ natúʼunra. Nda̱kavaní-inira xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱ka̱ʼa̱n-ndi̱va̱ʼana xíʼinra ta xi̱xaku̱ndaanara, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni̱xa̱a̱ra nda̱kanixi̱níra ña̱ va̱ása keʼékara chiñu ña̱ ta̱xi Jehová ndaʼa̱ra (Jer. 20:8, 9). Soo nda̱kundeévara ke̱ʼéraña. ¿Ndáaña chi̱ndeétáʼan xíʼinra ña̱ na̱samara ña̱ ndákanixi̱níra, ta ku̱si̱í-inira na̱túʼunra xíʼin na̱ yiví? Ña̱ ni̱ndi̱ʼi̱-inira xa̱ʼa̱ u̱vi̱ ña̱yóʼo. Ña̱ nu̱ú: ña̱ xi̱natúʼunra xíʼin na̱ yiví kivi chindeétáʼanña xíʼinna ña̱ kundatuna ndakiʼinna iin ña̱ va̱ʼa chí nu̱únínu (Jer. 29:11). Ta ña̱ u̱vi̱: mií Jehová kúú ta̱ nda̱kaxinra ña̱ natúʼunra xa̱ʼa̱ra (Jer. 15:16). Saátu miíyó, nátúʼunyó xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa ña̱ ndakiʼinna chí nu̱únínu, ta saátu nátúʼunyó xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ Jehová chi kúúyó testigora. Tá ná kundi̱ʼi̱-iniyó xa̱ʼa̱ u̱vi̱ ña̱yóʼo, saá kúú ña̱ kusi̱íka-iniyó natúʼunyó xíʼin na̱ yiví ni xíniso̱ʼona ña̱ nátúʼunyó xíʼinna á va̱ása. Ña̱kán ná va̱ása ndakava-iniyó tá na̱ káʼviyó xíʼin va̱ása chíka̱a̱na ndee̱. Ña̱ xíniñúʼu keʼéyó kúú ña̱ kúee koo iniyó (Sant. 5:7, 8) w21.10 27 párr. 12, 13
Jueves 11 tí mayo
Ná sakútaʼayó ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ve̱ení ndísoyó ta saátu ku̱a̱chi ña̱ kamaní sándakava miíyó (Heb. 12:1).
Ni loʼo á ku̱a̱ʼá tiempo ndásakáʼnuyó Jehová, xíniñúʼu ndakundeéyó kandíxayóra ta kundaayó ña̱yóʼo. ¿Nda̱chun? Saáchi kivi kixáʼayó ndakooyó ña̱ kándíxayó Ndióxi̱. Ná ndakaʼányó chi kándíxayó ña̱ʼa ña̱ va̱ása kívi kuniyó, ta ña̱ʼa ña̱ va̱ása kívi kuniyó kamaní nándósóyó xa̱ʼa̱ña. Ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo, tá va̱ása kándíxayó Ndióxi̱ “iin ku̱a̱chi ña̱ kamaní sándakava miíyó” kúú ña̱yóʼo. Ña̱kán, ¿ndáaña kivi keʼéyó ña̱ ndakundeéyó kandíxakayó Ndióxi̱? (2 Tes. 1:3). Ña̱ nu̱ú, ná ka̱ʼa̱nyó xíʼin Jehová taxira espíritu santora ndaʼa̱yó. ¿Nda̱chun? Saáchi ña̱yóʼo kúú ña̱ chíndeétáʼan xíʼinyó ña̱ kandíxakayóra (Gál. 5:22, 23). Tá ná va̱ása chindeétáʼan ña̱yóʼo xíʼinyó va̱ása ndakundeéyó kandíxayó Ndióxi̱, ta loʼo tá loʼo xa̱a̱yó va̱ása kandíxakayóra. Ña̱kán tá ná ndakundeéyó ndukúyó espíritu santo nu̱ú Jehová, taxivaraña ndaʼa̱yó (Luc. 11:13). Kivi ka̱ʼa̱nyó xíʼinra: “Chindeétáʼan xíʼinndi̱ ña̱ ná kandíxakandi̱” yóʼó (Luc. 17:5). Ña̱kán ná kǒo sandákooyó kaʼviyó tu̱ʼun Ndióxi̱ ndiʼi ki̱vi̱ (Sal. 1:2, 3). w21.08 18, 19 párr. 16-18
Viernes 12 tí mayo
Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo corona ña̱ liviní saá íyo vi̱xi (Prov. 16:31).
Ku̱a̱ʼání ña̱ kivi keʼé na̱ hermano na̱ xa̱a̱ ku̱chée. Sana va̱ása íyoka ndee̱na nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yona tá ya̱chi̱, soo ku̱a̱ʼáníva ña̱ʼa xíni̱na keʼéna. Ta ku̱a̱ʼání nu̱ú kivi kuniñúʼu Jehová na̱yóʼo. Tu̱ʼun Ndióxi̱ káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ku̱a̱ʼání na̱ nda̱kundeé ka̱chíñu nu̱ú Jehová ni xa̱a̱ ku̱chéena. Tá kúú ta̱ Moisés, xa̱a̱ 80 ku̱i̱ya̱ra tá ndu̱ura profeta ta ki̱xáʼara níʼira yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu Israel. Inkara xi̱kuu ta̱ Daniel, saáchi ni yáʼaka 90 ku̱i̱ya̱ra, soo nda̱kundeévara xi̱kuura profeta nu̱ú Jehová. Saátu ta̱ apóstol Juan yáʼaka 90 ku̱i̱ya̱ra, tá xi̱niñúʼu Jehová ta̱yóʼo ña̱ ka̱ʼyíra libro ña̱ Apocalipsis. Loʼoní káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ iin ta̱a ta̱ nda̱kúní-ini ta̱ naní Simeón, soo va̱ʼaníva xi̱xini̱ Jehová ta̱yóʼo, ta ta̱xira ña̱ ná kunira ta̱ Jesús tá ni̱xi̱yo loʼora, ta saátu ni̱ka̱ʼa̱nra iin profecía xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús xíʼin siʼíra (Luc. 2:22, 25-35). w21.09 3, 4 párr. 5-7
Sábado 13 tí mayo
Jehová, va̱ása ni̱nu kúni nímai̱, [...] ni va̱ása kúni̱i̱ ña̱ʼa ña̱ káʼnuka (Sal. 131:1).
Na̱ íyo se̱ʼe va̱ása xíniñúʼu chitáʼanna se̱ʼena xíʼin inka na̱ va̱lí. Ta ni va̱ása kivi ka̱ʼa̱nna xíʼinna ña̱ keʼéna ña̱ʼa ña̱ va̱ása kuchiñuna keʼéna. Chi tá saá ná keʼéna xíʼin se̱ʼena, na̱yóʼo ndi̱ʼi̱ní-inina ta va̱ása kusi̱í-inina (Efes. 6:4). Iin ñá hermana ñá naní Sachiko káchiñá: “Siʼíi̱ xi̱kuni̱ñá ña̱ va̱ʼaní ná koo calificación ña̱ xi̱tavái̱ nu̱ú exámen, soo xi̱ ixayo̱ʼvi̱vaña xíʼi̱n. Ni xa̱a̱ ku̱a̱ʼá ku̱i̱ya̱ sa̱ndíʼii̱ ka̱ʼvii̱ escuela, soo sava yichi̱ ndákanixi̱níi̱ ña̱ ni ku̱a̱ʼáníva chiñu kéʼíi̱ nu̱ú Jehová, soo túvii̱ ña̱ loʼoníva kúúña nu̱úra”. Ta̱ rey David ka̱chira: “Va̱ása kúni̱i̱ ña̱ʼa ña̱ káʼnuka, ta ni va̱ása kúnii̱ ña̱ʼa ña̱ va̱ása kivi kuumiíi̱”. Xa̱ʼa̱ ña̱ vitá ni̱xi̱yo inira xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ va̱ása kuchiñura keʼéra sava ña̱ʼa. Ña̱yóʼo va̱ʼaní chi̱ndeétáʼanña xíʼinra ña̱ va̱ása ndi̱ʼi̱ní-inira. Xíʼin ña̱yóʼo sákuaʼa na̱ íyo se̱ʼe ña̱ xíniñúʼu vitá koo inina, ta xíniñúʼu ndakunina ña̱ íyo ña̱ʼa ña̱ va̱ása kivi keʼé miína, ta saátu na̱ va̱lí se̱ʼena. Tá kúni̱na ka̱ʼa̱nna xíʼin na̱ va̱lí se̱ʼena ndáaña keʼéna, siʼna ná kotona ndáaña kuchiñu na̱ va̱lí yóʼo keʼéna ta ndáaña va̱ása kuchiñuna keʼéna, tasaá va̱ʼaní kuni na̱ va̱lí se̱ʼena. w21.07 21 párr. 5, 6
Domingo 14 tí mayo
Iin tá iinna ndakuiinna xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna (Gál. 6:5).
Jehová táxira ña̱ ná ndaka̱xinyó ndáaña keʼéyó. Ña̱kán, iin tá iinyó kivi ndaka̱xinyó á kandíxayóra á va̱ása. Sava na̱ va̱lí va̱ása nísanáʼa̱ na̱ yivánana xa̱ʼa̱ Jehová, soo chi̱ka̱a̱-inina ña̱ ndasakáʼnunara ta nda̱kú koo inina xíʼinra. Soo síínva xa̱ʼnu inkana chi na̱ yivána chi̱ka̱a̱na ndee̱ ña̱ sa̱náʼa̱nana nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱, soo tá xa̱ʼnuna ku̱xíkána nu̱ú Jehová. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, iin tá iinvayó ndáka̱xinyó á kachíñuyó nu̱ú Jehová á va̱ása (Jos. 24:15). Ña̱kán, tá ki̱ta se̱ʼendó ti̱xin ñuu Jehová, va̱ása chika̱a̱ndó ku̱a̱chi miíndó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Sava yichi̱ yivána á siʼína kúú na̱ kíta ti̱xin ñuu Jehová ta nda̱a̱ sándakoona na̱ veʼena (Sal. 27:10). Tá kúu ña̱yóʼo ndákavaní-ini na̱ va̱lí se̱ʼena, saáchi va̱ʼaní xi̱ndiku̱nna yichi̱ na̱ yivána. Na̱ va̱lí, tá kúsuchíní-inindó xa̱ʼa̱ ña̱ ki̱ta iin na̱ yivándó ti̱xin ñuu Ndióxi̱, saátu ndi̱ʼi̱ kúsuchíní-inii̱ xíʼinndó. Ta saátu Jehová kúnda̱a̱-inira xíʼin ña̱ ndóʼondó. Kúʼvi̱ní-inira xínira ndóʼó ta kúsi̱íní-inira xa̱ʼa̱ ña̱ ndákundeéndó ndásakáʼnundóra, ta nda̱kú íyo inindó xíʼinra. Ta ndakaʼánndó ña̱ su̱ví ku̱a̱chi ndóʼó kúú ña̱ ki̱ta na̱ yivándó ti̱xin ñuu Jehová. w21.09 27 párr. 5-7
Lunes 15 tí mayo
Jehová táxira consejo ndaʼa̱ na̱ kúʼvi̱-inira xínira (Heb. 12:6).
Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ndikachi tí kúúmií kue̱ʼe̱, saá íyo iin na̱ kíta ti̱xin congregación, saáchi xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása viíka kítáʼanna xíʼin Jehová táki̱ʼva íyo na̱ ndeéndóʼo saá íyona (Sant. 5:14). Iin na̱ yiví na̱ kúúmií iin kue̱ʼe̱ xíkun kivi sakíʼinna kue̱ʼe̱ inkana, ta ki̱ʼva saátu kivi keʼé iin na̱ ni̱ki̱ʼvi ku̱a̱chi. Saáchi kivi chindaʼána inkana ña̱ keʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa. Ta tá kítana ti̱xin congregación saá kúú ña̱ náʼa̱ Jehová ña̱ kúʼvi̱-inira xínira na̱ congregación, ta saátu chíndeétáʼanra xíʼin mií na̱ ni̱ki̱ʼvi ku̱a̱chi yóʼo ña̱ ndandikó-inina xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna. Soo ni ki̱tana ti̱xin congregación kiviva ku̱ʼu̱nna reunión, chi yóʼo kúú nu̱ú kivi sakúaʼakana xa̱ʼa̱ Jehová ta kandíxa tukunara. Ta saátu kivi kaʼvina tutu ña̱ tává na̱ ñuu Ndióxi̱, ta kivitu kotona JW Broadcasting®. Ta tá kíʼin na̱ anciano kuenta ña̱ ki̱xáʼana násamana ña̱ kéʼéna, kivi taxina consejo ndaʼa̱na ta chindeétáʼanna xíʼinna ña̱ ndakutáʼan viína xíʼin Jehová, tasaá kivi xa̱a̱ tukuna nduuna testigora. w21.10 10 párr. 9, 11
Martes 16 tí mayo
Su̱ví ndiʼi na̱ káʼa̱n xíʼi̱n Táta, táta’ ki̱ʼvi ti̱xin Reino ña̱ íyo chí ndiví (Mat. 7:21).
Tiempo vitin ndíku̱nyó yichi̱ na̱ cristiano na̱ xi̱ndoo tá siglo nu̱ú. Tá kúú, chiñu ña̱ kúúmií na̱ superintendente, na̱ anciano xíʼin na̱ siervo ministerial, táki̱ʼva íyo chiñu ña̱ xi̱kuumií na̱ apóstol na̱ ni̱xi̱yo tá siglo nu̱ú saá íyo ña̱yóʼo (Filip. 1:1; Tito 1:5). Táki̱ʼva xi̱ndakanixi̱ní na̱ cristiano kán saátu ndákanixi̱ní miíyó xa̱ʼa̱ ña̱ kini ña̱ kéʼé na̱ yiví, ta saátu ña̱ xíniñúʼu keʼé na̱ ti̱ndaʼa̱, saátu íxato̱ʼóyó ni̱i̱ ta kúni̱yó kundaayó na̱ congregación nu̱ú na̱ ni̱ki̱ʼvi iin ku̱a̱chi ndeé ta va̱ása xíínna ndandikó-inina (Hech. 15:28, 29; 1 Cor. 5:11-13; 6:9, 10; Heb. 13:4). Káxiní káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱ xíʼinyó ña̱ iin kuitíva kúú na̱ kíndo̱o-inira xíʼin (Efes 4:4-6). Iin bendición káʼnuní kúú ña̱ kúúmiíyó chi kúúyó táʼan na̱ ñuu Ndióxi̱, ta saátu kúnda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ Jehová xíʼin ña̱ kúni̱ra keʼéra chí nu̱únínu. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ná chika̱a̱-iniyó ña̱ va̱ása sandákooyó ña̱ nda̱a̱. w21.10 22, 23 párr. 15-17
Miércoles 17 tí mayo
Tuun kuitandó, táxi̱n koondó ta kotondó ndáa ki̱ʼva sáka̱ku Jehová ndóʼó (2 Crón. 20:17).
Ta̱ rey Jehosafat, ki̱xi iin tu̱ndóʼo káʼnuní nu̱úra xíʼin na̱ veʼera. Saáchi ku̱a̱ʼání na̱ soldado na̱ ñuu Ammón, na̱ ñuu Moab xíʼin na̱ ñuu Seír, ki̱xaa̱na ña̱ kanitáʼanna xíʼinna (2 Crón. 20:1, 2). ¿Ndáaña ke̱ʼé ta̱ Jehosafat? Ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Jehová ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼinra. Ta nu̱ú 2 Crónicas 20:5-12, va̱xi oración ña̱ ke̱ʼéra ta ña̱yóʼo náʼa̱ña ña̱ xi̱ndaaní-inira Jehová. Jehová xi̱niñúʼura iin ta̱ levita ta̱ xi̱naní Jahaziel ña̱ va̱ʼa ndakuiinra yuʼú ta̱ Jehosafat, tu̱ʼun ña̱ va̱xi nu̱ú texto ña̱ ki̱vi̱ vitin. Ka̱ndíxava ta̱ Jehosafat ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼinra, saáchi xi̱ndaaní-inirara. Tá ku̱a̱ʼa̱n ta̱ Jehosafat xíʼin na̱ ñuu ña̱ va̱ʼa ndakutáʼanna xíʼin na̱ kanitáʼan xíʼinna, su̱ví na̱ soldado na̱ xíni̱ va̱ʼa kanitáʼan kúú na̱ siʼna níchindaʼára ku̱ʼu̱n, saáchi na̱ ta̱a na̱ xítava kúú na̱ siʼna chi̱ndaʼára ku̱a̱ʼa̱n. Tasaá sa̱xínu Jehová ña̱ ki̱ndoora xíʼin ta̱ Jehosafat, saáchi sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ra na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá (2 Crón. 20:18-23). w21.11 15 párr. 6, 7
Jueves 18 tí mayo
Xa̱ʼa̱ ña̱ ndixaní kúʼvi̱-ini Jehová xínira miíyó ta̱ʼán sandíʼi-xa̱ʼa̱ra miíyó, saáchi ndiʼi tiempo kundáʼvi-inira kunira miíyó (Lam. 3:22).
Tá yáʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo, kiviva kandíxayó ña̱ chindeétáʼan Jehová xíʼinyó ña̱ nda̱kú koo iniyó xíʼinra (2 Cor. 4:7-9). Kivi kandíxayó ña̱ ndakundeé Jehová kuʼvi̱-inira kunira miíyó, chi saá íyo ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n iin ta̱ ka̱ʼyí salmo. Ka̱chira: “Jehová xítora ña̱ kéʼé na̱ kúʼvi̱-ini xíni miíra, na̱ ndátu ña̱ ndixaní ná kuʼvi̱-inira kunirana” (Sal. 33:18-22). ¿Ndáaña kúni̱yó ndakaʼányó xa̱ʼa̱? Tá kúma̱níka kixáʼayó kachíñuyó nu̱ú Jehová, xa̱a̱ xi̱kuʼvi̱va-inira xi̱xinira miíyó nda̱a̱ táki̱ʼva kúʼvi̱-inira xínira inkaka na̱ yiví. Soo, tá ki̱xáʼayó ndásakáʼnuyóra saá kúú ña̱ ki̱xáʼara kúʼvi̱níka-inira xínira miíyó. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ kúʼvi̱-inira xínira miíyó ndáara miíyó, ta saátu ndiʼi tiempo koo yatinra xíʼinyó ta saxínura ña̱ káʼa̱nra keʼéra xa̱ʼa̱yó. Saáchi kúni̱ra ña̱ si̱íní ná kooyó (Sal. 46:1, 2, 7). Ña̱kán, ni nda̱a̱ ndáaka tu̱ndóʼo ná kixi nu̱úyó, Jehová taxira ndee̱ ndaʼa̱yó ña̱ va̱ʼa nda̱kú koo iniyó xíʼinra. w21.11 6, 7 párr. 17, 18
Viernes 19 tí mayo
Kǒo sandákoondó ña̱ kundeé-inindó xíʼin ña̱ kéʼé inkana xíʼinndó ta xíʼin ndiʼi níma̱ndó koo káʼnu-inindó xa̱ʼa̱na (Col. 3:13).
Ndiʼiyó xíni̱yó iin na̱ yiví na̱ sáa̱-ini xíni na̱ káʼvi xíʼinna escuela, na̱ káchíñu xíʼinna á iin na̱ veʼena, ta ni xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa ku̱a̱ʼá ku̱i̱ya̱ sáa̱kana xíʼinna. Ná ndakaʼányó xa̱ʼa̱ na̱ u̱xu̱ ñani ndáʼvi ta̱ José, na̱yóʼo ni̱sa̱a̱ní-inina xi̱ninara ña̱kán ke̱ʼéna iin ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼinra (Gén. 37:2-8, 25-28). Soo su̱ví nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼéna xíʼinra saá níkeʼéra xíʼinna. Tá kúú, tá ki̱xáʼara kúúmiíra iin chiñu ña̱ ndáyáʼviní, saá kúú ña̱ xi̱kuchiñu keʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼinna tasaá ndachaʼvina ña̱ ke̱ʼéna xíʼinra, soo ku̱ndáʼviva-inira xi̱nirana. Nu̱úka ña̱ sa̱a̱-inira kunirana ke̱ʼéra ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ nu̱ú Levítico 19:18 (Gén. 50:19-21). Na̱ kúni̱ sakúsi̱í-ini Jehová xíniñúʼu kundiku̱nna yichi̱ ta̱ José ta ixakáʼnu-inina xa̱ʼa̱ inkana, nu̱úka ña̱ sa̱a̱-inina kuninana á keʼéna nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼéna xíʼinna. Ña̱yóʼo kítáʼanníña xíʼin oración ña̱ sa̱náʼa̱ ta̱ Jesús miíyó, saáchi nu̱ú ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ xíniñúʼu ixakáʼnu-iniyó xa̱ʼa̱ na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼinyó (Mat. 6:9, 12). Ta saátu, ta̱ apóstol Pablo ta̱xira consejo yóʼo ndaʼa̱ na̱ cristiano: “Ñaniyó, tá iinna kéʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼinndó, va̱ása keʼéndó xíʼinna nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéna xíʼinndó” (Rom. 12:19). w21.12 11 párr. 13, 14
Sábado 20 tí mayo
Ta táxira mií ña̱ kúni̱ na̱ íxato̱ʼó-ñaʼá tá ndúkúnaña nu̱úra; ta xíniso̱ʼora tá káʼa̱nna xíʼinra ña̱ chindeétáʼanra xíʼinna, ta sáka̱kurana (Sal. 145:19).
Tá 14 tí nisán ña̱ ku̱i̱ya̱ 33, ta̱ Jesús ni̱xa̱ʼa̱nra Jardín ña̱ Getsemaní tá ñuú, ta kán na̱túʼunra xíʼin Jehová xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱ndoʼora (Lucas 22:39-44). Xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní ndíʼi̱-inira, “ni̱ka̱ʼa̱nníra xíʼin Ndióxi̱ ta xa̱kundáʼvira nu̱úra ta nda̱a̱ xákura ni̱ka̱ʼa̱nra” (Heb. 5:7). ¿Ndáaña ndu̱kú ta̱ Jesús ñuú saá? Ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Jehová ña̱ ná taxira ndee̱ ndaʼa̱ra ña̱ va̱ʼa kuchiñura nda̱kú koo inira xíʼinra ta keʼéra ña̱ kúni̱ra. Ta xi̱niso̱ʼova Jehová oración ña̱ ke̱ʼéra, xa̱ʼa̱ ña̱kán chi̱ndaʼára iin ángel ña̱ va̱ʼa ndasandakúra-inira. Ta̱ Jesús xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ xi̱kuumiíra iin chiñu ña̱ ndáyáʼviní: ña̱ ndakiʼinra tu̱ʼun yivára. Tá íxayo̱ʼvi̱ña xíʼún nda̱kú koo iniún xíʼin Jehová xa̱ʼa̱ ña̱ yáʼún nu̱ú tu̱ndóʼo, ¿ndáaña kivi sakúaʼún xíʼin ña̱ ke̱ʼé ta̱ Jesús? Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ u̱ni̱ ña̱ sákuaʼayó xíʼin ña̱yóʼo. Jehová xi̱niso̱ʼora tá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinra. ¿Nda̱chun? Saáchi ña̱ xi̱ndayáʼvika nu̱ú ta̱ Jesús kúú ña̱ nda̱kú koo inira xíʼinra ta ndakiʼinra tu̱ʼunra. Tá ña̱ ndáyáʼvika nu̱úyó kúú ña̱ nda̱kú koo iniyó xíʼin Jehová ta ndákiʼinyó tu̱ʼunra, ndakuiinvara tá káʼa̱nyó xíʼinra ña̱ chindeétáʼanra xíʼinyó (Sal. 145:18). w22.01 17, 18 párr. 15-17
Domingo 21 tí mayo
Kúáʼanndó ta sanáʼa̱ndó na̱ yiví ña̱ iníísaá ñuyǐví ña̱ ná kundiku̱nna yi̱ʼi̱. Ta sandákuchindóna (Mat. 28:19, 20).
Ku̱a̱ʼání na̱ yiví va̱ása xíínna kuniso̱ʼona miíyó saáchi va̱ása kíʼviyó xíʼin ña̱ política. Ta káʼa̱nna ña̱ xíniñúʼu chika̱a̱yó voto xa̱ʼa̱ na̱ chíñu. Soo miíyó kúnda̱a̱va-iniyó ña̱ tá ná ku̱ʼu̱nyó sa̱tá iin na̱ chíñu na̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo, na̱ʼa̱yó ña̱ va̱ása kúni̱yó kaʼndachíñu Jehová nu̱úyó (1 Sam. 8:4-7). Ta ndákanixi̱nína ña̱ xíniñúʼu ixava̱ʼayó hospital, escuela á inkaka ña̱ chindeétáʼan xíʼin na̱ yiví. Ta va̱ása xíínna kuniso̱ʼona miíyó chi ña̱ ndíʼi̱ka iniyó xa̱ʼa̱ kúú ña̱ natúʼunyó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ ta su̱ví ña̱ ndasaviíyó tu̱ndóʼo ña̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo. ¿Ndáaña chindeétáʼan xíʼún ña̱ va̱ása kaka-iniún? (Mat. 7:21-23). Xíniñúʼu ndakaʼún chi ña̱ ndáyáʼvika keʼéyó kúú chiñu ña̱ xa̱ʼnda ta̱ Jesús nu̱úyó (Mat. 28:19, 20). Ta va̱ása ki̱ʼviún xíʼin ña̱ política á kundi̱ʼi̱ní-iniún xa̱ʼa̱ tu̱ndóʼo ña̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo. Miíyó na̱ testigo Jehová kúʼvi̱-iniyó xíniyó na̱ yiví ta ndíʼi̱-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ ndóʼona, ña̱kán sánáʼa̱yóna xa̱ʼa̱ reino Ndióxi̱ ta chíndeétáʼanyó xíʼinna ña̱ vií kutáʼanna xíʼin Jehová. w21.05 7 párr. 19, 20
Lunes 22 tí mayo
Ki̱vi̱ nu̱ú ndíʼi, koo tiempo ña̱ yo̱ʼvi̱ní ta kǒo kundeé-inina xíʼinña (2 Tim. 3:1).
Ku̱a̱ʼání na̱ chíñu káʼa̱nna ña̱ ndásakáʼnuna Ndióxi̱, soo va̱ása xíínna sandákoona chiñu ña̱ kúúmiína. Na̱ chíñu yóʼo kéʼéna nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ chíñu na̱ ni̱xi̱yo tá tiempo ta̱ Jesús, saáchi ku̱a̱ʼa̱nna contrara tá íxandi̱va̱ʼana xíʼin na̱ káchíñu nu̱ú Jehová (Hech. 4:25-28). ¿Ndáaña káʼa̱n Jehová xíʼin na̱ yiví tá xítora ña̱ va̱ása xíínna kuniso̱ʼona ña̱ nátúʼunyó xíʼinna? Salmo 2:10-12 káchiña: “Ndóʼó na̱ xáʼndachíñu, ndíchi koondó; ta ndóʼó na̱ ndátiin ku̱a̱chi nu̱ú ñuʼú yóʼo, kuniso̱ʼondó consejo. Kachíñundó nu̱ú Jehová xa̱ʼa̱ ña̱ íxato̱ʼóndóra, kusi̱í-inindó xa̱ʼa̱ ña̱ íxato̱ʼóndóra. Ixato̱ʼóndó se̱ʼe Ndióxi̱; chi tá va̱ása kéʼéndó ña̱yóʼo, sa̱a̱ní Ndióxi̱ xíʼinndó, ta kuvindó chí yichi̱, saáchi kamaní sáa̱ra. Si̱íní íyo ini na̱ ndáa-iniñaʼá”. Jehová va̱ʼaní-inira ta táxira tiempo ndaʼa̱ na̱ va̱ása xíʼin kandíxa, ña̱ va̱ʼa ná nasamana ña̱ kéʼéna ta taxina ná kaʼndachíñu se̱ʼera nu̱úna. Soo xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n ndíʼi tiempo nu̱úna (Is. 61:2). Kǒoka tiempo íyo, ña̱kán iin ña̱ númi̱ní kúú ña̱ ná sakúaʼana xa̱ʼa̱ Jehová ta chika̱a̱-inina ña̱ ndasakáʼnunara. w21.09 15, 16 párr. 8, 9
Martes 23 tí mayo
Nani íyo loʼo ña̱ kuxuyó xíʼin ti̱ko̱to̱yó ña̱ kundixiyó ná kusi̱í-iniyó (1 Tim. 6:8).
Ta̱ Pablo xi̱kuni̱ kachira ña̱ xíniñúʼu kusi̱í-iniyó xíʼin loʼo ña̱ xa̱a̱ kúúmiíyó (Filip. 4:12). Ña̱ ndáyáʼvi va̱ʼaka kúú ña̱ kutáʼanyó xíʼin Ndióxi̱, ta su̱ví ña̱ʼa ña̱ kúúmiíyó (Hab. 3:17, 18). Ná kotoyó ndáaña ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Moisés xíʼin na̱ ñuu Israel tá xa̱a̱ ni̱xi̱nu 40 ku̱i̱ya̱ ni̱xi̱kana nu̱ú ñuʼú yi̱chí, ka̱chira: “Jehová Ndióxi̱ndó ta̱xira ku̱a̱ʼání bendición ndaʼa̱ndó xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ xa̱a̱ kéʼéndó [...]. Xa̱a̱ 40 ku̱i̱ya̱ kúú ña̱ íyo Jehová Ndióxi̱ndó xíʼinndó, ta kǒo ña̱ʼa kúma̱ní nu̱úndó” (Deut. 8:3, 4). Kusi̱íní-ini Jehová tá ná sakúaʼayó kusi̱í-iniyó xíʼin ña̱ xa̱a̱ kúúmiíyó, ta saátu tá ná chindayáʼviyó ña̱ʼa válí ña̱ táxira ndaʼa̱yó, ta kotoyó ña̱yóʼo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo bendición ta taxiyó tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ra xa̱ʼa̱ña. w22.01 5 párr. 10, 11
Miércoles 24 tí mayo
Kandíxa Jehová xíʼin ndiʼi níma̱ún, ta va̱ása kandíxaún ña̱ ndákanixi̱ní miíún (Prov. 3:5).
Ndóʼó na̱ xa̱a̱ íyo ñá síʼi, kúúmiíndó chiñu ña̱ kiʼinndó kuenta xíʼin na̱ veʼendó, ña̱kán chika̱a̱ndó ndee̱ ña̱ chindeétáʼanndó xíʼinna ta kundaandóna. Tá kíxáʼa íyo tu̱ndóʼo nu̱úndó, sana kivi ndakanixi̱níndó ña̱ iinlá miíndó kuchiñu ndasavií ña̱yóʼo. Soo va̱ása kundaa-inindó miíndó. Va̱ʼaka ka̱ʼa̱nndó xíʼin Jehová ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼinndó. Ta saátu kivi inkáchi kutáʼanndó xíʼin ñá síʼindó ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nndó xíʼinra. Ta iin ki̱ʼva ña̱ taxindó ña̱ chindeétáʼan Jehová xíʼinndó kúú ña̱ kaʼvindó tu̱ʼunra xíʼin tutu na̱ tává na̱ ñuura, ta saátu kundiku̱nndó consejo ña̱ va̱xi nu̱ú ña̱yóʼo. Ta sana va̱ása kusi̱í-ini savana xíʼinndó xa̱ʼa̱ ña̱ ndíku̱nndó ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱. Ta saátu kivi ka̱ʼa̱nna xíʼinndó ña̱ va̱ʼaníka kundaandó na̱ veʼendó tá ná koo xu̱ʼúnndó ta kuumiíndó ku̱a̱ʼá ña̱ʼa. Soo ndakaʼánndó xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé ta̱ rey Jehosafat, saáchi xíʼin ña̱ ke̱ʼéra ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ xi̱ndaaní-inira Jehová (2 Crón. 20:1-30). Ta va̱ása nísandákoo ndaʼa̱ra ta̱ Jehosafat saáchi nda̱kúní ni̱xi̱yo inira xíʼinra, ta saátu ndóʼó va̱ása sandákoo ndaʼa̱ra ndóʼó (Sal. 37:28; Heb. 13:5). w21.11 15 párr. 6; 16 párr. 8
Jueves 25 tí mayo
Ndióxi̱ nda̱kúní-inira (Deut. 32:4).
Xa̱ʼa̱ ña̱ i̱xava̱ʼa Ndióxi miíyó táki̱ʼva íyora, kútóoyó ña̱ nda̱kú ná ndatiinna ku̱a̱chi xíʼin inkana (Gén. 1:26). Soo xa̱ʼa̱ ña̱ kúúyó na̱ yiví ku̱a̱chi, sava yichi̱ ndákanixi̱níyó ña̱ va̱ása nda̱kú ndátiin Jehová ku̱a̱chi xíʼin iinna, saáchi túviyó ña̱ kúnda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ku̱u. Ná ndakaʼányó xa̱ʼa̱ ña̱ ndo̱ʼo ta̱ Jonás. Ta̱yóʼo ni̱sa̱a̱níra tá i̱xakáʼnu-ini Jehová xa̱ʼa̱ na̱ ñuu Nínive (Jon. 3:10–4:1). Soo xa̱ʼa̱ ña̱ i̱xakáʼnu-ini Jehová xa̱ʼa̱ na̱ ñuu Nínive, yáʼaka 120,000 na̱ yiví ni̱ka̱ku. Ña̱kán viíva nda̱tiin Jehová ku̱a̱chi xíʼin na̱yóʼo, soo ta̱ Jonás va̱ása vií níndakanixi̱níra xa̱ʼa̱na. Va̱ása xíniñúʼu ka̱ʼa̱nví Jehová xíʼinyó nda̱chun kéʼéra sava ña̱ʼa. Ña̱ nda̱a̱ kúúña, tiempo xi̱naʼá Jehová xi̱taxira ña̱ ná ka̱ʼa̱n na̱ xi̱kachíñu nu̱úra ndáaña ndákanixi̱nína xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra á ña̱ sa̱kán keʼéra (Gén. 18:25; Jon. 4:2, 3). Ta sava yichi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna nda̱chun kúú ña̱ nda̱kaxinra keʼéra sava ña̱ʼa (Jon. 4:10, 11). Ta saátu va̱ása xíniñúʼu nda̱ka̱tu̱ʼunra miíyó tá kúma̱ní keʼéra iin ña̱ʼa á tá xa̱a̱ ke̱ʼéraña (Is. 40:13, 14; 55:9). w22.02 3, 4 párr. 5, 6
Viernes 26 tí mayo
Na̱ káʼnuka nu̱ú ndóʼó, va̱ʼaka ná nduuna táki̱ʼva íyo na̱ válíka, ta na̱ níʼi yichi̱ nu̱úndó va̱ʼaka ná nduuna táki̱ʼva íyo na̱ káchíñu nu̱ú inkana (Luc. 22:26).
Ña̱ va̱ʼa keʼéyó nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé na̱ válíka, xíniñúʼu ndakanixi̱níyó ña̱ ndáyáʼvika inkana nu̱úyó (Filip. 2:3). Ta tá chíka̱a̱yó ndee̱ ña̱ saá ndakanixi̱níyó va̱ása xa̱a̱yó sandákavayó-ini inkana. Ndiʼi na̱ hermano va̱ʼaníka kéʼéna sava ña̱ʼa nu̱ú miíyó. Ta va̱ása íxayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó ndakuniyó ña̱ ndáyáʼvikana nu̱úyó, tá ná chika̱a̱yó ndee̱ ña̱ kotoyó ndáaña kúú ña̱ va̱ʼa kéʼéna. Xíniñúʼu kundiku̱nyó consejo ña̱ ta̱xi ta̱ apóstol Pablo ndaʼa̱ na̱ ñuu Corinto, ña̱ káchi: “¿Ndáaña kúúmiíún ña̱ ndákanixi̱níún ña̱ ndáyáʼvikaún nu̱ú inkana? ¿Á su̱ví Ndióxi̱ kúú ta̱ nítaxi ndiʼi ña̱ʼa ndaʼún? Tá ta̱kán kúú ta̱ ta̱xi ndiʼiña ndaʼún, ¿nda̱chun kúú ña̱ ni̱nuní kúniún ta ndákanixi̱níún ña̱ xíʼin ndee̱ miíún nda̱kiʼúnña?” (1 Cor. 4:7). Ña̱kán ná va̱ása ndukúyó ki̱ʼva ña̱ ka̱ʼa̱n va̱ʼaní inkana xa̱ʼa̱yó, ta ná va̱ása ndakanixi̱níyó ña̱ ndáyáʼviníkayó nu̱ú inkana. Tá va̱ʼaní táxi iin ta̱ hermano discurso á tá ku̱a̱ʼání na̱ yiví káʼvi iin ñá hermana xíʼin, Jehová kúú ta̱ xíniñúʼu ndukáʼnu xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. w21.06 21, 22 párr. 9, 10
Sábado 27 tí mayo
Chiʼún si̱ʼva̱ ña̱ kúúmiíún, ta ndakundeún kachíñún (Ecl. 11:6).
Ku̱a̱ʼání na̱ hermano íxayo̱ʼvi̱ña xíʼinna ña̱ natúʼunna xíʼin na̱ yiví veʼena. Saáchi sava na̱ yiví yóʼo ndóona sava veʼe ña̱ náʼnuní nu̱ú va̱ása kívi ki̱ʼvina natúʼunna xíʼinna. Ta sana íyo na̱ ndáa yéʼéña ta va̱ása táxina ya̱ʼa na̱ hermano tá kǒo níkanana na̱yóʼo. Sava ñuu va̱ʼava nátúʼun na̱ hermano xíʼin na̱ yiví veʼe tá veʼe, soo loʼo na̱ yiví ndáni̱ʼína. Saátu íyo sava na̱ hermano na̱ nátúʼun xíʼin na̱ yiví ñuu ña̱ xíkaní kíndo̱o, ta loʼoní na̱ yiví íyo yóʼo. Sana naʼáníví saá xáa̱na veʼe na̱yóʼo, soo tá xáa̱na kǒona ndáni̱ʼína. Tá ndóʼoyó táʼan ña̱yóʼo, ná kǒo ndakava-iniyó. Sana ku̱a̱ʼáka na̱ yiví natúʼunyó xíʼin tá ná ku̱ʼu̱nyó nandukúyóna hora ña̱ ndóona veʼena, saáchi na̱ xíniñúʼu kundoo kúúvana veʼena. Ku̱a̱ʼání na̱ hermano nátúʼunna xíʼin na̱ yiví tá xi̱ku̱aá chi saá kúú ña̱ ku̱a̱ʼákana ndáni̱ʼína. Ta hora yóʼo kúú ña̱ va̱ʼaníka xíniso̱ʼo na̱ yiví tá nátúʼunna xíʼinna chi loʼoka chiñu íyo nu̱úna saá. w21.05 15 párr. 5, 7
Domingo 28 tí mayo
Ni va̱ása ndáyáʼviví ña̱ ndásakáʼnuna yi̱ʼi̱, saáchi sánáʼa̱na ña̱ ndákanixi̱ní na̱ yivíva (Mar. 7:7).
¿Á kúu ña̱yóʼo tiempo vitin? Kúuvaña. Ku̱a̱ʼání na̱ yiví sáa̱na xíʼin miíyó na̱ testigo Jehová saáchi va̱ása táváyó vikó ña̱ va̱ása kítáʼan xíʼin ña̱ va̱xi nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱, tá kúú ña̱ cumpleaño á ña̱ Navidad. Inkana sáa̱na xíʼinyó saáchi va̱ása táváyó vikó xíʼinna ña̱ távána xa̱ʼa̱ país nu̱ú ndóoyó, ta ni va̱ása ndíku̱nyó costumbre ña̱ kéʼéna tá xíʼi̱ iin na̱ yiví, saáchi ña̱yóʼo va̱ása va̱xiña nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱. Sana na̱ yiví yóʼo ndákanixi̱nína ña̱ kíndo̱ova-ini Ndióxi̱ xíʼin ña̱ kéʼéna. Soo tá kútóokana kundiku̱nna costumbre ña̱ íyo ñuyǐví yóʼo nu̱úka ña̱ kundiku̱nna ña̱ káʼa̱n Biblia, va̱ása kindo̱o-ini Jehová xíʼinna (Mar. 7:8, 9). ¿Ndáaña chindeétáʼan xíʼún ña̱ va̱ása kaka-iniún? Xíniñúʼu kuʼvi̱-iniún kuniún consejo xíʼin ley ña̱ táxi Jehová (Sal.119:97, 113, 163-165). Tá kúʼvi̱-iniún xíniún Jehová, va̱ása kundiku̱ún costumbre ña̱ va̱ása kútóora. Ta va̱ása taxiún kasi inka ña̱ʼa nu̱ún ña̱ kuʼvi̱-iniún kuniúnra. w21.05 6 párr. 15, 16
Lunes 29 tí mayo
Viíní ndakanixi̱níún xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ kéʼún, kundeé-iniún nu̱ú nda̱a̱ ndáaka tu̱ndóʼo ña̱ va̱xi nu̱ún, ndakundéún natúʼún xa̱ʼa̱ tu̱ʼun va̱ʼa (2 Tim. 4:5).
¿Ndáaña chindeétáʼan xíʼún kundiku̱ún consejo ña̱ ta̱xi ta̱ apóstol Pablo? Ña̱ chindeétáʼan xíʼún kúú ña̱ kaʼviún tu̱ʼun Ndióxi̱ ndiʼi ki̱vi̱, ka̱ʼa̱n ni̱ʼún xíʼinra ta saátu ña̱ chika̱a̱níún ndee̱ ña̱ natúʼún xíʼin inkana xa̱ʼa̱ra ( 2 Tim. 4:4). Tá kándíxaún Ndióxi̱ va̱ása kaka-iniún tá ná kuniso̱ʼún ña̱ vatá ña̱ káʼa̱nna xa̱ʼa̱ na̱ testigo Jehová (Is. 28:16). Tá kúʼvi̱-iniún xíniún Jehová, tu̱ʼunra ta saátu na̱ hermano, ña̱yóʼo chindeétáʼan xíʼún ña̱ va̱ása kandíxaún ña̱ vatá ña̱ káʼa̱n na̱ apóstata. Tá siglo nu̱ú ku̱a̱ʼánína va̱ása níxiinna kandíxana ta̱ Jesús ta ni̱xi̱ka-inina xa̱ʼa̱ra, soo saátu ni̱xi̱yo ku̱a̱ʼání na̱ ka̱ndíxañaʼá. Tá kúú iin ta̱a ta̱ xi̱kitáʼan xíʼin na̱ Sanedrín ni̱xa̱a̱ra ka̱ndíxara ta̱ Jesús, ta saátu ke̱ʼé iin tiʼvi na̱ su̱tu̱ (Hech. 6:7; Mat. 27:57-60; Mar. 15:43). Ta ki̱ʼva saá kéʼé ku̱a̱ʼání na̱ yiví tiempo vitin chi ndáka̱xinna ña̱ kundiku̱nna ta̱ Jesús. ¿Nda̱chun? Saáchi xáa̱na sákuaʼana xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱a̱ ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia ta kúʼvi̱-inina xíninaña. Tu̱ʼun Ndióxi̱ káchiña: “Na̱ kúʼvi̱-ini xíni ley ña̱ táxiún táxi̱n íyona, ta kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa sási nu̱úna” (Sal. 119:165). w21.05 12, 13 párr. 20, 21
Martes 30 tí mayo
Ku̱a̱ʼákava ndee̱ táxii̱ ndaʼún tá vitá kúniún (2 Cor. 12:9).
Ta̱ Pablo xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ su̱ví xíʼin ndee̱ miíra níkeʼéra ndiʼi chiñu ña̱ ta̱xi Jehová ndaʼa̱ra, saáchi mií Jehová kúú ta̱ xi̱taxi ndee̱ ndaʼa̱ra ña̱ ke̱ʼéra ndiʼi ña̱yóʼo. Ta espíritu santo kúú ña̱ ta̱xi ndee̱ ndaʼa̱ ta̱ Pablo ña̱ va̱ʼa ke̱ʼéra chiñu ña̱ ta̱xi Jehová ndaʼa̱ra ni i̱xandi̱va̱ʼana xíʼinra, ni chi̱ka̱a̱nara veʼeka̱a ta ni xi̱kuumiíra inkaka tu̱ndóʼo. Ta saátu ta̱ Timoteo ku̱chiñura na̱túʼunra xíʼin na̱ yiví, saáchi Ndióxi̱ kúú ta̱ ta̱xi ndee̱ ndaʼa̱ra. Tá kúú, ni̱xa̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Pablo tá ni̱xi̱kara xi̱tora na̱ congregación. Soo su̱ví ña̱yóʼo kúú ndiʼi ña̱ níkeʼé ta̱ Timoteo, chi ta̱ Pablo chi̱ndaʼárara ña̱ ni̱xa̱ʼa̱nra xi̱tora sava congregación, ta chi̱ka̱a̱ra ndee̱ xíʼin na̱ hermano (1 Cor. 4:17). Sana xi̱ndakanixi̱ní ta̱ Timoteo ña̱ va̱ása kuchiñura keʼéra chiñu yóʼo. Ta sana ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo ña̱yóʼo xíʼinra: “Nda̱a̱ ni iinna ná kǒo ka̱ʼa̱n xa̱ʼún ña̱ va̱ása ndáyáʼviún xa̱ʼa̱ ña̱ kúún iin ta̱ loʼo” (1 Tim. 4:12). Soo saátu, tá tiempo saá ni̱xi̱yo iin ña̱ xi̱ ixayo̱ʼvi̱ xíʼin ta̱ Timoteo, saáchi tu̱ʼun Ndióxi̱ káʼa̱nña xa̱ʼa̱ra ña̱ xi̱kiʼinní kue̱ʼe̱ miíra (1 Tim. 5:23). Soo ta̱ Timoteo xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ taxi Jehová espíritu santo ndaʼa̱ra ña̱ va̱ʼa koo ndee̱ra natúʼunra xíʼin na̱ yiví, ta saátu kachíñura nu̱ú na̱ hermano (2 Tim. 1:7). w21.05 21, 22 párr. 6, 7
Miércoles 31 tí mayo
Kuxini̱ va̱ʼún ndikachi sa̱na̱ún ta kundaa va̱ʼúnrí (Prov. 27:23).
Na̱ táxi consejo xíniñúʼu kundiku̱nna ña̱ káʼa̱n Santiago 1:19, ña̱yóʼo káchiña: “Xíniñúʼu koo tu̱ʼvandó ña̱ kuniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱n inkana, kúee koo inindó ka̱ʼa̱nndó ta va̱ása kamaní sa̱a̱ndó”. Iin ta̱ anciano va̱ása xíniñúʼu ndakanixi̱níra ña̱ xa̱a̱ xínira xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ndóʼo na̱ hermano na̱ taxira consejo ndaʼa̱. Chi Proverbios 18:13 káchiña: “Na̱ kúma̱níka kuniso̱ʼo ta ndi̱ku̱n ndákuiinna, na̱ kíʼvi kúúna ta sákukaʼanna nu̱ú miína”. Ña̱kán, va̱ʼaníka tá ná nda̱ka̱tu̱ʼunra na̱ hermano kán ndáaña ndóʼona, ta xíniñúʼu kuniso̱ʼora ña̱ ka̱ʼa̱nna tasaá ka̱ʼa̱nra xíʼinna. Ta ña̱yóʼo xíniñúʼu nda̱ka̱tu̱ʼunna na̱ hermano: “¿á íyo va̱ʼún?”, “¿á íyo iin ña̱ ndóʼún?”, “¿á íyo iin ña̱ kivi chindeétáʼi̱n xíʼún?”. Tá ná chika̱a̱ na̱ anciano ndee̱ ña̱ kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ ña̱ ndóʼo na̱ hermano, saá kúú ña̱ va̱ʼaníka chindeétáʼanna xíʼinna ta chika̱a̱na ndee̱ xíʼinna. Chi ña̱ xíniñúʼu keʼéyó kúú ña̱ na̱ʼa̱yó nu̱úna ña̱ ndíʼi̱-iniyó xa̱ʼa̱na, ña̱ kúnda̱a̱-iniyó xíʼin ña̱ ndóʼona ta kúni̱yó chindeétáʼanyó xíʼinna. w22.02 17 párr 14, 15