Agosto
Jueves 1 tí agosto
Ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ná ka̱ʼyi̱ iin libro nu̱ú ndakaʼánra xa̱ʼa̱ na̱ íxato̱ʼó-ñaʼá xíʼin na̱ ndákanixi̱ní xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ra (Mal. 3:16).
Jehová kaʼyíra nu̱ú iin libro ki̱vi̱ na̱ náʼa̱ xíʼin ki̱ʼva ña̱ káʼa̱nna ña̱ íxato̱ʼónara ta ndákanixi̱nína xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ra. ¿Nda̱chun keʼéra ña̱yóʼo? Saáchi ña̱ káʼa̱nyó náʼa̱ña ndáaña kúú ña̱ ndíka̱a̱ níma̱yó. Ta̱ Jesús ka̱chira: “Ña̱ʼa ña̱ káʼa̱nyó kúú ña̱ ndíka̱a̱ níma̱yó” (Mat. 12:34). Ta kúni̱ra ña̱ na̱ kúʼvi̱-ini xíniñaʼá ná kutakuna ndiʼi tiempo nu̱ú ñuyǐví xa̱á. Jehová kíʼinníra kuenta xíʼin tu̱ʼun ña̱ káʼa̱nyó ña̱ va̱ʼa kotora á kivi ndasakáʼnuyóra á va̱ása (Sant. 1:26). Ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ va̱ása kúʼvi̱-ini xíni Jehová, kue̱ʼe̱ní káʼa̱nna á va̱ása vií ndákuiinna yuʼú inkana ta ni̱nuní kúnina (2 Tim. 3:1-5). Soo miíyó va̱ása kúni̱yó kooyó táki̱ʼva íyo na̱yóʼo. Saáchi ña̱ kúni̱yó kúú ña̱ ndiʼi tiempo ná kusi̱í-ini Jehová xíʼin tu̱ʼun ña̱ káʼa̱nyó. Sana savana to̱ʼóní káʼa̱nna tá ku̱a̱ʼa̱n kuitína reunión á tá nátúʼun kuitína xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ Jehová, soo va̱ása vií káʼa̱nna xíʼin na̱ veʼena ta kue̱ʼe̱nína xíʼinna, ¿á kúsi̱í-ini Jehová xíʼin na̱ kéʼé ña̱yóʼo? (1 Ped. 3:7). w22.04 5 párr. 4, 5
Viernes 2 tí agosto
Sa̱a̱ní-inina kunina ñá ñaʼá ñá kísi̱ xíʼin ku̱a̱ʼání ta̱a ta sandíʼi-xa̱ʼa̱nañá, ta ndakoo chálánañá. Ta kaxína ku̱ñuñá, ta kaʼmi níínañá xíʼin ñuʼu̱ (Apoc. 17:16).
Jehová chika̱a̱ra-ini na̱ chíñu ña̱ kuniñúʼuna tí kití yukú tí color kúaʼa ña̱ yéʼe̱ní, tí ndána̱ʼa̱ na̱ Naciones Unidas, ña̱ va̱ʼa kanitáʼanna xíʼin Babilonia ña̱ káʼnu ña̱ ndána̱ʼa̱ ndiʼi veʼe-ñu̱ʼu vatá ña̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo ta sandíʼi-xa̱ʼa̱naña (Apoc. 18:21-24). Ña̱ sákuaʼayó. Ndáyáʼviní “vií koo ña̱ ndasakáʼnuyó” Ndióxi̱ ta “va̱ása kuumiíña ña̱ yaku̱a̱” (Sant. 1:27). Ná va̱ása kandíxayó ña̱ vatá ña̱ sánáʼa̱ Babilonia ña̱ káʼnu, ná va̱ása keʼéyó vikó ña̱ táváña, ná va̱ása keʼéyó ña̱ kini táʼan ña̱ kéʼéña ta ná va̱ása keʼéyó ña̱ tási táʼan ña̱ kéʼéña á inkaka ña̱ kúu kuenta ta̱ Ndi̱va̱ʼa. Ta ná ndakundeéyó ka̱ʼa̱nyó xíʼin na̱ yiví: “Keendó ti̱xinña”. Chi tá ná keena ti̱xin Babilonia ña̱ káʼnu saá kúú ña̱ va̱ása kuisona ku̱a̱chi xíʼin ña̱ kéʼéña (Apoc. 18:4). w22.05 11 párr. 17; 14 párr. 18
Sábado 3 tí agosto
Ka̱ʼi̱n xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ va̱ʼa ña̱ táxi Jehová ndaʼíi̱ (Is. 63:7).
Na̱ íyo se̱ʼe, ndukú nu̱ú kivi sanáʼún se̱ʼún xa̱ʼa̱ Jehová. Natúʼun xíʼinna xa̱ʼa̱ra ta ka̱ʼa̱n xíʼinna ndáa ki̱ʼva xa̱a̱ chíndeétáʼanra xíʼinndó (Deut. 6:6, 7). Xíniñúʼuní keʼún ña̱yóʼo tá kǒo kívi sánáʼún se̱ʼún chí veʼún. Iin ñá hermana ñá naní Christine káchiñá: “Xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása níxi̱kivi natúʼunníi̱ xíʼin se̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ Ndióxi̱, tá xi̱kiʼi̱n kuenta ña̱ kivi natúʼi̱n xíʼinna xi̱keʼévai̱ña”. Kivitu viíní ka̱ʼún xa̱ʼa̱ na̱ ñuu Jehová xíʼinna, ta va̱ása ka̱ʼún ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa̱ na̱ anciano. Saáchi tá vií káʼún xa̱ʼa̱na, ña̱yóʼo chindeétáʼanña xíʼin na̱ va̱lí se̱ʼún ña̱ ka̱ʼa̱nna xíʼinna ná chindeétáʼanna xíʼinna. Chika̱a̱ ndee̱ ña̱ va̱ása koo ku̱a̱chi ti̱xin veʼendó. Na̱ʼa̱ ña̱ kúʼvi̱ní-iniún xíniún yiíún ta saátu na̱ va̱lí se̱ʼún. Vií ka̱ʼún xa̱ʼa̱ yiíún ta to̱ʼó ka̱ʼún xa̱ʼa̱ra, ta sanáʼa̱ se̱ʼún ña̱ saátu ná keʼéna. Ña̱yóʼo chindeétáʼanña xíʼinndó ña̱ va̱ása koo ku̱a̱chi ti̱xin veʼendó, ta va̱ása ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinndó sakúaʼandó xa̱ʼa̱ Jehová (Sant. 3:18). w22.04 18 párr. 10, 11
Domingo 4 tí agosto
Kúnda̱a̱va-inii̱ xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼún (Apoc. 3:1).
Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ cristiano na̱ xi̱ndoo ñuu Éfeso ña̱ ndakúní-inina ta ndákundeéna káchíñuna nu̱ú Jehová ni yáʼana nu̱ú tu̱ndóʼo. Soo saátu ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ va̱ása kúʼvi̱ka-inina xínina Ndióxi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱kuʼvi̱-inina xi̱xininara tá xa̱ʼa̱. Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xi̱niñúʼu chika̱a̱na ndee̱ ña̱ ndikó tukuna kuʼvi̱-inina kunina Jehová, tasaá kusi̱í-inira xíʼin ki̱ʼva ña̱ ndásakáʼnunara. Ta saátu tiempo vitin, va̱ása xíniñúʼu kundeé kuití iniyó chi xíniñúʼu kundeé-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ kúʼvi̱-iniyó xíniyó Jehová. Ta̱yóʼo va̱ása xíto kuitíra ña̱ kéʼéyó chi saátu xítora nda̱chun kéʼéyóña. Ña̱ ndáyáʼviní nu̱úra kúú ña̱ ndasakáʼnuyóra xa̱ʼa̱ ña̱ kúʼvi̱-iniyó xíniyóra, ta kúni̱yó taxiyó tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ra xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ kéʼéra xa̱ʼa̱yó (Prov. 16:2; Mar. 12:29, 30). Xa̱a̱ síín ni̱xi̱yo ña̱ xi̱keʼé na̱ congregación ña̱ Sardis. Ni va̱ʼaníva xi̱kachíñuna nu̱ú Jehová, soo tá ni̱ya̱ʼa tiempo va̱ása níchika̱a̱kana ndee̱ ña̱ kachíñuna nu̱úra. Ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ ni̱ki̱si̱ saá ni̱xi̱yona, ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼinna ña̱ xíniñúʼu ndakáxi-inina. Xíʼin ña̱yóʼo sákuaʼayó iin ña̱ ndáyáʼviní (Apoc. 3:1-3). Kúnda̱a̱va-iniyó ña̱ va̱ása nándósó-ini Jehová xa̱ʼa̱ ndiʼi chiñu ña̱ kéʼéyó nu̱úra (Heb. 6:10). w22.05 3 párr. 6, 7
Lunes 5 tí agosto
Na̱ chíka̱a̱ní ndee̱ ña̱ kachíñuna ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa ndákiʼinna (Prov. 14:23).
Ta̱ Salomón ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ndiʼivayó kúsi̱í-ini xíʼin chiñu ña̱ kéʼéyó, chi iin ña̱ va̱ʼaní ña̱ táxi Ndióxi̱ ndaʼa̱yó kúú ña̱yóʼo (Ecl. 5:18, 19). Ta xi̱xini̱ va̱ʼavara ña̱ xi̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱. Saáchi ndeéní ka̱chíñura, i̱xava̱ʼara ku̱a̱ʼá veʼe, chi̱ʼira tú uva, i̱xava̱ʼara ku̱a̱ʼá jardín xíʼin nu̱ú kuñuʼu ti̱kui̱í ta saátu i̱xava̱ʼara ku̱a̱ʼá ñuu (1 Rey. 9:19; Ecl. 2:4-6). Xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-iniyó ña̱ ka̱chíñunívara. Ta sana xi̱kusi̱íva-inira xíʼin chiñu ña̱ ke̱ʼéra, soo xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ su̱ví iinlá ña̱yóʼo kúú ña̱ taxi ña̱ si̱í koora. Ta saátu ke̱ʼéra ku̱a̱ʼání chiñu nu̱ú Jehová. Tá kúú, tá ku̱va̱ʼa templo nu̱ú ndasakáʼnuna Jehová, miíra kúú ta̱ ki̱ʼin kuenta xíʼin ña̱yóʼo ta ki̱ʼva u̱xa̱ ku̱i̱ya̱ ka̱chíñuna ña̱ va̱ʼa ku̱va̱ʼa templo yóʼo (1 Rey. 6:38; 9:1). Ni ku̱a̱ʼání chiñu ke̱ʼé ta̱ Salomón, soo ki̱ʼinra kuenta ña̱ ndáyáʼviníka kúú ña̱ kachíñura nu̱ú Jehová. Ña̱kán ka̱ʼyíra ña̱yóʼo: “Tándi̱ʼi xi̱niso̱ʼi̱ ndiʼi ña̱yóʼo, ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱xa̱i̱ ku̱nda̱a̱-inii̱: ixato̱ʼó Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ta keʼé ña̱ káʼa̱nra” (Ecl. 12:13). w22.05 22 párr. 8
Martes 6 tí agosto
Ndióxi̱ […] íxakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ndó, xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé ta̱ Cristo (Efes. 4:32).
Tu̱ʼun Ndióxi̱ káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ i̱xakáʼnu-ini Ndióxi̱ xa̱ʼa̱. ¿Á ndákaʼún xa̱ʼa̱ iin na̱yóʼo? Sana ndákanixi̱níún xa̱ʼa̱ ta̱ rey Manasés. Ta̱yóʼo ndi̱va̱ʼaní ni̱xi̱yo inira ta ku̱a̱ʼání ku̱a̱chi ndeé ke̱ʼéra nu̱ú Jehová. Ta saátu nda̱sakáʼnura ku̱a̱ʼání ndióxi̱ vatá ta xa̱ʼmira se̱ʼera nu̱ú na̱yóʼo. Ta nda̱a̱ ka̱nindichira iin ndióxi̱ vatá ini templo Jehová. Ña̱yóʼo káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ra: “Ke̱ʼéra ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová ña̱ va̱ʼa sasáa̱rara” (2 Crón. 33:2-7). Soo tá ni̱na̱ʼa̱ ta̱ Manasés ña̱ ndixaní nda̱ndikó-inira xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéra, Jehová i̱xakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ra (2 Crón. 33:12, 13). Inka ta̱ ndákaʼányó xa̱ʼa̱ kúú ta̱ rey David, ta̱ ni̱ki̱ʼvi ku̱a̱chi ña̱ ndeéní saáchi ni̱ki̱si̱ra xíʼin ñá síʼi inka ta̱a, ta xa̱ʼníra ta̱yóʼo. Soo tá nda̱kuni ta̱ David ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvira ta ndixa nda̱ndikó-inira xa̱ʼa̱ña, Jehová i̱xakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ra (2 Sam. 12:9, 10, 13, 14). Ña̱kán kivi kandíxayó ña̱ kúni̱va Jehová ixakáʼnu-inira xa̱ʼa̱yó. w22.06 3 párr. 7
Miércoles 7 tí agosto
Kúeení koo inindó; nda̱kú koo inindó (Sant. 5:8).
Sana ixayo̱ʼvi̱vaña xíʼinyó kundatuyó ña̱ káʼa̱n Jehová keʼéra xa̱ʼa̱yó chí nu̱únínu ta kixáʼayó kuni̱yó ña̱ kamaní ná saxínuraña. Soo xa̱ʼa̱ ña̱ ndiʼi tiempo íyo Jehová, loʼova kúúña nu̱úra soo nu̱ú miíyó ku̱a̱ʼáníva kúúña (2 Ped. 3:8, 9). Ta̱kán sáxi̱nuvara ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra keʼéra, ta sana su̱ví tiempo ña̱ kúni̱ miíyó keʼéraña. ¿Ndáaña chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ ndakundeéyó kandíxayó ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ taxira ndaʼa̱yó ta kundatuyó ña̱ saxínuraña? (Sant. 5:7). Ña̱ koo yatinyó nu̱ú Jehová kúú ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ kandíxayó ña̱ káʼa̱nra keʼéra chí nu̱únínu, chi saxínuvaraña. Ña̱ va̱ʼa kandíxayó ña̱ káʼa̱n Jehová taxira ndaʼa̱yó chí nu̱únínu, xíniñúʼu kandíxayó ña̱ íyora “ta táxira ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱ na̱ chíka̱a̱ní ndee̱ ña̱ nandukúnara” (Heb. 11:1, 6). Tá ná kandíxaníkayó ña̱ íyo Jehová, kandíxaníkayó ña̱ káʼa̱nra keʼéra chí nu̱únínu. Ña̱ kivi viíka kutáʼanyó xíʼinra xíniñúʼu ka̱ʼa̱nyó xíʼin Jehová ta ná kaʼviyó tu̱ʼunra. Ña̱ nda̱a̱ kúúña va̱ása kívi kuniyó Jehová, soo kiviva kitáʼanyó xíʼinra. Ta kivitu ka̱ʼa̱nyó xíʼinra chi ta̱kán xíniso̱ʼovara ña̱ káʼa̱nyó (Jer. 29:11, 12). w22.10 26, 27 párr. 11-13
Jueves 8 tí agosto
Ta̱ Job chi̱kaa̱ra chiʼña ki̱vi̱ ña̱ ka̱kura (Job 3:1).
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ ndo̱ʼo ta̱ Job. Ta̱yóʼo íyora nu̱ú ya̱a̱ ta ñuú xíʼin káʼñu ndeéní xóʼvi̱ra (Job 2:8). Na̱ migora xi̱ndakundeéna xi̱ka̱ʼa̱nna ña̱ ndi̱va̱ʼaní-inira ta nda̱a̱ ni iin ña̱ xi̱keʼéra va̱ása ndáyáʼviña. Xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo ni̱ya̱ʼa ta̱ Job nu̱ú, nda̱kavaní-inira ta saátu ku̱suchíní-inira xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ se̱ʼera. Tá xa̱ʼa̱, kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa níka̱ʼa̱nra (Job 2:13). Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, na̱ migora nda̱kanixi̱nína ña̱ sandákoovara Jehová, soo su̱ví saá níxi̱yoña. Ta sana ta̱ Job nda̱kotora nu̱ú na̱ migora ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Nda̱kú koo inii̱ xíʼin Ndióxi̱ nda̱a̱ ná kuvii̱” (Job 27:5). ¿Nda̱chun ndakúní ni̱xi̱yo ini ta̱ Job ni ni̱ya̱ʼara nu̱ú ndiʼi ña̱yóʼo? Ni ndeéní tu̱ndóʼo ni̱ya̱ʼara nu̱ú, soo va̱ása nísandákoora ña̱ kundaa-inira ña̱ chindeétáʼanva Jehová xíʼinra. Xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ ni ná kuvira sandátakuva Jehová miíra (Job 14:13-15). w22.06 22 párr. 9
Viernes 9 tí agosto
Siaʼa xíniñúʼu ka̱ʼa̱nndó xíʼinra: “Yivándi̱ ta̱ íyo chí ndiví, ná nduyi̱i̱ ki̱vi̱ún. Ná kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ kaʼndachíñún. Ná koo ña̱ kúni̱ miíún” (Mat. 6:9, 10).
Jehová ta̱ i̱xava̱ʼa ndiví xíʼin ñuʼú, ta̱xira iin ña̱ ndáyáʼviní ndaʼa̱yó, ta ña̱yóʼo kúú ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nyó xíʼinra. ¿Ndáaña kúni̱ kachi ña̱yóʼo? Kivi ka̱ʼa̱nyó xíʼin Jehová xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ndóʼoyó ta kivi keʼéyóña nda̱a̱ ndáaka hora á nda̱a̱ ndáaka tu̱ʼun káʼa̱nyó. Kivi ka̱ʼa̱nyó xíʼin yiváyó Jehová ni ndeéní ndóʼoyó ndíka̱a̱yó ini iin hospital ta saátu kivi ka̱ʼa̱nyó xíʼinra tá ndíka̱a̱yó veʼeka̱a, ta ná va̱ása kaka-iniyó chi xíniso̱ʼovara ña̱ káʼa̱nyó xíʼinra. Ta táxiníyó tíxa̱ʼvi xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Nu̱ú ta̱ rey David xi̱ndayáʼviní ña̱ ka̱ʼa̱nra xíʼin Jehová. Saáchi tá xi̱tara iin yaa nu̱úra, ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼinra: “Ña̱ káʼi̱n xíʼún ná kooña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ʼa ña̱ chíʼmána nu̱ún” (Sal. 141:1, 2). Tá tiempo ña̱ ni̱xi̱yo ta̱ David xi̱xiniñúʼuna iin ña̱ʼa ña̱ yi̱i̱ ña̱ xi̱chiʼmána nu̱ú Jehová ña̱ va̱ʼa ndasakáʼnunara, ta na̱ su̱tu̱ na̱ xi̱ ixava̱ʼa ña̱yóʼo viíní xi̱ ixava̱ʼanaña (Éx. 30:34, 35). Xa̱ʼa̱ ña̱kán, tá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ David xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ xíniñúʼuna ña̱ chíʼmána nu̱ú Ndióxi̱, ña̱ xi̱kuni̱ kachira kúú ña̱ viíní ndakanixi̱níra xa̱ʼa̱ ña̱ ka̱ʼa̱nra xíʼin yivára ta̱ íyo chí ndiví. Ta saátu kúni̱ miíyó keʼéyó, chi kúni̱yó ña̱ ná kusi̱í-ini Jehová xíʼin ña̱ káʼa̱nyó xíʼinra. w22.07 20 párr. 1, 2; 21 párr. 4
Sábado 10 tí agosto
“‘Miíi̱ kúú ta̱ ndatiin ku̱a̱chi xíʼinna xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna xíʼinndó; yi̱ʼi̱ kúú ta̱ taxi castigo ndaʼa̱na’, káchi Jehová” (Rom. 12:19).
Tá iinna ke̱ʼéna iin ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼinyó ná sandákooyóña ndaʼa̱ Jehová. Saáchi va̱ása nítaxira nda̱yí ndaʼa̱yó ña̱ keʼéyó nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼéna xíʼinyó (Rom. 12:20, 21). Xa̱ʼa̱ ña̱ kúúyó na̱ yiví ku̱a̱chi va̱ása nda̱kú ndátiinyó ku̱a̱chi nda̱a̱ táki̱ʼva ndátiin Jehová ña̱yóʼo, chi ta̱yóʼo kúú ta̱ xíni̱ xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ʼa (Heb. 4:13). Ta sava yichi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ sáa̱níyó kéʼéyó ña̱ kúni̱ miíyó. Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ ka̱ʼyí ta̱ Santiago: “Saáchi iin na̱ yiví na̱ sáa̱ní, va̱ása nda̱kú kéʼéna nda̱a̱ táki̱ʼva kúni̱ mií Ndióxi̱” (Sant. 1:20). Ña̱kán kivi kandíxayó ña̱ nda̱kúníva ndatiin Jehová ku̱a̱chi xa̱ʼa̱yó. Tá íxakáʼnu-iniyó xa̱ʼa̱ inkana, saá kándíxayó ña̱ nda̱kúní ndatiin Jehová ku̱a̱chi. Tá sándakooyó ndiʼi ña̱ ndóʼoyó ndaʼa̱ Jehová, kándíxayó ña̱ miíra ndasavií ndiʼi ña̱ sáxo̱ʼvi̱ miíyó. Ti̱xin ñuyǐví xa̱á ña̱ káʼa̱nra taxira kundooyó, káʼa̱nra ña̱ va̱ása ndakaʼánkayó xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ʼa ña̱ sa̱xóʼvi̱ miíyó (Is. 65:17). w22.06 11 párr. 11, 12
Domingo 11 tí agosto
Sa̱a̱-inina kunina ndóʼó xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxandó yi̱ʼi̱ (Mat. 24:9).
Xa̱ʼa̱ ña̱ sáa̱-inina xínina miíyó, kúnda̱a̱-iniyó ña̱ ndíku̱nyó yichi̱ ta̱ Jesús ta kúsi̱íva-ini Jehová xíʼin ña̱ kéʼéyó (Mat. 5:11, 12). Ta̱ Ndi̱va̱ʼa kúú ta̱ chíka̱a̱-ini na̱ yiví ña̱ kasina nu̱úyó ta ixandi̱va̱ʼana xíʼinyó, soo va̱ása kuchiñura chi ndakúníkava ta̱ Jesús nu̱úra. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ chíndeétáʼan ta̱ Jesús xíʼinyó, xa̱a̱ iníísaá ñuyǐví nátúʼunyó tu̱ʼun va̱ʼa ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱ xíʼin na̱ yiví. Inka ña̱ íxayo̱ʼvi̱ xíʼinyó kúú ña̱ ku̱a̱ʼání nu̱ú tu̱ʼun káʼa̱n na̱ yiví. Nu̱ú visión ña̱ ta̱xi ta̱ Jesús xi̱ni ta̱ apóstol Juan, ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ va̱ása kasi ña̱yóʼo nu̱úyó ña̱ natúʼunyó tu̱ʼun va̱ʼa xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱ (Apoc. 14:6, 7). Ta, ¿ndáaña xa̱a̱ kéʼéyó ña̱ va̱ʼa natúʼunyó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ xíʼin na̱ yiví na̱ káʼa̱n inka nu̱ú tu̱ʼun? Kúúmiíyó iin sitio nu̱ú Internet ña̱ naní jw.org ta yóʼo kána ku̱a̱ʼání tutu ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ Biblia, ta xa̱a̱ yáʼaka 1,000 nu̱ú tu̱ʼun íyoña. Ta saátu, na̱ Cuerpo Gobernante ta̱xina ña̱ ná sandáya̱ʼana libro ña̱ naní Kivi koo si̱íún vitin ta saátu chí nu̱únínu nu̱ú ku̱a̱ʼání tu̱ʼun, ta xa̱a̱ yáʼaka 700 nu̱ú tu̱ʼun távána tutu yóʼo ta ña̱yóʼo kúú ña̱ xíniñúʼuyó ña̱ sanáʼa̱yó na̱ yiví xa̱ʼa̱ Ndióxi̱. w22.07 9 párr. 6, 7
Lunes 12 tí agosto
Tá ndúkúyó consejo nu̱ú inkana va̱ʼaní kána ña̱ kéʼéyó (Prov. 11:14).
Xi̱kundáʼviní-ini ta̱ Jesús xi̱xinira na̱ yiví. Ta ta̱ apóstol Mateo ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, tá ka̱chira: “Tá xi̱nira ndiʼi na̱ yiví kán, ku̱ndáʼvikaví-inira xi̱nirana saáchi xi̱nira ña̱ íxandi̱va̱ʼana xíʼinna ta sa̱ndákoonana nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ndikachi tí kǒo xi̱toʼo” (Mat. 9:36). ¿Ndáa ki̱ʼva kúni Jehová xínira na̱ yiví? Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ yivára tá ka̱chira: “Kǒo kúni̱ra ña̱ ná ndañúʼu ni iin na̱ va̱lí yóʼo” (Mat. 18:14). Ta kúsi̱íní-iniyó ña̱ kúnda̱a̱-iniyó ña̱ kúʼvi̱ní-ini Jehová xínira miíyó. Tá chíka̱a̱kayó ndee̱ ña̱ kuxini̱kayó ta̱ Jesús, saá kúú ña̱ xáa̱yó kúʼvi̱ka-iniyó xíniyó Jehová. Íyo inkaka ña̱ kivi keʼún ña̱ kuʼvi̱ka-iniún kuniún Jehová ta kuaʼnukaún xíʼin tu̱ʼunra. ¿Ndáaña kúúña? Ndaka̱xin na̱ hermano na̱ xa̱a̱ xu̱xa-ini xíʼin tu̱ʼun Ndióxi̱ ña̱ ná koona migoún. Na̱ hermano yóʼo, ndiʼi tiempo kúsi̱íní-inina ta va̱ása ndándikó-inina xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱kaxinna kachíñuna nu̱ú Jehová. Ka̱ʼa̱n xíʼinna ná natúʼunna xa̱ʼa̱ iin ña̱ ndo̱ʼona. Ta tá ndáka̱xiún iin ña̱ ndáyáʼviní keʼún, ka̱ʼa̱n xíʼinna ná chindeétáʼanna xíʼún. Chi tu̱ʼun Ndióxi̱ káchiña tá ndúkúyó consejo nu̱ú inkana va̱ʼaní kána ña̱ kéʼéyó. w22.08 3 párr. 6, 7
Martes 13 tí agosto
Jehová xítora na̱ kéʼé ña̱ nda̱kú (1 Ped. 3:12).
Ndiʼivayó ya̱ʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo. Soo, va̱ása íyo mitúʼunyó ña̱ ya̱ʼayó nu̱ú ña̱yóʼo. Nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé iin ta̱a ta̱ kúʼvi̱ní-ini xíni se̱ʼe, ki̱ʼva saá íyo ña̱ kéʼé Jehová chi ndiʼi tiempo íyo tu̱ʼvara ña̱ chindeétáʼanra xíʼinyó. Ta̱yóʼo íyora xíʼinyó ta íyo tu̱ʼvara ña̱ chindeétáʼanra xíʼinyó tá káʼa̱nyó xíʼinra (Is. 43:2). Ta va̱ása xíka-iniyó chi kuchiñuvayó ya̱ʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo ña̱ ná kixi nu̱úyó, chi Jehová táxira ndiʼi ña̱ xíniñúʼuyó ña̱ va̱ʼa kundeé-iniyó ya̱ʼayó nu̱úña. Ta kúú, ña̱ oración, Biblia xíʼin ndiʼika ña̱ táxi na̱ ñuura ndaʼa̱yó ta saátu ñúʼuyó ti̱xin na̱ ñuura na̱ kúndáʼviní-ini xíni miíyó. Táxiníyó tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ yiváyó Jehová ña̱ ndiʼi tiempo ndíʼi̱ní-inira xa̱ʼa̱yó. “Ta̱yóʼo kúú ta̱ sákusi̱í-iniyó” (Sal. 33:21). ¿Ndáa ki̱ʼva na̱ʼa̱yó ña̱ táxiyó tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Jehová ña̱ va̱ʼaní ndáara miíyó? Viíní ná kuniñúʼuyó ndiʼi ña̱ táxira ndaʼa̱yó. Ta ña̱ va̱ʼa ná ndakundeé Jehová kundaara miíyó, xíniñúʼu chika̱a̱nítu miíyó ndee̱. Ná kuniso̱ʼoyó ndiʼi ña̱ káʼa̱nra xíʼinyó ta ná keʼéyó ña̱ kútóora. Tá saá ná keʼéyó, ndiʼi tiempo kundaara miíyó. w22.08 13 párr. 15, 16
Miércoles 14 tí agosto
Nina ña̱ nda̱a̱ kúú ndiʼi tu̱ʼún (Sal. 119:160).
Tiempo vitin na̱ yiví xíka-inina ta va̱ása kúnda̱a̱-inina ndáana kandíxana. Ku̱a̱ʼánína íxato̱ʼóna ña̱ kéʼé na̱ político, na̱ científico, ta saátu na̱ yiví na̱ kúúmií chiñu ña̱ ndáyáʼviní, soo xíka-inina á ndixa ña̱ va̱ʼa kúú ña̱ kéʼé na̱yóʼo, ta íxayo̱ʼvi̱níña xíʼinna ña̱ ixato̱ʼóna na̱ níʼi yichi̱ ti̱xin veʼe-ñu̱ʼu chi kǒo ña̱ va̱ʼa kéʼéna, ña̱kán íxayo̱ʼvi̱ña xíʼinna ña̱ kandíxana ña̱ káʼa̱n Biblia chi ña̱yóʼo kúú ña̱ xíniñúʼuna ña̱ sánáʼa̱na na̱ yiví. Miíyó na̱ ndásakáʼnu Jehová kándíxayó ña̱ nina ña̱ nda̱a̱ káʼa̱nra, ta ndiʼi tiempo kúni̱ra ña̱ viíní kutakuyó (Sal. 31:5; Is. 48:17). Ta kándíxaníyó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n iin ta̱ ka̱ʼyí Biblia tá ka̱chira: “Ña̱ nda̱a̱ kúú ndiʼi ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ ta ndiʼi tiempo xínuña, ña̱kán na̱ ñuu Ndióxi̱ kándíxanína ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ chi ndiʼi tiempo nina ña̱ nda̱a̱ káʼa̱nra”. w23.01 2 párr. 1, 2
Jueves 15 tí agosto
Ná kundi̱ʼi̱ní-iniyó xa̱ʼa̱ táʼanyó (Heb. 10:24).
Ndásandakúyó-ini na̱ hermanoyó tá chíndeétáʼanyó xíʼinna ña̱ kandíxakana Ndióxi̱. Sava na̱yóʼo xíniñúʼu kundeé-inina tá kúsi̱kindaa na̱ kǒo ndásakáʼnu Jehová. Sava na̱yóʼo ndeéní ndóʼona á ndákavatu-inina xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé á ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n iinna xíʼinna. Ta savana xa̱a̱ íyo ku̱a̱ʼá ku̱i̱ya̱ ndátuna ná kixaa̱ ña̱ ndíʼi-xa̱ʼa̱ ñuyǐví yóʼo. Ndiʼi ña̱yóʼo kivi ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó ña̱ nda̱kú koo iniyó xíʼin Ndióxi̱. Na̱ cristiano na̱ ni̱xi̱yo tá siglo nu̱ú ni̱ya̱ʼana nu̱ú táʼan tu̱ndóʼo yóʼo. Ta̱ apóstol Pablo xi̱niñúʼura tu̱ʼun Ndióxi̱ ña̱ ndasandakúra-ini na̱ hermano. Tá kúú, va̱ása níxi̱kunda̱a̱-ini na̱ xi̱ndiku̱n sa̱tá ta̱ Cristo na̱ xi̱kuu judío ndáa ki̱ʼva ka̱ʼa̱nna xíʼin na̱ veʼena tá xi̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna ña̱ va̱ʼaníka íyo ña̱ kéʼé na̱ judaísmo nu̱ú na̱ xi̱ndiku̱n sa̱tá ta̱ Cristo. Carta ña̱ chi̱ndaʼá ta̱ Pablo ku̱a̱ʼa̱n ndaʼa̱ na̱ hebreo, va̱ʼaní chi̱ndeétáʼan ña̱yóʼo xíʼinna (Heb. 1:5, 6; 2:2, 3; 9:24, 25). Na̱ cristiano yóʼo va̱ʼaní xi̱niñúʼuna ndiʼi ña̱ sa̱náʼa̱ ta̱ apóstol Pablo miína, ña̱ ndakuiinna yuʼú na̱ yiví na̱ xi̱ka̱ʼa̱n ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa̱na. w22.08 23, 24 párr. 12-14
Viernes 16 tí agosto
Va̱ʼaní íyo na̱ yiví na̱ kándíxa Jehová (Jer. 17:7).
Nu̱ú ñuyǐví ta̱ Ndi̱va̱ʼa yóʼo, na̱ yiví va̱ása kúnda̱a̱-inina ndáana kandíxana. Ixayo̱ʼvi̱níña xíʼinna kandíxana na̱ chíñu, na̱ íxi̱kó ta saátu na̱ níʼi yichi̱ nu̱úna ti̱xin veʼe-ñu̱ʼu. Saátu íxayo̱ʼvi̱níña xíʼinna kandíxana na̱ migona, na̱ íyo yatin xíʼinna ta saátu na̱ veʼena. Ta va̱ása ndákanda̱-iniyó xíʼin ña̱yóʼo, saáchi tu̱ʼun Ndióxi̱ káʼa̱nña “ña̱ ki̱vi̱ nu̱ú ndíʼi”, na̱ yiví va̱ása nda̱kú koo inina, ka̱ʼa̱nna tu̱ʼun síkí ta xi̱kótáʼanna. Na̱yóʼo keʼéna nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé ta̱ Ndi̱va̱ʼa, ta̱ xáʼndachíñu nu̱ú ñuʼú yóʼo (2 Tim. 3:1-4; 2 Cor. 4:4). Soo miíyó na̱ ndásakáʼnu Jehová kúnda̱a̱-iniyó ña̱ kivi kandíxaníyóra. Kándíxaníyó ña̱ kúʼvi̱-inira xínira miíyó ta va̱ása sandákoondaʼa̱ra miíyó (Sal. 9:10). Saátu kivi kandíxayó ta̱ Jesucristo chi ni̱xi̱ʼi̱ra xa̱ʼa̱yó (1 Ped. 3:18). Ta kúnda̱a̱-iniyó ña̱ va̱ʼaní consejo va̱xi nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱ ña̱kán kándíxaníyóña (2 Tim. 3:16, 17). w22.09 2 párr. 1, 2
Sábado 17 tí agosto
Si̱íní íyo na̱ ndásakáʼnu Jehová tá kéʼéna ña̱ káʼa̱nra (Sal. 128:1).
Kiviva kusi̱í-iniyó ndiʼi tiempo. Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ iin ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼinyó tá ta̱xira iin discurso chí xi̱ní yukú. Ka̱chira: “Si̱íní íyo na̱ kúnda̱a̱-ini ña̱ xíniñúʼuna Ndióxi̱” (Mat. 5:3). Ta̱yóʼo xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ ndiʼi miíyó na̱ yiví ku̱vaʼayó ña̱ kuni̱yó sakúaʼayó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ ta ndasakáʼnuyóra. Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Biblia xa̱ʼa̱ tá káʼa̱nña ña̱ xíniñúʼuyó Ndióxi̱. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ kúú Jehová iin Ndióxi̱ ta̱ si̱í-ini, ndiʼi miíyó na̱ ndásakáʼnu-ñaʼá kiviva xa̱a̱yó si̱íní kooyó (1 Tim. 1:11). ¿Á tá kǒo tu̱ndóʼo íyo nu̱úyó saá kuití kúú ña̱ kivi si̱í kooyó? Va̱ásaví. Ta̱ Jesús tá ta̱xira iin discurso ka̱chira: “Si̱íní íyo na̱ ndeéní kúsuchí-ini”. Ta saátu ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ na̱ “íxandi̱va̱ʼana xíʼin xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna ña̱ va̱ʼa”, á xa̱ʼa̱ na̱ xóʼvi̱ ña̱ kúúna discípulora, kivitu si̱íní koo na̱yóʼova (Mat. 5:4, 10, 11). Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ va̱ʼa si̱í kooyó, kǒo kúni̱ kachiña ña̱ nda̱a̱ ni iinví yichi̱ va̱ása koo tu̱ndóʼo nu̱úyó, chi ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ va̱ʼa si̱í kooyó kúú ña̱ kundi̱ʼi̱-iniyó xa̱ʼa̱ chiñu Ndióxi̱ ta saátu ña̱ kuyatinyó nu̱úra (Sant. 4:8). w22.10 6 párr. 1-3
Domingo 18 tí agosto
Na̱ ndátu xíʼin ña̱ káʼa̱nna, kúúmiína ña̱ ndíchi (Prov. 11:12).
Ña̱ vií ndakanixi̱níyó kúú ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó kunda̱a̱-iniyó ama kúú ña̱ ka̱ʼa̱nyó ta ama kúú ña̱ va̱ása ka̱ʼa̱nyó (Ecl. 3:7). Sava ñuu káʼa̱nna ña̱yóʼo: “Tu̱ʼun ña̱ káʼa̱nyó táki̱ʼva íyo plata saá íyoña ta tá ndási yuʼúyó xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa táki̱ʼva íyo oro saá íyoña”. Ña̱yóʼo kúni̱ kachiña, ña̱ va̱ʼaka kúú ña̱ ndasi yuʼúyó xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa nu̱úka ña̱ natúʼunyó xa̱ʼa̱ña. Ná kotoyó ndáaña kéʼé iin ta̱ anciano, ta̱ káʼa̱nna xíʼin ña̱ ku̱ʼu̱nra chindeétáʼanra xíʼin inka congregación ña̱ ndasaviína iin ku̱a̱chi ña̱ ndeéní. Ña̱yóʼo káʼa̱n inka ta̱ anciano xa̱ʼa̱ra: “Ta̱ hermano yóʼo kíʼinníra kuenta ta va̱ása nátúʼunra xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéra tá xáʼa̱nra chíndeétáʼanra xíʼin na̱ inka congregación”. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ saá kéʼé ta̱ hermano yóʼo, na̱ kúú anciano xíʼinra ti̱xin congregación íxato̱ʼónínara chi kúnda̱a̱-inina ña̱ va̱ása natúʼunra xa̱ʼa̱ ña̱ kúu ti̱xin congregación. Ña̱ vií keʼéyó ndiʼi ña̱ʼa chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ kandíxa inkana miíyó. Na̱ yiví na̱ káʼa̱n nina ña̱ nda̱a̱, va̱ása yo̱ʼvi̱ xáa̱yó kándíxayóna (Efes. 4:25; Heb. 13:18). w22.09 12 párr. 14, 15
Lunes 19 tí agosto
Kǒo ña̱ ndíchi á consejo ña̱ kivi kasi nu̱ú Jehová ña̱ saxínura ña̱ kúni̱ra (Prov. 21:30).
Ku̱a̱ʼání na̱ yiví kǒo xíínna sakúaʼana xa̱ʼa̱ ña̱ ndíchi ña̱ kúúmií Jehová (Prov. 1:20). Biblia káʼa̱nña xa̱ʼa̱ u̱ni̱ nu̱ú na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱yóʼo: na̱ va̱ása xíni̱, na̱ kúsi̱kindaa xíʼin na̱ kíʼvi (Prov. 1:22-25). Na̱ yiví “na̱ va̱ása xíni̱”, na̱yóʼo kúú na̱ kándíxa ndiʼi ña̱ káʼa̱nna xíʼinna ta kamaní sándaʼvi inkanana (Prov. 14:15). Ta ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ va̱ása xíni̱ yóʼo, sándaʼvi na̱ níʼi yichi̱ ti̱xin veʼe-ñu̱ʼu miína á na̱ chíñu. Ta tá xáa̱na kúnda̱a̱-inina ña̱ sándaʼvinana ndákavaní-inina. Soo na̱ yiví na̱ káʼa̱n Proverbios 1:22 xa̱ʼa̱, na̱yóʼo kúú na̱ yiví na̱ kúni̱ koo nda̱a̱ táki̱ʼva xa̱a̱ íyovana ta kǒo xíínna nasa̱mana (Jer. 5:31). Ta kǒo xíínna sákuaʼana ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia ni kuniso̱ʼona ña̱ káʼa̱nña. Soo miíyó va̱ása kúni̱yó kooyó nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ yiví yóʼo (Prov. 1:32; 27:12). w22.10 19, 20 párr. 5-7
Martes 20 tí agosto
Kandíxandó ña̱ káʼa̱n na̱ yiví na̱ kúúmií iin chiñu (1 Ped. 2:13).
Na̱ ñuu Ndióxi̱ káʼa̱nna xíʼinyó ndáa ki̱ʼva kundaayó miíyó. Tuku ta tuku káʼa̱nna xíʼinyó ña̱ ná taxiyó número celularyó xíʼin dirección nu̱ú ndóoyó ndaʼa̱ na̱ anciano ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nna xíʼinyó tá kúu iin tu̱ndóʼo. Sana na̱ ñuu Ndióxi̱ ka̱ʼa̱nna xíʼinyó ña̱ ná kindo̱oyó iin lugar, ña̱ keeyó nu̱ú ndóoyó á ña̱ ndukúyó ña̱ʼa ña̱ kuniñúʼuyó. Á sana ka̱ʼa̱ntuna xíʼinyó ama ta ndáa ki̱ʼva chindeétáʼanyó xíʼin inkana. Tá va̱ása kándíxayó ña̱ káʼa̱nna, kivi kuviyó ta saátu na̱ anciano na̱ ndáa miíyó (Heb. 13:17). Xa̱ʼa̱ ña̱ íyoní tu̱ndóʼo, íyo ku̱a̱chi á kánitáʼanna ñuu nu̱ú ndóo sava na̱ hermano, ña̱kán sava na̱yóʼo sándakoona ñuuna. Na̱yóʼo chíka̱a̱nína ndee̱ ña̱ ka̱anna ñuu nu̱ú ni̱xa̱a̱na koona, ta saátu ndákundeéna kéʼéna chiñu Jehová. Ndákundeéna nátúʼunna xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ cristiano na̱ xi̱ndoo tiempo xi̱naʼá ni i̱xandi̱va̱ʼana xíʼinna (Hech. 8:4). Xa̱ʼa̱ ña̱ nátúʼunna xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱, ña̱yóʼo chíndeétáʼanña xíʼinna ña̱ ndakanixi̱nína xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱ ta su̱ví xa̱ʼa̱ tu̱ndóʼo ña̱ ndóʼona. Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúsi̱í-inina ta táxi̱n íyo inina. w22.12 19 párr. 12, 13
Miércoles 21 tí agosto
Jehová íyora xíʼi̱n, va̱ása yi̱ʼvíi̱. ¿Ndáaña kivi keʼé na̱ yiví xíʼi̱n? (Sal. 118:6).
Iin tá iinyó ndáyáʼviníyó nu̱ú Jehová. Tá kúma̱níka chindaʼá ta̱ Jesús na̱ discípulora ña̱ ku̱ʼu̱nna natúʼunna xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ Ndióxi̱, siʼna sa̱náʼa̱rana ndáaña keʼéna ña̱ va̱ása yi̱ʼvína tá ná ixandi̱va̱ʼa na̱ yiví xíʼinna (Mat. 10:29-31). Ta xi̱niñúʼura saa válí tí loʼoní xi̱ndayáʼvi nu̱ú na̱ ñuu Israel ña̱ va̱ʼa sanáʼa̱ra na̱yóʼo iin ña̱ ndáyáʼviní. Ta ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ discípulora: “Kúnda̱a̱-ini yivándó ta̱ íyo chí ndiví xa̱ʼa̱rí tá ndákava iinrí nu̱ú ñuʼú”. Ta ni̱ka̱ʼa̱nkara: “Ndáyáʼviníkava ndóʼó nu̱ú ku̱a̱ʼá tí saa válí”. Ña̱yóʼo va̱ʼaní chi̱ndeétáʼanña xíʼinna ña̱ ku̱ndaa̱-inina ña̱ ndáyáʼvinína nu̱ú Jehová. Ta saátu chi̱ndeétáʼanña xíʼinna ña̱ va̱ása yi̱ʼvína nu̱ú na̱ yiví tá ná ixandi̱va̱ʼana xíʼinna. Tá xi̱xa̱ʼa̱n na̱ discípulo ta̱ Jesús xi̱natúʼunna inka ñuu ta xi̱xinina saa válí, va̱ʼaní xi̱ndakaʼánna xa̱ʼa̱ ña̱ sa̱náʼa̱ ta̱ Jesús miína. Ña̱kán, tá sava yichi̱ xíniún saa válí xíkarí, ndakaʼán chi ndáyáʼviníkava yóʼó nu̱ú tíyóʼo. Ta tá ná ixandi̱va̱ʼa na̱ yiví xíʼún mií Jehová chindeétáʼan xíʼún ña̱ va̱ása yi̱ʼvíún nu̱úna. w23.03 18 párr. 12
Jueves 22 tí agosto
Xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéndó, ta̱ faraón xíʼin na̱ káchíñu nu̱úra sáa̱nína xínina ndi̱ʼi ta vitin kúni̱na kaʼnína ndi̱ʼi̱ (Éx. 5:21).
Sana kivi kindaana chiñu ndaʼa̱yó á saátu kivi kasi na̱ veʼeyó nu̱úyó ña̱ ndasakáʼnuyó Jehová. Tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼání tiempo íyo tu̱ndóʼo nu̱úyó sana kivi kixáʼayó ndakanixi̱níyó ña̱ kǒoka ña̱ kivi keʼéyó ta kixáʼayó ndakava-iniyó. Ta tá ndóʼoyó ña̱yóʼo, ta̱ Ndi̱va̱ʼa kúni̱ra ná ndakanixi̱níyó ña̱ va̱ása kúʼvi̱ka-ini Jehová xínira miíyó. Kúni̱ra ña̱ ná kixáʼayó ndakanixi̱níyó ña̱ mií Jehová xíʼin na̱ ñuura kúúmií ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ ña̱ ndóʼoyó. Saá xi̱ndakanixi̱ní sava na̱ ñuu Israel na̱ xi̱ndoo ñuu Egipto. Tá xa̱ʼa̱, ka̱ndíxana ña̱ mií Jehová nda̱kaxin ta̱ Moisés xíʼin ta̱ Aarón ña̱ tavárana ti̱xin ñuu Egipto (Éx. 4:29-31). Soo tá ndeéka ki̱xáʼa ta̱ faraón sa̱xóʼvi̱rana, chi̱kaa̱na ku̱a̱chi ta̱ Moisés xíʼin ta̱ Aarón (Éx. 5:19, 20). Kǒo ña̱ va̱ʼa níkeʼé na̱ ñuu Israel, saáchi chi̱kaa̱na ku̱a̱chi na̱ xi̱ndasakáʼnu Ndióxi̱. Tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼání tiempo kúndeé-iniún nu̱ú tu̱ndóʼo, kundaa-ini Jehová ta ka̱ʼa̱n xíʼinra xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ndóʼún. w22.11 15 párr. 5, 6
Viernes 23 tí agosto
Mií ña̱ nda̱a̱ káʼi̱n xíʼinndó, xa̱a̱ va̱xi tiempo, ta vitin kúú ña̱ xa̱a̱ ki̱xaa̱ña, na̱ ni̱xi̱ʼi̱ kuniso̱ʼona tu̱ʼun se̱ʼe Ndióxi̱, ta na̱ ka̱ndíxa kúú na̱ kutaku (Juan 5:25).
Jehová kúú ta̱ táxi ña̱ tákuyó ta íyo ndee̱ ndaʼa̱ra ña̱ va̱ʼa sandátakura na̱ ni̱xi̱ʼi̱. Ta̱xira ndee̱ ndaʼa̱ ta̱ profeta Elías ña̱ va̱ʼa sa̱ndátakura iin ta̱ loʼo se̱ʼe ñá ñaʼá ñá ñuu Sarepta (1 Rey. 17:21-23). Tá ni̱ya̱ʼa tiempo, Jehová chi̱ndeétáʼanra xíʼin ta̱ profeta Eliseo ña̱ va̱ʼa sa̱ndátakura se̱ʼe iin ñá ñaʼá ñá ñuu Sunem (2 Rey. 4:18-20, 34-37). Ña̱ nda̱taku na̱ yiví yóʼo náʼa̱ña nu̱úyó ña̱ íyoní ndee̱ Jehová ña̱ sandátakura na̱ ni̱xi̱ʼi̱. Tá ni̱xi̱yo ta̱ Jesús nu̱ú ñuʼú yóʼo ni̱na̱ʼa̱ káxira ña̱ yivára kúú ta̱ ta̱xi ndee̱ ndaʼa̱ra ña̱ va̱ʼa sandátakura na̱ ni̱xi̱ʼi̱ (Juan 11:23-25, 43, 44). Ta vitin ta̱ Jesús íyora chí ndiví, ta Ndióxi̱ ta̱xira chiñu ndaʼa̱ra ña̱ kiʼinra “kuenta xíʼin ndiʼi ña̱ʼa ña̱ íyo chí ndiví xíʼin ña̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo”. Ña̱kán kivi saxínura ña̱ kúni̱ Ndióxi̱, ña̱ “ndiʼi na̱ ni̱xi̱ʼi̱ na̱ ñúʼu ti̱xin ya̱vi̱, ndatakuna ta koona ndiʼi tiempo” (Mat. 28:18; Juan 5:26-29). w22.12 5 párr. 10
Sábado 24 tí agosto
Na̱ ñuu Israel va̱ása kandíxana kuniso̱ʼona yóʼó, saáchi va̱ása xíniso̱ʼona ña̱ káʼi̱n (Ezeq. 3:7).
Tá kǒo kuniso̱ʼo na̱ ñuu Israel ña̱ natúʼun ta̱ profeta Ezequiel, Jehová kúú ta̱ kǒo xíínna kuniso̱ʼona. Ta ña̱yóʼo va̱ʼaní sa̱ndíkoña-ini ta̱ Ezequiel, saáchi tá ná kǒo kuniso̱ʼona ña̱ natúʼunra xíʼinna su̱ví ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ va̱ása xíni̱ra sanáʼa̱ra. Ta saátu Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra, tá ná xi̱nu tu̱ʼun ña̱ na̱túʼunra xíʼin na̱ judío saá kúú ña̱ xa̱a̱na kunda̱a̱-inina ña̱ ni̱xi̱yo iin profeta xíʼinna (Ezeq. 2:5; 33:33). Ta sana ña̱ tu̱ʼun yóʼo va̱ʼaní chi̱ka̱a̱ña ndee̱ xíʼin ta̱ Ezequiel ña̱ va̱ʼa saxínura chiñu ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ra. Saátu va̱ʼaní chíka̱a̱ ña̱yóʼo ndee̱ xíʼinyó, saáchi mií Jehová kúú ta̱ chíndaʼá miíyó keʼéyó chiñu nu̱úra. Saátu ta̱xira iin chiñu ña̱ ndáyáʼviní ndaʼa̱yó ña̱ kooyó testigora (Is. 43:10). Ta nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Ezequiel ña̱ va̱ása yi̱ʼvíra ta saátu káʼa̱nra xíʼin miíyó tiempo vitin ña̱ va̱ása yi̱ʼvíyó. ¿Nda̱chun va̱ása xíniñúʼu yi̱ʼvíyó nu̱ú na̱ yiví na̱ sáa̱-ini xíni miíyó? Saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva chi̱ndeétáʼanra xíʼin ta̱ Ezequiel, saátu chíndeétáʼanra xíʼinyó ña̱ keʼéyó chiñu ña̱ ta̱xira ndaʼa̱yó (Is. 44:8). w22.11 3, 4 párr. 4, 5
Domingo 25 tí agosto
Na̱ nda̱kú íyo ini va̱ása nátúʼunna xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo xíniñúʼu ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ (Prov. 11:13).
Tiempo vitin chíndayáʼviníyó chiñu ña̱ kéʼé na̱ anciano xíʼin na̱ siervo ministerial, chi va̱ʼaní ndáa-iniyó na̱ hermano yóʼo. Ña̱kán táxiníyó tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Jehová xa̱ʼa̱ na̱ hermanoyó. Soo, ¿ndáa ki̱ʼva na̱ʼa̱yó ña̱ va̱ʼa kandíxa na̱ hermanoyó miíyó? Kúʼvi̱ní-iniyó xíniyó na̱ hermanoyó ta ndíʼi̱-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ ndóʼona. Soo xíʼin ki̱ʼva keʼéyó ña̱yóʼo, ta va̱ása xíniñúʼu kakayó natúʼunyó xa̱ʼa̱na tá íyo iin ña̱ na̱túʼunna xíʼinyó. Saá xi̱kuu ti̱xin congregación tá siglo nu̱ú, ni̱xi̱yo na̱ xi̱ka̱ʼa̱n ña̱ vatá xa̱ʼa̱ inkana ta xi̱ndi̱ʼi̱ní-inina xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱keʼé inkana, ta xi̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása níxi̱xiniñúʼu ka̱ʼa̱nna (1 Tim. 5:13). Miíyó va̱ása kúni̱yó kooyó nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo na̱kán. Ná ndakanixi̱níyó ña̱ na̱túʼun na̱ hermanoyó xíʼinyó xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa, ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinyó ña̱ va̱ása natúʼunyó xíʼin inkana. Tá kúú, iin ñá hermana na̱túʼunñá xíʼinyó ña̱ ndeéní ndóʼoñá á yáʼañá nu̱ú iin tu̱ndóʼo, ta ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinyó ña̱ va̱ása xíniñúʼu natúʼunyó xíʼin inkana xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Xíniñúʼu ixato̱ʼóvayó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinyó. w22.09 10 párr. 7, 8
Lunes 26 tí agosto
“Taxindó ña̱ ná nasama Ndióxi̱ ña̱ ndákanixi̱níndó” (Rom. 12:2).
Su̱ví nda̱saa ña̱ va̱ʼa chika̱a̱yó ndee̱ keʼéyó. Chi xíniñúʼu chikaa̱yó ndee̱ kotoyó ndáaña ndákanixi̱níyó tasaá nasamayó ña̱yóʼo, tasaá xa̱a̱yó keʼéyó ña̱ kútóo Jehová. Su̱ví iin yichi̱ keʼéyó ña̱yóʼo, chi ndiʼi tiempo xíniñúʼu chikaa̱yó ndee̱ ña̱ keʼéyóña. Tá ná xa̱a̱yó kooyó ñuyǐví xa̱á va̱ása kookayó na̱ yiví ku̱a̱chi ta ndiʼi tiempo keʼéyó ña̱ sákusi̱í-ini Jehová. Ta nani ndátuyó ña̱ ná kixaa̱ ña̱ ki̱vi̱ yóʼo, ná chikaa̱yó ndee̱ ña̱ kǒo keʼéyó ña̱ va̱ása va̱ʼa. Ná kotoyó ndáaña kivi sakúaʼayó xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ apóstol Pablo nu̱ú Romanos 12:2. Ta̱ apóstol Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ndáyáʼviní nasamayó ña̱ ndákanixi̱níyó tasaá kúú ña̱ kivi kunda̱a̱-iniyó ndáaña kúú ña̱ kúni̱ Ndióxi̱ keʼéyó. Ta nu̱úka ña̱ taxiyó ña̱ nasama ña̱ ñuyǐví yóʼo ña̱ ndákanixi̱níyó, ndáyáʼviní kotoyó á kítáʼan ña̱ kúni̱yó keʼéyó ta saátu ndáaña ndáka̱xinyó keʼéyó xíʼin ña̱ ndákanixi̱ní Ndióxi̱. w23.01 8, 9 párr. 3, 4
Martes 27 tí agosto
Ndaʼa̱ Jehová sandákoún ña̱ sándi̱ʼi̱-iniún, ta miíra chindeé yóʼó. Chi va̱ása sándakoora na̱ xíniso̱ʼo ña̱ káʼa̱nra (Sal. 55:22).
¿Á chíndeétáʼan Jehová xíʼinyó tá yáʼayó nu̱ú iin tá iin tu̱ndóʼo? ¿Á chíndeétáʼanra xíʼinyó ña̱ vií kana ndiʼi ña̱ kéʼéyó? Biblia va̱ása sánáʼa̱ña ña̱yóʼo (Ecl. 8:9; 9:11). Soo, íyo iin ña̱ kúnda̱a̱-iniyó: tá ku̱a̱yaʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo, Jehová kúnda̱a̱-inira xíʼin ndiʼi ña̱ ndóʼoyó ta xíniso̱ʼora tá káʼa̱nyó xíʼinra (Sal. 34:15; Is. 59:1). Ta su̱ví nda̱saa xíniso̱ʼo kuitíra, saáchi chíndeétáʼanra xíʼinyó ña̱ vií kana ndiʼi ña̱ kéʼéyó tá ku̱a̱yaʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo. ¿Ndáa ki̱ʼva kéʼéraña? Jehová sándi̱kora-iniyó ta ndáchi̱kaa̱ra ndee̱ xíʼinyó mií tiempo ña̱ xíniñúʼuyóña (2 Cor. 1:3, 4). ¿Á ndákaʼányó ndáa ki̱ʼva sa̱ndíko Jehová iniyó ta ta̱xira ndee̱ ndaʼa̱yó tá xi̱niñúʼuyóña? Va̱ása kíʼinviyó kuenta ndáa ki̱ʼva chíndeétáʼan Jehová xíʼinyó tá ndíkaa̱yó nu̱ú tu̱ndóʼo, chi tá xa̱a̱ yáʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo yóʼo saáví kíʼinyó kuenta. w23.01 17, 18 párr. 13-15
Miércoles 28 tí agosto
Tí kití yukú tí ni̱xi̱yo soo vitin va̱ása íyokarí […] ta tí ndiʼi-xa̱ʼa̱ kúúrí (Apoc. 17:11).
Tíyóʼo tá kúni̱ koo tí kití yukú tí kúúmií u̱xa̱ xi̱ní saá kúni̱ koorí, soo tíyóʼo tí color kúáʼa ña̱ yéʼe̱ní kúúrí. Ta libro ña̱ Apocalipsis káʼa̱nña ña̱ kúúrí “na̱ʼná tí kití yukú” ta kúúrí “rey tí u̱na̱” (Apoc. 13:14, 15; 17:3, 8). Apocalipsis káʼa̱nña xa̱ʼa̱rí ña̱ ni̱xi̱yorí loʼo tiempo tasaá kǒokarí níxi̱yo, soo tándi̱ʼi tuku kixáʼa íyorí. Ña̱yóʼo kítáʼanníña xíʼin ña̱ ndo̱ʼo na̱ Organización de las Naciones Unidas, na̱ chíndeétáʼan xíʼin na̱ chíñu na̱ íyo iníísaá nu̱ú ñuʼú. Tá ki̱xáʼa íyona xi̱nanína Sociedad de Naciones. Soo tá ni̱xi̱yo Segunda Guerra Mundial kǒokana níxi̱yo. Ta tá ni̱ya̱ʼa tiempo ki̱xáʼa íyo tukuna, tasaá kúú ña̱ nda̱kunanína Organización de las Naciones Unidas. Tí kití yukú tí ndána̱ʼa̱ na̱ chíñu chíka̱a̱rí-ini na̱ yiví ña̱ ku̱ʼu̱nna contra Jehová xíʼin na̱ ñuura. Na̱yóʼo sandákutáʼanna “na̱ rey na̱ íyo nu̱ú ñuʼú ña̱ kanitáʼanna xíʼin Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ tá ná kixaa̱” ña̱ Armagedón (Apoc. 16:13, 14, 16). w22.05 10 párr. 10, 11
Jueves 29 tí agosto
¿Ndáaña kúnda̱a̱-iniún xíʼin ña̱ káʼviún? (Luc. 10:26).
Ta̱ Jesús va̱ása níxi̱kunda̱a̱ kuití inira xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱ka̱ʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱, chi saátu xi̱kuʼvi̱ní-inira xi̱xiniraña ta xi̱keʼéra ña̱ xi̱ka̱ʼa̱nña. Tá kúú, tá kúúmiíra 12 ku̱i̱ya̱ra, na̱ maestro na̱ xi̱xini̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ ley ta̱ Moisés, “xi̱ndakanda̱kaví-inina xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱xini̱níra xíʼin ña̱ va̱ʼaní ndákuiinra” (Luc. 2:46, 47, 52). Saátu miíyó kivi xa̱a̱yó kuxini̱ va̱ʼayó tu̱ʼun Ndióxi̱ ta kuʼvi̱-iniyó kuniyóña tá ndiʼi ki̱vi̱ ná kaʼviyóña. Ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ná kotoyó ndáaña ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼin na̱ xi̱xini̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ ley. Tá kúú, na̱ escriba, na̱ fariseo xíʼin na̱ saduceo. Ni xi̱kuumiína costumbre ña̱ kaʼvina tu̱ʼun Ndióxi̱, soo va̱ása níxi̱kunda̱a̱ va̱ʼa-inina xíʼinña. Ta ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ u̱ni̱ ña̱ʼa ña̱ xi̱niñúʼu keʼéna ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inina xíʼin ña̱ xi̱kaʼvina. Ta u̱ni̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra yóʼo kivi chindeétáʼanña xíʼinyó. Ña̱ nu̱ú: ña̱ kunda̱a̱ va̱ʼa-iniyó xíʼin ña̱ káʼviyó. Ña̱ u̱vi̱: ña̱ ndani̱ʼíyó ña̱ ndáyáʼviní ña̱ va̱xi nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱. Ña̱ u̱ni̱: ña̱ taxiyó ña̱ ná chindeétáʼanña xíʼinyó. w23.02 8, 9 párr. 2, 3
Viernes 30 tí agosto
Na̱ ndíchi kúnda̱a̱-inina ndáaña kúú ña̱ va̱ása va̱ʼa ta kúxíkana nu̱úña (Prov. 22:3).
Ná kǒo na̱ʼa̱yó ña̱ kútóoyó xíniyó inkana, ná kǒo koʼoyó ku̱a̱ʼání ndixi, ná kǒo kuxu náʼnáyó, ná va̱ása kuniñúʼuyó tu̱ʼun ña̱ sáxo̱ʼvi̱-ini inkana ta ná kǒo kotonde̱ʼéyó película nu̱ú kée na̱ kánitáʼan, nu̱ú kée na̱ chálá á na̱ kísi̱ xíʼin táʼan (Sal. 101:3). Ta̱ Ndi̱va̱ʼa ndiʼi tiempo ndúkúra ki̱ʼva ña̱ sakúxíkara miíyó nu̱ú Jehová (1 Ped. 5:8). Tá va̱ása kíʼinyó kuenta xíʼin ña̱yóʼo, kivi kixáʼayó kukúíni̱yó xíʼin inkana á kuu i̱ni̱-iniyó xíʼinna, kixáʼayó ixakuíʼnayó, kuni̱yó kuumiíyó ña̱ kúúmií inkana, sa̱a̱-iniyó kuniyó inkana, ni̱nu kuniyó á saátu kivi ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó ña̱ nandósóyó ña̱ ke̱ʼéna xíʼinyó (Gál. 5:19-21). Sana va̱ása kiʼinvíyó kuenta ta kixáʼayó keʼéyó loʼo ña̱yóʼo, soo tá ná kǒo taváyóña níma̱yó kivi xa̱a̱ña kuaʼnuña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin planta tú kúúmií veneno á tú xa̱tu̱ní (Sant. 1:14, 15). Kǒo nandósóyó chi ndiʼi ña̱ kéʼé na̱ yiví na̱ kítáʼanyó xíʼin xa̱a̱yó keʼéyó ña̱ kéʼéna (1 Cor. 15:33). Ná kiʼinníyó kuenta ña̱ va̱ása ku̱a̱ʼání tiempo kutáʼanyó xíʼin na̱ kǒo ndásakáʼnu Jehová (Luc. 21:34; 2 Cor. 6:15). Tasaá kotoyó ndáa tu̱ndóʼo kúú ña̱ kivi kixi nu̱úyó. w23.02 16 párr. 7; 17 párr. 10, 11
Sábado 31 tí agosto
Tá kúʼvi̱-iniyó xíniyó Ndióxi̱ keʼévayó chiñu ña̱ xáʼndara nu̱úyó; ta chiñu ña̱ xáʼndara nu̱úyó va̱ása yo̱ʼvi̱nívíña (1 Juan 5:3).
Xa̱ʼa̱ ña̱ sákuaʼún xa̱ʼa̱ Jehová kúʼvi̱níka-iniún xíniúnra. Ta kúni̱ún ndiʼi tiempo va̱ʼaní kutáʼún xíʼinra, ta kiviva keʼún ña̱yóʼo. Kivi sakúsi̱íún-ini Jehová xíʼin ña̱ kéʼún ta saátu xíʼin ña̱ káʼún. Ta mií Jehová kúú ta̱ chíka̱a̱ ndee̱ xíʼún ña̱ keʼún ña̱yóʼo (Prov. 23:15, 16). Ta ña̱ ndaka̱xiún keʼún kúú ña̱ na̱ʼa̱ á ndixa kúʼvi̱-iniún xíniún Jehová. Ña̱ keʼéyó ña̱ kúni̱ Jehová kúú ña̱ va̱ʼaníka. ¿Ndáaña kivi keʼún ña̱ va̱ʼa na̱ʼún ña̱ kúʼvi̱-iniún xíniún Jehová? Ña̱ nu̱ú, kivi keʼún iin oración nu̱úra, nu̱ú ka̱ʼún xíʼinra ña̱ ndátaxiún miíún ndaʼa̱ra (Sal. 40:8). Tándi̱ʼi, xíniñúʼu ndakuchiún ña̱ va̱ʼa na̱ʼún nu̱ú ndiʼina ña̱ xa̱a̱ nda̱taxiún miíún ndaʼa̱ Jehová. Ki̱vi̱ ña̱ ndakuchiún ndiʼina kusi̱íní-ini. Ta mií ki̱vi̱ saá kúú ña̱ na̱ʼún ña̱ va̱ása keʼékaún ña̱ kútóo miíún chi kixáʼún kéʼún ña̱ kútóo Jehová (Rom. 14:8; 1 Ped. 4:1, 2). Sana ndákanixi̱níún ña̱ iin chiñu káʼnuní kúú ña̱yóʼo, ta ña̱ ndixa kúú ña̱ ndáyáʼvinívaña soo va̱ʼaní chindeétáʼanña xíʼún ña̱ si̱í koún. w23.03 5, 6 párr. 14, 15