Marzo
Sábado 1 tí marzo
Ta ña̱ ndátuyó koo chí nu̱únínu va̱ása sándakavaña-iniyó (Rom. 5:5).
Ta̱ʼán kixaa̱ví ñuyǐví xa̱á, soo kixaa̱vaña. Nda̱a̱ táki̱ʼva ku̱u xíʼin ki̱mi, yitu̱n, kití xíʼin na̱ yiví. Chi ni̱xi̱yo iin tiempo ña̱ kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱yóʼo níxi̱yo, soo vitin íyovaña chi Jehová kúú ta̱ i̱xava̱ʼa ndiʼiña (Gén. 1:1, 26, 27). Ta kǒo nda̱a̱ ni iin na̱ yiví kivi ka̱ʼa̱n ña̱ kǒoña íyo chi xítovayó íyoña. Ta ki̱ʼva saá keʼé Jehová xíʼin ñuyǐví xa̱á, káʼa̱nra taxiraña ndaʼa̱yó ta saxínuvaraña. Ndiʼi tiempo kundooyó nu̱ú ña̱yóʼo ta va̱ása kuumiíkayó kue̱ʼe̱. Tá ná kixaa̱ tiempo ña̱ taxi Jehová ñuyǐví xa̱á kundooyó, kuni nu̱úyó ña̱yóʼo nda̱a̱ táki̱ʼva xítoyó ndiʼi ña̱ʼa ña̱ íyo tiempo vitin (Is. 65:17; Apoc. 21:3, 4). Nani ndátuyó ná kixaa̱ ñuyǐví xa̱á, ná chika̱a̱níyó ndee̱ ña̱ kandíxaníyó ña̱ xi̱nu ña̱ káʼa̱n Jehová keʼéra. Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ ta̱xi Jehová se̱ʼera ni̱xi̱ʼi̱ra xa̱ʼa̱yó, ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ndee̱ ña̱ kúúmií Jehová ta ná ndakundeéyó kachíñuyó nu̱úra. Tá saá ná keʼéyó, ndakiʼinyó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra taxira ndaʼa̱yó xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxaníyóra ta kúee íyo iniyó (Heb. 6:11, 12). w23.04 31 párr. 18, 19
Domingo 2 tí marzo
¿Á su̱ví ni̱ka̱ʼi̱n xíʼún tá kándíxaún Ndióxi̱ kuniún ndee̱ ña̱ kúúmiíra? (Juan 11:40).
Tasaá nda̱niʼi ta̱ Jesús nu̱úra chí ndiví ta ke̱ʼéra iin oración nu̱ú ndiʼina. Chi xi̱kuni̱ra ña̱ ná ndukáʼnu Jehová xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱nu̱mí keʼéra. Tasaá ndeéní ni̱ka̱ʼa̱nra: “Lázaro, kita” (Juan 11:43). Tasaá ki̱ta ta̱ Lázaro. Ta̱ Jesús ke̱ʼéra iin ña̱ʼa ña̱ ku̱a̱ʼánína nda̱kanixi̱ní ña̱ nda̱a̱ ni iinna kǒo kivi keʼé. Ná ndakaʼányó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼin ñá Marta: “Ndatakuva ku̱ʼvaún” (Juan 11:23). Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo Jehová saátu íyo ta̱ Jesús, chi kúni̱ra sandátakura na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta íyo ndee̱ ndaʼa̱ra ña̱ keʼéra ña̱yóʼo. Ña̱ xa̱ku ta̱ Jesús sánáʼa̱ña miíyó ña̱ ndixaní kúni̱ra sandíʼi-xa̱ʼa̱ra ña̱ xíʼi̱yó, chi ña̱yóʼo ndeéní sákusuchíña-iniyó. Tá sa̱ndátaku ta̱ Jesús ta̱ Lázaro, saá ni̱na̱ʼa̱ tukura ña̱ kúúmiíra ndee̱ ña̱ sandátakura na̱ ni̱xi̱ʼi̱. Ná ndakanitu xi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xíʼin ñá Marta nu̱ú texto ña̱ káʼviyó ki̱vi̱ vitin. Kúúmiíyó ku̱a̱ʼání ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ kandíxayó ña̱ sandátaku Jehová na̱ ni̱xi̱ʼi̱. w23.04 11, 12 párr. 15, 16
Lunes 3 tí marzo
Jehová yatin íyora xíʼin ndiʼi na̱ káʼa̱n xíʼinra, ta saátu xíʼin ndiʼi na̱ káʼa̱n xíʼinra xíʼin ndinuʼu-inina (Sal. 145:18).
Sava yichi̱ kivi xa̱a̱yó nasamayó ña̱ ndúkúyó nu̱ú Jehová tá xáa̱yó kúnda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ra. Ná ndakaʼányó chi íyo ña̱ kúni̱ Jehová keʼéra xa̱ʼa̱yó chí nu̱únínu. Iin ña̱yóʼo kúú ña̱ sandíʼi-xa̱ʼa̱ra ndiʼi ña̱ sáxo̱ʼvi̱ miíyó, tá kúú ña̱ ndeéní táan, ña̱ ndeéní kúún sa̱vi̱, ña̱ kíʼin kue̱ʼe̱ miíyó ta xíʼi̱yó. Ta ña̱ va̱ʼa saxínu Jehová ndiʼi ña̱yóʼo kuniñúʼura Reinora (Dan. 2:44; Apoc. 21:3, 4). Soo nani ndátura kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ keʼéra ndiʼi ña̱yóʼo, táxira ña̱ ná kaʼndachíñu ta̱ Ndi̱va̱ʼa ñuyǐví yóʼo (Juan 12:31; Apoc. 12:9). Saáchi, tá ná sandíʼi-xa̱ʼa̱ Jehová ndiʼi ña̱ sáxo̱ʼvi̱ miíyó tiempo vitin, kivi ndakanixi̱ní na̱ yiví ña̱ va̱ʼava íyo ña̱ xáʼndachíñu ta̱ Ndi̱va̱ʼa. Ña̱kán, ni xóʼvi̱yó tiempo vitin soo Jehová táxivara ndee̱ ndaʼa̱yó ña̱ va̱ʼa kundeé-iniyó. w23.05 9, 10 párr. 7, 8
Martes 4 tí marzo
Kunda̱a̱-inindó ndáa ki̱ʼva ndakuiinndó yuʼú iin iinna (Col. 4:6).
¿Ndáaña kivi keʼéyó ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱n na̱ yiví Conmemoración? Ná keeyó ña̱ xaxáyó invitación ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nyó xíʼin na̱ yiví ña̱ ku̱ʼu̱nna xíʼinyó. Saátu ná kaʼyíyó ki̱vi̱ na̱ yiví na̱ kúni̱yó kanayó ku̱ʼu̱n xíʼinyó. Tá kúú, na̱ veʼeyó, na̱ káchíñu xíʼinyó, na̱ káʼvi xíʼinyó escuela xíʼin inkaka na̱ xíni̱yó. Tá kǒoka invitación kúúmiíyó ña̱ taxiyó ndaʼa̱na, kivi chindaʼáyó iin enlace nu̱úna ña̱ va̱ʼa ki̱ʼvina nu̱ú sitio ña̱ kúúmiíyó. Sana ku̱a̱ʼánívana kuni̱ ku̱ʼu̱n xíʼinyó (Ecl. 11:6). Tá káʼa̱nyó xíʼin iin na̱ yiví ña̱ ku̱ʼu̱nna Conmemoración xíʼinyó, sana kivi nda̱ka̱tu̱ʼunna sava ña̱ʼa miíyó. Ña̱kán, ná ndakanixi̱níyó ndáaña kivi nda̱ka̱tu̱ʼunna miíyó ta ndáa ki̱ʼva ndakuiinyó yuʼúna. Sana na̱ ni̱xa̱ʼa̱n Conmemoración kuni̱na nda̱ka̱tu̱ʼunna miíyó sava ña̱’a. Íyo sava na̱ yiví na̱ ndixa kúni̱ sakúaʼa xa̱ʼa̱ Jehová ña̱kán ná chindeétáʼanyó xíʼinna ña̱ kunda̱a̱-inina xíʼin ña̱ Conmemoración (Hech. 13:48). w24.01 11 párr. 13; 12 párr. 15, 16
Miércoles 5 tí marzo
Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin vi̱kó núu saá íyondó chi ña̱yóʼo loʼo kuití tiempo íyoña ta ndáñúʼuvaña (Sant. 4:14).
Nu̱ú Biblia va̱xi u̱na̱ ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ nda̱taku nu̱ú ñuʼú yóʼo. ¿Á kivi chika̱a̱yó ndee̱ ña̱ kaʼviyó xa̱ʼa̱ iin tá iin na̱yóʼo? Ná kotoyó ndáaña kivi sakúaʼayó xíʼin ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱yóʼo. Tá káʼviyó xa̱ʼa̱na, ná ndakaʼányó ña̱ kúni̱va Ndióxi̱ sandátakura na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta íyova ndee̱ ndaʼa̱ra ña̱ keʼéra ña̱yóʼo. Ta ña̱ ndáyáʼvi va̱ʼa kúú ña̱ ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱taku ta̱ Jesús. Ku̱a̱ʼání na̱ yiví xi̱ni ta̱ Jesús tá xa̱a̱ nda̱takura, xa̱ʼa̱ ña̱kán miíyó kándíxaníyó ña̱ ndataku na̱ ni̱xi̱ʼi̱ (1 Cor. 15:3-6, 20-22). Táxiníyó tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Jehová xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱nra sandátakura na̱ ni̱xi̱ʼi̱. Ta kándíxaníyó ña̱ saxínuvara ña̱yóʼo chi kúni̱ra sandátakura na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta íyo ndee̱ ndaʼa̱ra ña̱ keʼéraña. Ta táki̱ʼva íyo ta̱ káʼa̱n xíʼinyó ña̱ ndatakuva na̱ veʼeyó na̱ ni̱xi̱ʼi̱ saá íyora. Ná ndakundeéyó kandíxayó ña̱ ndatakuva na̱ ni̱xi̱ʼi̱. Tá saá ná keʼéyó, kuyatinkayó nu̱ú Jehová ta̱ káʼa̱n sandátaku na̱ veʼeyó na̱ ni̱xi̱ʼi̱ (Juan 11:23). w23.04 12 párr. 17; 13 párr. 20
Jueves 6 tí marzo
Vitá koo iniún kakaún xíʼin Ndióxi̱ún (Miq. 6:8).
Na̱ yiví na̱ vitá-ini íxato̱ʼóna inka na̱ yiví ta ndákanixi̱nína ña̱ ndáyáʼvika na̱yóʼo. Soo na̱ yiví na̱ kúnda̱a̱-ini ña̱ kǒo kívi keʼéna ndiʼi ña̱ʼa xíni̱na ndáa ña̱ʼa kúú ña̱ kivi keʼéna ta ndáa ña̱ʼa kúú ña̱ va̱ása kivi keʼéna (Filip. 2:3). Ña̱kán ña̱ vitá koo iniyó kítáʼanníña xíʼin ña̱ ndakuniyó ña̱ kǒo kívi keʼéyó sava ña̱ʼa. Tá ni̱ka̱ʼa̱n iin ángel xíʼin ta̱ Gedeón ña̱ mií Jehová kúú ta̱ nda̱kaxin ta̱yóʼo ña̱ sáka̱kura na̱ ñuu Israel, saáchi na̱ ñuu Madián xi̱ ixandi̱va̱ʼanína xíʼinna, ta̱ Gedeón vitá ni̱xi̱yo inira ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo: “Na̱ veʼi̱ kúú na̱ loʼoka ndáyáʼvi ti̱xin na̱ tribu ta̱ Manasés ta yi̱ʼi̱ kúú ta̱ loʼoka ndáyáʼvi ti̱xin veʼe yivái̱” (Juec. 6:15). Ta̱ Gedeón nda̱kanixi̱níra ña̱ va̱ása kuchiñura keʼéra chiñu yóʼo. Soo Jehová xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ kiviva keʼéraña ta miíra chi̱ndeétáʼan xíʼinra. Na̱ anciano ndiʼi tiempo kíʼinna kuenta ña̱ íyo sava chiñu ña̱ kivi keʼéna ta íyo sava ña̱ va̱ása kivi keʼéna, ta saátu vitá íyo inina (Hech. 20:18, 19). Va̱ása kúta̱aní-inina tá va̱ʼaní kána chiñu ña̱ kéʼéna, ta tá va̱ása va̱ʼa kána chiñu ña̱ kéʼéna va̱ása ndákanixi̱nína ña̱ kǒo ndáyáʼvina. w23.06 3 párr. 4, 5
Viernes 7 tí marzo
Ta̱kán ku̱a̱ʼnindosóra xi̱níún (Gén. 3:15).
Ta ti̱xin ña̱ mil ku̱i̱ya̱, saá kúú ña̱ xi̱nu inka táʼví profecía yóʼo tá ná sandíʼi-xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús ta̱ Ndi̱va̱ʼa (Apoc. 20:7-10). Tiempo saá na̱ chíñu kixá’ana ka̱ʼa̱nna: “Vitin va̱ʼaní ndóo ndiʼiyó ta kǒoka ña̱ sándi̱ʼi̱-iniyó” (1 Tes. 5:2, 3). Tá ná kuu ña̱yóʼo, na̱ chíñu xíʼin na̱ yiví kixáʼana sandíʼi-xa̱ʼa̱na ndiʼi na̱ religión vatá, tasaá kixáʼa ña̱ gran tribulación (Apoc. 17:16). Tándi̱ʼi, ta̱ Jesús ndatiinra ku̱a̱chi xíʼin na̱ yiví, ta ndataʼvíra na̱ yiví nda̱a̱ táki̱ʼva ndátaʼvína tí ndikachi xíʼin tí ti̱xúʼu (Mat. 25:31-33, 46). Soo xa̱ʼa̱ ña̱ sáa̱ní ta̱ Ndi̱va̱ʼa, chika̱a̱ra-ini ku̱a̱ʼání na̱ yiví ña̱ ixandi̱va̱ʼana xíʼin na̱ ñuu Jehová. Biblia káʼa̱nña xa̱ʼa̱ iin tiʼvi na̱ yiví yóʼo ña̱ nanína: “Gog ña̱ ke̱e nu̱ú ñuʼú ña̱ Magog” (Ezeq. 38:2, 10, 11). Tá kúma̱níka kixáʼa ña̱ gran tribulación, na̱ ungido na̱ kíndo̱oka nu̱ú ñuʼú yóʼo ndakutáʼanna xíʼin ta̱ Jesús chí ndiví xíʼin inkaka na̱ ángel, tasaá kúú ña̱ kixáʼa ña̱ Armagedón (Mat. 24:31; Apoc. 16:14, 16). Tándi̱ʼi, saá kúú ña̱ kixáʼa mil ku̱i̱ya̱ ña̱ kaʼndachíñu ta̱ Jesús (Apoc. 20:6). w23.10 20, 21 párr. 9, 10
Sábado 8 tí marzo
Yi̱ʼi̱ nda̱a̱ tá loʼovíi̱ ndásakáʼnui̱ Jehová (1 Rey. 18:12).
Tiempo vitin ku̱a̱ʼání na̱ ñaniyó xíʼin ná ku̱ʼvayó íyona ñuu nu̱ú kǒo xíínna taxina natúʼunyó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱. Íxato̱ʼóvana na̱ chíñu soo nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Abdías, iinlá mií Jehová ndásakáʼnuna nda̱a̱ táki̱ʼva kúni̱ra (Mat. 22:21). Náʼa̱na ña̱ yíʼvina xínina Jehová á íxato̱ʼónara, chi iinlá miíra xíniso̱ʼona ta kǒo kéʼéna ña̱ káʼa̱n inka na̱ yiví xíʼinna tá kǒo kítáʼanña xíʼin ña̱ kúni̱ Jehová (Hech. 5:29). Soo kíʼinnína kuenta tá xa̱a̱ ndátakana ña̱ ndasakáʼnuna Ndióxi̱ á ña̱ natúʼunna xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ra (Mat. 10:16, 28). Ta saátu chíndeétáʼanna xíʼin na̱ hermano ña̱ ná kuumiína ndiʼi tutu ña̱ tává na̱ ñuu Ndióxi̱ ña̱ va̱ʼa sakúaʼakana xa̱ʼa̱ra. Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ ndo̱ʼo ta̱ Henri, ta̱yóʼo íyora chí África. Soo ñuu nu̱ú íyo ta̱yóʼo tá ya̱chi̱ kǒo níxi̱taxina ña̱ ndasakáʼnuna Ndióxi̱. Tiempo kán ta̱ hermano yóʼo xi̱xa̱ʼa̱nra xi̱taxira tutu ña̱ kaʼvi na̱ hermano. Ta̱yóʼo káʼa̱nra: “Kaʼanní nu̱úi̱, ña̱kán kándíxaníi̱ ña̱ mií Jehová kúú ta̱ chi̱ndeétáʼan xíʼi̱n ña̱ ndakú koo inii̱, tasaá keʼíi̱ chiñu yóʼo”. Saátu miíún kivi ndakú koo iniún nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Henri tá yíʼviún xíniún Ndióxi̱ á íxato̱ʼúnra. w23.06 16 párr. 11
Domingo 9 tí marzo
Xa̱ʼa̱ iin ta̱a kúú ña̱ ni̱ki̱ʼvi ku̱a̱chi ñuyǐví yóʼo (Rom. 5:12).
Tá i̱xaso̱ʼo ta̱ Adán xíʼin ñá Eva ndu̱una na̱ yiví ku̱a̱chi. ¿Á xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo va̱ása kivika xi̱nu ña̱ xi̱kuni̱ Ndióxi̱ keʼéra? ¿Á kuchiñu ta̱ Ndi̱va̱ʼa kasira nu̱ú Jehová ña̱ saxínura ña̱ xi̱kuni̱ra keʼéra? Va̱ása. Tá kúú, iin ña̱ kivi keʼé Jehová xi̱kuu ña̱ sándiʼi-xa̱ʼa̱ra ta̱ Adán xíʼin ñá Eva tasaá ixava̱ʼara inka na̱ yiví na̱ sáxi̱nu ña̱ xi̱kuni̱ra. Soo tá níkeʼé Jehová ña̱yóʼo ta̱ Ndi̱va̱ʼa ka̱ʼa̱nra ña̱ ta̱ vatá kúú Jehová á ta̱ to̱ʼón kúúra ta kǒo sáxi̱nura ña̱ káʼa̱nra. ¿Nda̱chun? Saáchi táki̱ʼva káchi Génesis 1:28, Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Adán xíʼin ñá Eva ña̱ ndiʼi na̱ se̱ʼe na̱yóʼo na̱ kaku sákutúna nu̱ú ñuʼú yóʼo. Sana nda̱kanixi̱níra ña̱ taxiva Jehová ña̱ koo se̱ʼe ta̱ Adán xíʼin ñá Eva, soo na̱yóʼo ndiʼi tiempo koona na̱ yiví ku̱a̱chi (Ecl. 7:20; Rom. 3:23). Tá ní kuu ña̱yóʼo ta̱ Ndi̱va̱ʼa ka̱ʼa̱nra ña̱ kǒo xínuví ña̱ káʼa̱n Jehová. ¿Nda̱chun? Saáchi nina na̱ yiví ku̱a̱chi koo nu̱ú ñuʼú yóʼo. w23.11 6 párr. 15, 16
Lunes 10 tí marzo
Keʼé kuitíndó ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱ (1 Cor. 4:6).
Jehová xíniñúʼura Biblia xíʼin na̱ ñuura ña̱ ka̱ʼa̱nra xíʼinyó ndáaña xíniñúʼu keʼéyó. Xa̱ʼa̱ ña̱kán kéʼéyó nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ káʼa̱n miíra (Prov. 3:5-7). Ta kǒo násamayó ña̱ káʼa̱nra xíʼinyó, ni kǒo káʼa̱nyó xíʼin inkana ndáaña xíniñúʼu keʼéna saáchi nina ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia ndíku̱nyó. Ta̱ Ndi̱va̱ʼa xíniñúʼura tu̱ʼun vatá ña̱ sandáʼvira na̱ yiví ta saátu ña̱ ndataʼvírana (Col. 2:8). Tá siglo nu̱ú, ta̱ Ndi̱va̱ʼa xi̱niñúʼura tu̱ʼun ndíchi ña̱ xi̱ka̱ʼa̱n na̱ yiví xíʼin ña̱ xi̱ndakanixi̱nína ña̱ sandáʼvira na̱ cristiano na̱ xi̱ndoo tiempo kán, saátu xi̱niñúʼura ña̱ xi̱kandíxa na̱ judío ña̱ kǒo va̱xi nu̱ú Biblia, ta xi̱kuni̱ra ña̱ kundiku̱nkana ña̱ xi̱ka̱ʼa̱n Ley ta̱ Moisés. Soo, ndiʼi ña̱yóʼo ña̱ vatá xi̱kuuña ta xi̱sasiña nu̱ú na̱ yiví ña̱ sakúaʼana ña̱ nda̱a̱ xa̱ʼa̱ Jehová. Tiempo vitin ta̱ Ndi̱va̱ʼa xíniñúʼura ña̱ vatá ña̱ káʼa̱n na̱ político ña̱ sandáʼvira miíyó, ta xíniñúʼura noticia á Internet ña̱ xaxára ña̱yóʼo. w23.07 16 párr. 11, 12
Martes 11 tí marzo
Liviní ña̱ i̱xava̱ʼún Jehová, kǒo kívi kunda̱a̱-inindi̱ xíʼin ña̱ ndákanixi̱níún (Sal. 92:5).
Sana nda̱kanda̱níva-ini ta̱ Ndi̱va̱ʼa tá xi̱tora ndáa ki̱ʼva nda̱savií Jehová ndiʼi ña̱ va̱ása va̱ʼa ku̱u. Jehová ta̱xira ña̱ ka̱ku se̱ʼe ta̱ Adán xíʼin ñá Eva, xíʼin ña̱yóʼo ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ su̱ví ta̱ sándaʼvi kúúra, saáchi ndiʼi tiempova sáxi̱nura ña̱ káʼa̱nra. Ta saátu ni̱na̱ʼa̱ Jehová ña̱ kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ kivi kasi nu̱úra chi ndiʼivaña kivi keʼéra. Soo, ¿ndáa ki̱ʼva ndasaviíra ña̱yóʼo? Ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kaku se̱ʼe ñá ñaʼá, ta ta̱yóʼo kúú ta̱ sáka̱ku na̱ se̱ʼe ta̱ Adán xíʼin ñá Eva na̱ kandíxa ña̱ káʼa̱nra, tasaá xi̱nu ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra (Gén. 3:15; 22:18). Ta̱ Ndi̱va̱ʼa kǒo níndakanixi̱níra ña̱ kuniñúʼu Jehová se̱ʼera ta̱ Jesús ña̱ sakǎkura na̱ yiví. ¿Nda̱chun? Saáchi Jehová ke̱ʼéra ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ kúʼvi̱ní-inira xínira na̱ yiví (Mat. 20:28; Juan 3:16). Ta̱ Ndi̱va̱ʼa ni̱nuní kúnira ta kǒo kúʼvi̱-inira xínira ni iin na̱ yiví. Ña̱kán, ¿ndáaña va̱ʼa ndákiʼinyó xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jesús xa̱ʼa̱yó? Tá ná ndiʼi ña̱ 1,000 ku̱i̱ya̱, na̱ se̱ʼe ta̱ Adán xíʼin ñá Eva na̱ kándíxa ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱, kǒoka ku̱a̱chi kuumiína tasaá kundoona nu̱ú ñuʼú yóʼo tá ná nduuña iin paraíso, nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱kuni̱ Jehová tá xa̱ʼa̱. w23.11 6 párr. 17
Miércoles 12 tí marzo
Ndióxi̱ ndatiinra ku̱a̱chi (Heb. 13:4).
Íxato̱ʼóyó ña̱ tákuyó xíʼin ni̱i̱ saáchi ña̱ yi̱i̱ kúú ña̱yóʼo. ¿Nda̱chun? Saáchi ni̱i̱ kúú ña̱ chíndeétáʼan xíʼinyó ña̱ kutakuyó, ta mií Jehová kúú ta̱ i̱xava̱ʼa miíyó ta táxira ña̱ tákuyó (Lev. 17:14). Tá xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin na̱ yiví ña̱ kivi kuxuna kití xa̱ʼndara chiñu nu̱úna ña̱ ná kǒo kuxuna ni̱i̱rí (Gén. 9:4). Saátu ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu Israel ña̱ ná kǒo kuxuna ni̱i̱ (Lev. 17:10). Tá siglo nu̱ú ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ Cuerpo Gobernante ña̱ ná ka̱ʼa̱nna xíʼin na̱ ñuura ña̱ ná kǒo kuniñúʼuna ni̱i̱ (Hech. 15:28, 29). Miíyó kándíxaníyó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová ña̱ kǒo nde̱e ni̱i̱ miíyó tá kúúmiíyó iin kue̱ʼe̱. Chíkaa̱níyó ndee̱ ña̱ kuniso̱ʼoyó ndiʼi ña̱ káʼa̱n Jehová ta kǒo kéʼéyó ña̱ kini. Ta̱ apóstol Pablo táxira consejo yóʼo ndaʼa̱yó: “Sandíʼi-xa̱ʼa̱ndó ndiʼi ña̱ kútóo ku̱ñundó keʼéña”. Ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo chíndeétáʼanña xíʼinyó ña̱ ndakú koo iniyó ta kǒo keʼéyó ña̱ kini ña̱ kivi sakúxíka miíyó nu̱ú Jehová. Tá kúú, kǒo xítoyó á kǒo kéʼéyó ni iin ña̱ʼa ña̱ kivi sandákava miíyó ña̱ ku̱su̱nyó xíʼin na̱ kǒo nítindaʼa̱ xíʼinyó (Col. 3:5; Job 31:1). w23.07 15 párr. 5, 6
Jueves 13 tí marzo
Tasaá na̱túʼun ndiʼira xíʼinñá (Juec. 16:17).
¿Á xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuni̱ní ta̱ Sansón ñá Dalila kúú ña̱ kǒo níkiʼinra kuenta xíʼin ña̱ xi̱kuni̱ñá keʼéñá? Kǒo xíni̱víyó, soo ñáyóʼo tuku ta tuku xi̱ ixanduxa̱ñá xíʼinra ña̱ ná ka̱ʼa̱nra xíʼinñá ndáa mií xi̱kixi ndee̱ ña̱ xi̱kuumiíra. Ta̱yóʼo na̱túʼunra xíʼinñá nda̱chun ndakúníra, soo xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni̱xo̱ʼvi̱níra ta ni̱xi̱yo iin tiempo ña̱ va̱ása ndakúka níxi̱yora ta va̱ása viíka níxi̱kitáʼanra xíʼin Jehová (Juec. 16:16-20). Ta̱ Sansón ka̱ndíxakara ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ñá Dalila xíʼinra nu̱úka ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinra. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni̱xo̱ʼvi̱níra, saáchi ti̱in na̱ filisteo miíra ta ta̱vána nduchúnu̱úra. Tándi̱ʼi chi̱kaa̱nara veʼeka̱a chí ñuu Gaza, ta kán ndu̱ura iin esclavo nu̱úna ta ki̱xáʼara ndíkora si̱ʼva̱. Na̱ filisteo ke̱ʼéna iin vikó nu̱ú ndióxi̱na Dagón, saáchi nda̱kanixi̱nína ña̱ ndióxi̱ vatá yóʼo kúú ta̱ ta̱xi ta̱ Sansón ndaʼa̱na. Tándi̱ʼi ta̱vana ta̱ Sansón veʼeka̱a ña̱ kusi̱kindaanara (Juec. 16:21-25). w23.09 5 párr. 13, 14
Viernes 14 tí marzo
Keʼéndó ña̱ ndákanixi̱ní na̱ yiví ña̱ kúú ña̱ va̱ʼa (Rom. 12:17).
Sava yichi̱ na̱ káchíñu xíʼinyó á na̱ káʼvi xíʼinyó kivi ndaka̱tu̱ʼunna miíyó xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa. Ña̱ nda̱a̱, kúni̱vayó ka̱ʼa̱nyó xíʼinna xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxayó, soo xíniñúʼu vií ka̱ʼa̱nyó xíʼinna ta kǒo sandákavayó-inina (1 Ped. 3:15). Ña̱ ni̱nda̱ka̱tu̱ʼúnna miíyó kivi chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ kunda̱a̱-iniyó ndáaña sándi̱ʼi̱-inina. Ta ná kǒo ndakanixi̱níyó ña̱ ni̱ndaka̱tu̱ʼunna miíyó xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱na kusikindaana miíyó á ña̱ ka̱ʼa̱n kúáchina xíʼinyó. Sana kǒo xíni̱víyó nda̱chun ni̱ndaka̱tu̱ʼunna miíyó soo vií ná ndakuiinyó yuʼúna ta ná kǒo sa̱a̱yó, chi tá xítona ña̱ vií ndákuiinyó yuʼúna sana kivi nasamana ña̱ ndákanixi̱nína. Ná ndakanixi̱níyó ña̱ iin na̱ káchíñu xíʼinyó ndáka̱tu̱ʼunna miíyó nda̱chun kǒo kéʼéyó cumpleaño. Tá kúma̱níka ndakuiinyó yuʼúna, ¿ndáaña kivi ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱? ¿Á ndákanixi̱nína ña̱ religiónyó kǒo taxi keʼéyó ña̱kán? Kivi taxiyó tíxa̱ʼvi ndaʼa̱na ña̱ ndíʼi̱-inina xa̱ʼa̱ na̱ káchíñu xíʼinna. Sana va̱ʼa kunina xíʼin ña̱ ka̱ʼa̱nyó xíʼinna ta nda̱a̱ kandíxana kuniso̱ʼona ña̱ káʼa̱n Biblia xa̱ʼa̱ ña̱ cumpleaño. w23.09 17 párr. 10, 11
Sábado 15 tí marzo
Kiʼinníndó kuenta ña̱ kǒo sana-inindó xíʼin ña̱ vatá ña̱ sánáʼa̱ na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa, chi ña̱yóʼo kivi sandákavaña ndóʼó (2 Ped. 3:17).
Viíní ná kuniñúʼuyó tiempo ña̱ kíndo̱o ña̱ natúʼunyó xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ Jehová. Ta̱ apóstol Pedro ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinyó ña̱ xíniñúʼu koo tu̱ʼvaníyó ña̱ kixaa̱ ki̱vi̱ káʼnu Jehová (2 Ped. 3:11, 12). ¿Ndáa ki̱ʼva keʼéyó ña̱yóʼo? Ña̱ ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ va̱ʼa ña̱ taxi Jehová ndaʼa̱yó nu̱ú ñuyǐví xa̱á, ¿á xa̱a̱ ndákanixi̱níún ña̱ íyoún nu̱ú ñuyǐví xa̱á ta ya̱si̱nní ña̱ xíxiún ta limpioní ta̱chí ña̱ ndákiʼún? ¿Á xa̱a̱ ndákanixi̱níún ña̱ ndákutáʼún xíʼin na̱ táʼún na̱ nda̱taku? Ta saátu ku̱a̱ʼání na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ndataku ña̱kán, ¿á xa̱a̱ ndákanixi̱níún ña̱ nátúʼún xíʼinna xa̱ʼa̱ profecía ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia? Ña̱ ndakanixi̱níún xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo chindeétáʼanña xíʼún ña̱ koo tu̱ʼvaún saáchi xa̱a̱ yatinní ki̱xaa̱ ki̱vi̱ káʼnu Jehová. Xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱a̱ kúnda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ kuu chí nu̱úni̱nu ná kǒo taxiyó ña̱ sandáʼvi na̱ yiví miíyó. w23.09 27 párr. 5, 6
Domingo 16 tí marzo
Kuniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱n na̱ yivándó xíʼinndó nda̱a̱ táki̱ʼva kúni̱ tátayó, chi va̱ʼaní ña̱yóʼo nu̱ú Ndióxi̱ (Efes. 6:1).
Na̱ va̱lí na̱ sákuaʼa xa̱ʼa̱ Ndióxi̱, ti̱xin escuela kítáʼanna xíʼin ku̱a̱ʼá na̱ va̱lí na̱ va̱ása xíniso̱ʼo ña̱ káʼa̱n na̱ yivána (2 Tim. 3:1, 2). ¿Nda̱chun íyo ku̱a̱ʼání na̱ kéʼé saá? Savana xítona ña̱ va̱ása va̱ʼa ejemplo chínúu na̱ yivána nu̱úna ña̱kán kǒo xíínna kuniso̱ʼonana. Ta inkana ndákanixi̱nína ña̱ yo̱ʼvi̱ní consejo ña̱ táxi na̱ yivána ndaʼa̱na ta túvina ña̱ va̱ása chíndeétáʼanña xíʼinna. Na̱ va̱lí, ¿á xa̱a̱ ndóʼondó saá sava yichi̱? Íxayo̱ʼvi̱níña xíʼin sava na̱ va̱lí ña̱ kuniso̱ʼona consejo ña̱ va̱xi nu̱ú texto ña̱ káʼviyó ki̱vi̱ vitin. ¿Ndáaña kivi chindeétáʼan xíʼún keʼún ña̱yóʼo? Va̱ʼaní yichi̱ sa̱ndákoo ta̱ Jesús nu̱úyó, ña̱ kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n na̱ yiváyó xíʼinyó (1 Ped. 2:21-24). Ta̱ Jesús su̱ví ta̱ ku̱a̱chi níxi̱yora, soo na̱ yivára na̱ ku̱a̱chiva xi̱kuuna, soo ni saá va̱ʼaníva i̱xato̱ʼorana. Ni sava yichi̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ xi̱keʼéna á kǒo níxi̱kunda̱a̱-inina xíʼin ña̱ xi̱ndoʼora (Éx. 20:12). w23.10 7 párr. 4, 5
Lunes 17 tí marzo
Xa̱ʼa̱ ña̱kán Ley ña̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá xa̱a̱ ni̱xi̱nuña i̱xaa Ndióxi̱ chi kǒoka ndee̱ña ta ni kǒoka chiñuña (Heb. 7:18).
Ta̱ apóstol Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ cristiano ña̱ kǒo chindeétáʼankaví ley yóʼo xíʼinna ña̱ ndoo ku̱a̱china, ña̱kán kǒo níxiniñúʼu kundiku̱nkana ña̱ xi̱kaʼa̱n ley kán. Xa̱ʼa̱ ña̱kán, ta̱ Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna xa̱ʼa̱ sava ña̱ʼa ña̱ xi̱niñúʼu kunda̱a̱-inina. Ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ íyo iin ña̱ va̱ʼaníka ndakiʼinna chí nu̱únínu xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jesús, ta ña̱yóʼo chindeétáʼanña xíʼinna ña̱ kuyatinkana nu̱ú Ndióxi̱ (Heb. 7:19). Ta̱ Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ hebreo ña̱ va̱ʼaní ki̱ʼva ña̱ xi̱ndasakáʼnuna Jehová tiempo kán, nu̱úka ki̱ʼva ña̱ xi̱ndasakáʼnunara tá ya̱chi̱. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ki̱ʼva ña̱ xi̱ndasakáʼnu na̱ judío Ndióxi̱ ña̱ xi̱ndanaʼa̱ kuití kúúña “ña̱ʼa ña̱ xi̱niñúʼu kixi chí nu̱únínu”. Soo, saátu ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ “mií ña̱ ndixa ndákiʼin nu̱úña kúú ku̱ñu ta̱ Cristo” (Col. 2:17). Ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniyó xíʼin iin ña̱ʼa sava yichi̱ chítáʼanyóña xíʼin inka ña̱ʼa. Saátu ke̱ʼé na̱ judío na̱ xi̱ndoo tá ya̱chi̱, saáchi ki̱ʼva ña̱ xi̱ndasakáʼnu na̱yóʼo Ndióxi̱ ña̱ xi̱ndanaʼa̱ kuití kúúña ña̱ʼa ña̱ kixi chí nu̱únínu. Ña̱kán, ndáyáʼviní kunda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ templo espiritual chi mií Jehová i̱xava̱ʼaña ña̱ va̱ʼa ndasakáʼnuyóra. Ta, ¿nda̱chun xíniñúʼu kunda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo? Saáchi ña̱yóʼo kúú ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ ixakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ ku̱a̱chiyó ta ndasakáʼnuyóra nda̱a̱ táki̱ʼva kúni̱ miíra. w23.10 25 párr. 4, 5
Martes 18 tí marzo
Ta tiempo nu̱ú ndíʼi, ta̱ rey ña̱ sur ndeéní kanitáʼanra xíʼin ta̱ rey ña̱ norte. Ta ta̱ rey ña̱ norte ku̱ʼu̱nra kanitáʼanra xíʼinra (Dan. 11:40).
Capítulo 11 ña̱ Daniel káʼa̱nña xa̱ʼa̱ u̱vi̱ na̱ chíñu na̱ kánitáʼan chi kúni̱na kaʼndachíñuna iníísaá ñuyǐví. Ña̱ káʼviyó xa̱ʼa̱ tutu ña̱ Daniel xíʼin inkaka profecía, kúnda̱a̱-iniyó ña̱ ta̱ “rey ña̱ norte” kúú na̱ ñuu Rusia xíʼin na̱ kítáʼan xíʼinna, ta ta̱ “rey ña̱ sur” kúú na̱ ñuu Estados Unidos xíʼin na̱ Reino Unido. Ta̱ “rey ña̱ norte” íxandi̱va̱ʼara xíʼin na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱ na̱ ndóo ñuu nu̱ú xáʼndachíñura. Ta sava yichi̱ nda̱a̱ kánina na̱yóʼo á táannana veʼeka̱a. Soo na̱ hermano yóʼo kǒo táxina ña̱ sayíʼvi na̱ chíñu miína saáchi kándíxanína Ndióxi̱. ¿Nda̱chun? Saáchi na̱yóʼo kúnda̱a̱-inina ña̱ xa̱a̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú tutu ña̱ Daniel ña̱ ixandi̱va̱ʼana xíʼin na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱ (Dan. 11:41). Ta saátu miíyó tá kándíxayó ña̱ xa̱a̱ xínu profecía ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Daniel tiempo vitin, saá kǒo nandóso-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ ndátuyó ndakiʼinyó chí nu̱únínu ta nda̱kú koo iniyó xíʼin Jehová. w23.08 11 párr. 15, 16
Miércoles 19 tí marzo
Na̱ íxandi̱va̱ʼa xíʼinndó, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ túvindaʼa̱ nduchúnu̱úi̱ saá íyona (Zac. 2:8).
Jehová chítáʼanra miíyó xíʼin nduchúnu̱úra, ndáyáʼviní nduchúnu̱úyó ta yi̱i̱níña. Ña̱kán, ki̱ʼva siaʼa íyo ña̱ káʼa̱n Jehová xíʼinyó: “Tá íxandi̱va̱ʼana xíʼinndó saátu íxandi̱va̱ʼana xíʼin miíi̱ chi ndáyáʼviníndó nu̱úi̱”. Kúʼvi̱ní-ini Jehová xínira miíyó ta xóʼvi̱ra xíʼin ña̱ ndóʼoyó ta kúni̱ra kundaara miíyó. Tá xóʼvi̱yó xóʼvi̱tu Jehová. Ña̱kán, kivi ka̱ʼa̱nyó xíʼinra: “Kundaa yi̱ʼi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva ndáún nduchúnu̱ún” (Sal. 17:8). Jehová kúni̱ra ná kandíxaún ña̱ kúʼvi̱níva-inira xínira yóʼó. Kúnda̱a̱va-inira ña̱ sana xa̱ʼa̱ tu̱ndóʼo ña̱ kúúmiíún íxayo̱ʼvi̱ña xíʼún kandíxaún ña̱ kúʼvi̱-inira xínira yóʼó. Ña̱kán, ¿ndáaña chindeétáʼan xíʼún ña̱ kandíxaún ña̱ kúʼvi̱ní-inira xínira yóʼó? Ña̱ sakúaʼún ndáa ki̱ʼva náʼa̱ra ña̱ kúni̱ra xínira ta̱ Jesús, na̱ ungido xíʼin ndiʼi miíyó. w24.01 27 párr. 6, 7
Jueves 20 tí marzo
Ta Ndióxi̱ndi̱ ni̱xi̱yora xíʼinndi̱ ta sa̱kǎkura ndi̱ʼi̱ nu̱ú na̱ sáa̱-ini xíni ndi̱ʼi̱ (Esd. 8:31).
Ta̱ Esdras ki̱ʼinra kuenta ndáa ki̱ʼva xi̱chindeétáʼan Jehová xíʼin na̱ ñuura tá xi̱yaʼana nu̱ú tu̱ndóʼo. Ku̱i̱ya̱ 484 tiempo xi̱naʼá, ta̱ rey Asuero ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kaʼnína ndiʼi na̱ judío na̱ xi̱ndoo chí Persia, ta sananí ñuu Babilonia ni̱xi̱yo ta̱ Esdras tá ku̱u ña̱yóʼo (Est. 3:7, 13-15). Ta sana nda̱a̱ miíra kivi kuvi xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Tá ku̱ndaa̱-ini na̱ judío xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, kǒo níxixina ta ku̱suchíní-inina, ta sananí ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvina xíʼin Jehová ña̱ ná sakǎkurana (Est. 4:3). Ndakanixi̱ní ndáa ki̱ʼva ndo̱ʼo ta̱ Esdras xíʼin ndiʼika na̱ judío tá ku̱ndaa̱-inina ña̱ va̱ása kuvikana, chi ta̱ rey ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kaʼnína na̱ xi̱saa̱-ini xi̱xini miína (Est. 9:1, 2). Ña̱ ndo̱ʼo ta̱ Esdras chi̱ndeétáʼanña xíʼinra ña̱ kundeé-inira ya̱ʼara nu̱ú inkaka tu̱ndóʼo, ta ña̱yóʼo chi̱ndeétáʼanña xíʼinra ña̱ kandíxakara ña̱ mií Jehová kivi sakǎku na̱ ñuura. w23.11 17 párr. 13
Viernes 21 tí marzo
Tá káʼa̱n Ndióxi̱ ña̱ nda̱kú íyo inina, ni va̱ása kítáʼan ña̱ kéʼéna xíʼin ña̱ káʼa̱n ley (Romanos 4:6).
Ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ apóstol Pablo xa̱ʼa̱ yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n ley, ta ña̱ ley yóʼo kúú ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ ta̱ Moisés ña̱ taxiraña ndaʼa̱ na̱ ñuu Israel (Rom. 3:21, 28). Tá ku̱ndaa̱-ini sava na̱ judío ña̱ va̱ása xíniñúʼuka kundiku̱nna ña̱ káʼa̱n Ley ta̱ Moisés, i̱xayo̱ʼvi̱níña xíʼinna keʼéna ña̱yóʼo. Ña̱kán, ta̱ Pablo xi̱niñúʼura ejemplo ta̱ Abrahán ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ ndáyáʼviní kandíxana Ndióxi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Abrahán ta su̱ví ña̱ keʼé kuitína ña̱ káʼa̱n ley. Ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo ndáyáʼviníña saáchi kivi kusi̱í-ini Ndióxi̱ xíʼinyó tá kándíxayóra ta saátu tá kándíxayó ta̱ Cristo. “Ña̱ va̱ʼa” ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Santiago xa̱ʼa̱ nu̱ú capítulo 2, su̱ví inkáchi íyoña xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo. Ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Santiago xa̱ʼa̱ kúú ña̱ kéʼé ndiʼi na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱ tiempo vitin (Sant. 2:24). Ta xíʼin ña̱ kéʼéna náʼa̱na á ndixa kándíxana Ndióxi̱ á va̱ásaví. w23.12 4, 5 párr. 10, 11
Sábado 22 tí marzo
Ta̱a kúú ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú ñá síʼira (Efes. 5:23).
Ná hermana ná kúni̱ tindaʼa̱ xíniñúʼu viíní ndaka̱xinná ta̱ tindaʼa̱ xíʼinná. Ña̱yóʼo su̱ví iin si̱ki kúúña chi iin ña̱ ndáyáʼviní kúúña. Ndakaʼán chi ta̱ tindaʼún xíʼin, ta̱yóʼo kúú ta̱ kuniʼi yichi̱ nu̱ún (Rom. 7:2; Efes. 5:33). Ña̱kán ndakanixi̱ní xa̱ʼa̱ pregunta yóʼo: “¿Á iin ta̱ hermano ta xu̱xa-ini xíʼin tu̱ʼun Ndióxi̱ kúúra? ¿Á siʼna chiñu Ndióxi̱ kúú ña̱ ndáyáʼvika nu̱úra? ¿Á vií íyo ña̱ ndáka̱xinra keʼéra? Tá va̱ása va̱ʼa kéʼéra iin ña̱ʼa, ¿á ndákunira ña̱ ku̱a̱chira kúúña? ¿Á íxato̱ʼóra ná ñaʼá? ¿Á kuchiñura chindeétáʼanra xíʼi̱n ña̱ sakúaʼakai̱ xa̱ʼa̱ Ndióxi̱, ña̱ taxira ña̱ xíniñúʼi̱ á ña̱ kunda̱a̱-inira xíʼin ña̱ ndóʼi̱?”. Tá kúni̱ún ndani̱ʼún iin ta̱ hermano ta̱ koo xíʼún, saátu miíún xíniñúʼu chikaa̱níún ndee̱ ña̱ viíní keʼún. Ñá ñaʼá xíniñúʼu chindeétáʼanñá xíʼin yii̱ñá (Gén. 2:18). Ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ kúʼvi̱-iniñá xíniñá Jehová kíʼinñá kuenta xíʼin ña̱ káʼa̱nñá á ña̱ kéʼéñá, ña̱ va̱ʼa ná kǒo ka̱ʼa̱nna ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa̱ yii̱ñá (Prov. 31:11, 12; 1 Tim. 3:11). Tá ndákanixi̱níún tindaʼún, xíniñúʼu chikaún ndee̱ ña̱ kuʼvi̱ka-iniún kuniún Jehová, ta xíniñúʼu chikaa̱níún ndee̱ ña̱ chindeétáʼún xíʼin na̱ veʼún ta saátu xíʼin na̱ congregación. w23.12 22, 23 párr. 18, 19
Domingo 23 tí marzo
Tá iin ndóʼó kúma̱ní ña̱ ndíchi nu̱úndó ndukúníndóña nu̱ú Ndióxi̱ ta ndakiʼinvandóña (Sant. 1:5).
Jehová káʼa̱nra taxira ña̱ ndíchi ndaʼa̱yó tasaá vií koo ña̱ ndaka̱xinyó keʼéyó. Ta tá xíniñúʼu ndaka̱xinyó iin ña̱ ndáyáʼviní keʼéyó saá kúú ña̱ xíniñúʼuníkayó ña̱ taxira ña̱ ndíchi ndaʼa̱yó. Táxira ndee̱ ndaʼa̱yó ña̱ va̱ʼa kundeé-iniyó. Nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé Jehová xíʼin ta̱ apóstol Pablo saátu kivi taxira ndee̱ ndaʼa̱yó ña̱ va̱ʼa kundeé-iniyó ya̱ʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo (Filip. 4:13). Jehová kivi kuniñúʼura na̱ hermanoyó. Ñuú tá kúma̱ní kuvi ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱n-ndáʼvira xíʼin Jehová, ña̱ ná kǒo taxira ña̱ ka̱ʼa̱n na̱ yiví ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa̱ mií Jehová. Nu̱úka ña̱ keʼé Jehová ña̱yóʼo, va̱ʼaka chi̱ndaʼára iin ángel ña̱ va̱ʼa ndasandakúra-ini ta̱ Jesús (Luc. 22:42, 43). Ta ki̱ʼva saátu kivi kuniñúʼu Jehová na̱ hermanoyó ña̱ va̱ʼa chikaa̱na ndee̱ xíʼinyó, kivi ku̱ʼu̱nna kotona miíyó á ka̱ʼa̱nna xíʼinyó xíʼin teléfono. Ndiʼiyó kivi ka̱ʼa̱n tu̱ʼun ña̱ kivi chikaa̱ ndee̱ xíʼin na̱ hermanoyó (Prov. 12:25). w23.05 10, 11 párr. 9-11
Lunes 24 tí marzo
Ndakundeéndó sandíkondó-ini táʼanndó ta ndasandakúndó-ini táʼanndó (1 Tes. 5:11).
Na̱ inactivo na̱ ku̱ʼu̱n Conmemoración, sana ndákanixi̱nína: “¿Ndáa ki̱ʼva ndakiʼinna yi̱ʼi̱?”. Ta ña̱yóʼo sándi̱ʼi̱ña-inina. Ña̱kán, ná kǒo nda̱ka̱tu̱ʼunyóna iin ña̱ kivi sakúkaʼan nu̱úna, ta saátu ná kǒo ka̱ʼa̱nyó nda̱a̱ ni iin ña̱ kivi sandákava-inina. Na̱ hermanoyó kúúna, ta kúsi̱íní-iniyó ña̱ inkáchi ndakutáʼanyó xíʼinna ña̱ ndasakáʼnuyó Jehová (Sal. 119:176; Hech. 20:35). Ndiʼi ña̱ sa̱kúaʼayó vitin chíndeétáʼanña xíʼinyó ña̱ kunda̱a̱-iniyó nda̱chun kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús ña̱ ndakaʼányó xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ra xa̱ʼa̱yó. Saáchi tá kéʼéyó ña̱yóʼo ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa ndákiʼinyó ta saátu ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa ndákiʼin inka na̱ yiví (Is. 48:17, 18). Chíndeétáʼanña xíʼinyó ña̱ kuʼvi̱ka-iniyó kuniyó Jehová xíʼin ta̱ Jesús. Saátu chíndeétáʼanña xíʼinyó ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱yó ña̱ táxiyó tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Jehová xíʼin ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna xa̱ʼa̱yó. Ta va̱ʼaníka ndákutáʼanyó xíʼin na̱ hermano. Ta chíndeétáʼanyó xíʼin na̱ yiví ña̱ kunda̱a̱-inina ndáaña xíniñúʼu keʼéna ña̱ va̱ʼa ndakiʼinna bendición xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jesús xa̱ʼa̱yó. Ña̱kán, ná chikaa̱níyó ndee̱ ña̱ koo tu̱ʼvayó tá ná kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ koo Conmemoración. Chi ña̱yóʼo kúú ki̱vi̱ ña̱ ndáyáʼviníka ña̱ xíyo ndiʼi ku̱i̱ya̱. w24.01 13, 14 párr. 18, 19
Martes 25 tí marzo
Yi̱ʼi̱, Jehová, kúú Ndióxi̱ miíún (Is. 48:17).
¿Ndáa ki̱ʼva níʼi Jehová yichi̱ nu̱úyó? Iin ña̱ ndáyáʼvi ña̱ xíniñúʼura kúú Biblia. Soo saátu ndáka̱xinra sava na̱ ndásakáʼnu miíra ña̱ va̱ʼa kuniʼina yichi̱ nu̱ú na̱ ñuura. Tá kúú xíniñúʼura ta̱ “esclavo ta̱ nda̱kúní-ini ta̱ ndíchiní” ña̱ tavára tutu á video ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ ndaka̱xin viíyó ña̱ keʼéyó (Mat. 24:45). Soo su̱ví na̱yóʼo kuití kúú na̱ xíniñúʼura ña̱ kuniʼina yichi̱ nu̱úyó chi saátu xíniñúʼura na̱ superintendente ña̱ circuito xíʼin na̱ anciano ña̱ chikaa̱na ndee̱ xíʼinyó, ta saátu táxina consejo ndaʼa̱yó ña̱ va̱ʼa ya̱ʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo. Kúsi̱íní-iniyó ña̱ táxi Jehová na̱ chíndeétáʼan xíʼinyó tiempo so̱ndíʼi ña̱ ndóoyó vitin, chi saá kivi kooyó migora ta ni̱ʼíyó ña̱ kutakuyó. Sava yichi̱ kivi ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó keʼéyó ña̱ káʼa̱n na̱ nda̱kaxin Jehová. Soo saá kúú ña̱ xíniñúʼu kandíxaníkayó ña̱ mií Jehová kúú ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuura, ta ña̱ xíniñúʼu keʼéyó kúú ña̱ kandíxayó ña̱ káʼa̱nna xíʼinyó. w24.02 20 párr. 2, 3
Miércoles 26 tí marzo
Va̱ása xíniñúʼu ka̱ʼa̱n kuitíyó ña̱ kúʼvi̱-iniyó xíniyó inkana, chi xíʼin ndinuʼu-iniyó xíniñúʼu kuʼvi̱-iniyó kuniyóna, ta na̱ʼa̱yóña xíʼin ña̱ kéʼéyó (1 Juan 3:18).
Ña̱ va̱ʼa kuʼvi̱ka-iniyó kuniyó Jehová xíniñúʼu viíní kaʼviyó Biblia. Ta tá káʼviyóña xíniñúʼu kotoyó ndáaña sánáʼa̱ña miíyó xa̱ʼa̱ Jehová. Saátu kivi ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ pregunta yóʼo: “¿Ndáa ki̱ʼva náʼa̱ versículo ña̱ ka̱ʼvii̱ yóʼo ña̱ kúʼvi̱ní-ini Jehová xínira yi̱ʼi̱? ¿Ndáa ki̱ʼva chíndeétáʼanña xíʼi̱n ña̱ kuʼvi̱ka-inii̱ kunii̱ra?”. Iin ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ kuʼvi̱ka-iniyó kuniyó Jehová kúú ña̱ ka̱ʼa̱nyó xíʼinra ndiʼi saá ki̱vi̱ (Sal. 25:4, 5). Ta miíra ndákuiinvara ña̱ káʼa̱nyó xíʼinra (1 Juan 3:21, 22). Ná ka̱’a̱nyó xa̱’a̱ ta̱ apóstol Pablo, ta̱yó’o xi̱nitáʼanra xíʼin ta̱ Timoteo. Ta̱ loʼo yóʼo xi̱kuʼvi̱ní-inira xi̱nira Jehová ta saátu xi̱kuʼvi̱-inira xi̱xinira na̱ yiví. Tá ni̱ya̱ʼa tiempo, ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo xíʼin na̱ Filipenses xa̱ʼa̱ ta̱ Timoteo: “Kǒo nda̱a̱ ni iinna íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱yóʼo, chi ta̱yóʼo ndixaní ndíʼi̱-inira xa̱ʼa̱ndó” (Filip. 2:20). Ta̱ Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra ndáa xa̱ʼa̱ kúú ña̱ xi̱ndi̱ʼi̱ní-inira xa̱ʼa̱ na̱ hermano ta xi̱kuʼvi̱ní-inira xi̱xinirana. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, xi̱kuni̱ní na̱ hermano ña̱ ku̱ʼu̱nra kotorana (1 Cor. 4:17). w23.07 9 párr. 7-9
Jueves 27 tí marzo
Nda̱a̱ ni iin yichi̱ va̱ása sañándaʼíi̱ yóʼó (Heb. 13:5).
Ta̱ Moisés ni̱xi̱ʼi̱ra tá kúma̱níka ki̱ʼvi na̱ ñuu Israel nu̱ú ñuʼú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová taxira ndaʼa̱na. ¿Á ki̱ndoo mitúʼunna xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Moisés? Va̱ásaví. Jehová ni̱xi̱yora xíʼinna nani nda̱kú ni̱xi̱yo inina xíʼinra. Tá kúú, tá kúma̱níka kuvi ta̱ Moisés ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinra ña̱ sanáʼa̱ra ta̱ Josué chi ta̱yóʼo kúú ta̱ kuniʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu (Éx. 33:11; Deut. 34:9). Ta saátu ni̱xi̱yo na̱ ta̱a na̱ va̱ʼaní xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu, “ni̱xi̱yo na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú iin mil na̱ yiví, nu̱ú iin ciento na̱ yiví, nu̱ú u̱vi̱ xiko u̱xu̱ na̱ yiví, nu̱ú u̱xu̱ na̱ yiví” (Deut. 1:15). Viíníva xi̱ndaana na̱ ñuu Ndióxi̱. Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ta̱ Elías, ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ chi̱ndeétáʼanra xíʼin na̱ ñuu Israel ña̱ ndasakáʼnuna Jehová. Soo tá ni̱ya̱ʼa tiempo, Jehová chi̱ndaʼárara ña̱ ku̱ʼu̱nra chí sur ña̱ Judá (2 Rey. 2:1; 2 Crón. 21:12). ¿Á ki̱ndoo mitúʼun na̱ u̱xu̱ tribu ña̱ Israel na̱ xi̱ndasakáʼnu Ndióxi̱? Va̱ásaví. Saáchi ta̱ Elías ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ sa̱náʼa̱ra ta̱ Eliseo ña̱ keʼéra chiñu kán. Sa̱xínuva Jehová ña̱ xi̱kuni̱ra keʼéra ta va̱ʼaní xi̱ndaara na̱ xi̱ndasakáʼnu miíra. w24.02 5 párr. 12
Viernes 28 tí marzo
Ndakundeéndó keʼéndó nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé na̱ xíka nu̱ú luz (Efes. 5:8).
Na̱ cristiano na̱ xi̱ndoo ñuu Éfeso ki̱xáʼana kéʼéna nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n Jehová, ta ña̱yóʼo ni̱xi̱yoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin luz ña̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱úna (Sal. 119:105). Kǒo níxi̱keʼékana ña̱ kini ña̱ xi̱keʼéna tá ya̱chi̱, tá kúú ña̱ xi̱xaʼa̱nna veʼe-ñu̱ʼu vatá. Saáchi ki̱xáʼana kéʼéna ña̱ va̱ʼa ña̱ kúni̱ Ndióxi̱ ta xi̱ndasakáʼnunara nda̱a̱ táki̱ʼva kúni̱ miíra ta xi̱sakúsi̱ína-inira (Efes. 5:1). Ki̱ʼva saá ndo̱ʼo miíyó tá kúma̱níka sakúaʼayó xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱a̱, xi̱ñuʼuyó ti̱xin veʼe-ñu̱ʼu vatá ta xi̱keʼéyó ku̱a̱ʼání ña̱ kini, savayó xi̱keʼéyó vikó xíʼin na̱ veʼe-ñu̱ʼu vatá ta savayó xi̱kisi̱yó xíʼin na̱ kǒo nítindaʼa̱ xíʼinyó. Soo tá sa̱kúaʼayó xa̱ʼa̱ Jehová, na̱samayó ki̱ʼva ña̱ íyoyó ta ki̱xáʼayó kéʼéyó nda̱saa ña̱ kútóora ta xa̱a̱ ku̱a̱ʼání bendición ndákiʼinyó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo (Is. 48:17). Soo sava yichi̱ íxayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó ña̱ sandákooyó keʼéyó ña̱ kini. w24.03 21, 22 párr. 6, 7
Sábado 29 tí marzo
Ni nda̱a̱ ndáaka ki̱ʼva kúú ña̱ xu̱xa-iniyó xíʼin tu̱ʼun Ndióxi̱, ná ndakundeéyó viíní kakayó ti̱xin yichi̱ yóʼo (Filip. 3:16).
Sana ndákanixi̱níún ña̱ kǒo íyo tu̱ʼvaún ña̱ ndataxiún miíún ndaʼa̱ Ndióxi̱ ta ndakuchiún. Sana xíniñúʼu nasamaún ña̱ʼa ña̱ kéʼún ña̱ va̱ʼa kuniso̱ʼún ña̱ káʼa̱n Jehová á sanatu xíniñúʼukaún tiempo ña̱ va̱ʼa kitáʼún xíʼinra (Col. 2:6, 7). Ndakaʼán chi su̱ví inkáchi kíxáʼa ndiʼina ndásakáʼnuna Ndióxi̱. Saátu sava na̱ va̱lí kamaní kíxáʼana káchíñuna nu̱ú Ndióxi̱ ta inkana táxina yáʼa ku̱a̱ʼá tiempo saáví kéʼéna ña̱yóʼo. Ña̱kán, ndakanixi̱ní xa̱ʼa̱ ña̱ kivi keʼún ta kǒo chitáʼún ña̱ kéʼún xíʼin ña̱ kéʼé inkana (Gál. 6:4, 5). Tá kíʼún kuenta ña̱ kǒo íyo tu̱ʼvaún ña̱ ndataxiún miíún ndaʼa̱ Jehová ta kachíñún nu̱úra, ka̱ʼa̱n xíʼinra ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼún ña̱ nasamaún sava ña̱ kéʼún (Filip. 2:13). Kuniso̱ʼova Jehová ña̱ ka̱ʼún xíʼinra ta chindeétáʼanvara xíʼún (1 Juan 5:14). w24.03 5 párr. 9, 10
Domingo 30 tí marzo
Na̱ ta̱a na̱ xa̱a̱ ti̱ndaʼa̱, viíní xíniñúʼu keʼéndó xíʼin ñá síʼindó (1 Ped. 3:7).
Ta̱ Abrahán xi̱ ixato̱ʼóníra ñá Sara, xi̱xiniso̱ʼora ña̱ xi̱kaʼa̱nñá xíʼinra ta saátu xi̱kiʼinra kuenta xíʼin ña̱ xi̱ndoʼoñá. Iin yichi̱, ñá Sara ndíʼi̱ní-iniñá ta ni̱ka̱ʼa̱nñá xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Abrahán ta nda̱a̱ chi̱kaa̱ñá ku̱a̱chira xa̱ʼa̱ ña̱ ndóʼoñá. Xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní xi̱xini̱ ta̱ Abrahán ñá Sara xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ xi̱ ixato̱ʼóníñára. Ta saátu xi̱chindeétáʼanñá xíʼinra tá xi̱ndaka̱xinra keʼéra iin ña̱ʼa, va̱ʼanítu xi̱niso̱ʼorañá ña̱ va̱ʼa ndukúra ki̱ʼva ña̱ chindeétáʼanra xíʼinñá (Gén. 16:5, 6). ¿Ndáaña kivi sákuaʼayó xíʼin ña̱yóʼo? Ta̱ íyo ñá síʼi kúú ta̱ kivi ndaka̱xin ndáaña keʼé na̱ veʼera (1 Cor. 11:3). Xa̱ʼa̱ ña̱ kúʼvi̱-inira xínira ñá síʼira xíniso̱ʼora ña̱ káʼa̱nñá xíʼinra. Ta va̱ása ndaka̱xinra keʼéra iin ña̱ʼa ña̱ kivi sáxo̱ʼvi̱-ñaʼá (1 Cor. 13:4, 5). Iin yichi̱ iin sana ni̱xa̱a̱ sava na̱ ta̱a veʼe ta̱ Abrahán, soo ta̱yóʼo va̱ʼaní nda̱kiʼinrana veʼera. Ni ni̱xi̱yoní chiñu nu̱ú ñá Sara, soo ta̱ Abrahán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá ña̱ ná ixava̱ʼañá ku̱a̱ʼání si̱ta̱váʼa ña̱ va̱ʼa kuxu na̱ ta̱a yóʼo (Gén. 18:6). Ndi̱ku̱n kama ke̱ʼé ñá Sara ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Abrahán xíʼinñá. Ta xíʼin ña̱yóʼo ni̱na̱ʼa̱ñá ña̱ i̱xato̱ʼóñá ña̱ ke̱ʼéra. Ndóʼó ná íyo yii̱, kivi keʼéndó nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ñá Sara ta chindeétáʼanndó xíʼin yii̱ndó tá ndáka̱xinra keʼéra iin ña̱ʼa. Tá ná keʼéndó ña̱yóʼo, saá kúú ña̱ viíníka kutáʼanndó (1 Ped. 3:5, 6). w23.05 24, 25 párr. 16, 17
Lunes 31 tí marzo
Ña̱ ndíchi ña̱ va̱xi chí ndiví chíndeétáʼanña xíʼin na̱ yiví ña̱ koo tu̱ʼvana kandíxana ña̱ káʼa̱nna xíʼinna (Sant. 3:17).
Tá nda̱kaxin Jehová ta̱ Gedeón ña̱ koora juez, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ keʼéra sava ña̱ʼa, ta xi̱niñúʼu na̱ʼa̱ra ña̱ kǒo yíʼvira ta saátu ña̱ xíniso̱ʼora ña̱ káʼa̱nra xíʼinra. Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ keʼéra iin chiñu ña̱ yo̱ʼvi̱ní: ña̱ ku̱ʼu̱nra sandíʼi-xa̱ʼa̱ra altar ña̱ xíniñúʼu yivára ña̱ ndásakáʼnura ndióxi̱ vatá (Juec. 6:25, 26). Tá ni̱ya̱ʼa tiempo, ta̱ Gedeón sa̱ndátakara ku̱a̱ʼání na̱ soldado ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nna xíʼinra nu̱ú ku̱a̱chi, soo mií ki̱vi̱ saá u̱vi̱ yichi̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinra ña̱ loʼova na̱ soldado ku̱ʼu̱n xíʼinra (Juec. 7:2-7). Tándi̱ʼi, Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ ná ku̱ʼu̱nra tá xa̱a̱ ñuú ña̱ sandíʼi-xa̱ʼa̱ra na̱ xi̱saa̱-ini xi̱xini na̱ ñuu Israel (Juec. 7:9-11). Na̱ anciano xíniñúʼu koo tu̱ʼvana ña̱ kuniso̱ʼona. Tá va̱ʼaní kándíxa na̱ anciano, saá va̱ʼaní ndíku̱nna ña̱ káʼa̱n Jehová xíʼinna nu̱ú tu̱ʼunra xíʼin ña̱ káʼa̱n na̱ ñuura, tasaá va̱ʼaní yichi̱ chínúuna nu̱ú inkana. Sava yichi̱ íxayo̱ʼvi̱ña xíʼinna kuniso̱ʼona ndiʼi ña̱ káʼa̱n na̱ ñuu Ndióxi̱ xíʼinna. Tá kúú, kamaní nása̱ma ña̱ʼa ti̱xin ñuu Ndióxi̱, xa̱ʼa̱ ña̱kán íxayo̱ʼvi̱ña xíʼinna keʼénaña. Ta sava yichi̱ ndákanixi̱nína á kuniso̱ʼona consejo ña̱ táxi na̱ ñuu Ndióxi̱ ndaʼa̱na á va̱ása. Savatu káʼa̱nna xíʼinna keʼéna iin ña̱ʼa, soo sana kivi chika̱a̱ na̱ chíñu miína veʼeka̱a xa̱ʼa̱ ña̱ keʼéna chiñu yóʼo. Tá ná kundoʼo na̱ anciano táʼa̱n ña̱yóʼo, ¿ndáa ki̱ʼva kundiku̱nna yichi̱ ta̱ Gedeón? Kivi kuniso̱ʼona chiñu ña̱ xáʼndana nu̱úna ta keʼénaña. w23.06 4 párr. 9, 10