Referencia Ña̱ kéʼé na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Kéʼéyó reunión
© 2025 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
5-11 TÍ MAYO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ PROVERBIOS 12
Ku̱a̱ʼá ña̱ va̱ʼa ndakiʼún tá káchíñún
w16.06-S 30 párr. 6
Una cualidad cristiana más valiosa que los diamantes
A veces, a algunos siervos de Jehová les puede resultar muy difícil ganar lo suficiente para cubrir sus necesidades. En vez de buscar una salida fácil, pero poco honrada, se esfuerzan por trabajar duro y ser diligentes. Así demuestran que valoran las maravillosas cualidades de Dios, entre ellas la honradez, más que cualquier otra cosa (Prov. 12:24; Efes. 4:28).
w15-S 1/2 5 párrs. 4-6
Cómo disfrutar del trabajo duro
Esta última pregunta es especialmente importante, ya que la respuesta puede ayudarnos a disfrutar más de lo que hacemos. Después de todo, Jesucristo dijo: “Hay más felicidad en dar que en recibir” (Hechos 20:35). Además de los que reciben un beneficio inmediato de nuestra labor —como nuestros clientes o nuestros jefes—, hay otros a los que también beneficiamos: nuestra familia e incluso quienes están en necesidad.
Nuestra familia. Cuando un padre o una madre se esfuerzan por atender las necesidades de su familia, la ayudan al menos de dos maneras. Para empezar, se aseguran de que tengan lo básico: comida, ropa y techo; así cumplen con la responsabilidad que Dios les ha dado de mantener a “los que son suyos” (1 Timoteo 5:8). Y en segundo lugar, les enseñan con el ejemplo la importancia de ser buenos trabajadores. Shane comenta: “Mi padre tiene una ética de trabajo ejemplar. Es honrado y ha trabajado mucho toda su vida, la mayor parte de carpintero. De él he aprendido el valor del trabajo manual, de hacer cosas que sean útiles para la gente.
Los más necesitados. El apóstol Pablo dijo que los cristianos deben realizar “trabajo duro”. ¿Para qué? “Para que [tengan] algo que distribuir a alguien que tenga necesidad”, añadió (Efesios 4:28). Si nos esforzamos por mantener a nuestra familia, tal vez hasta tengamos para ayudar a los más desfavorecidos (Proverbios 3:27). Así es, trabajar duro nos permite experimentar la felicidad de dar.
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
ijwyp artículo 95 párr. 10, 11
¿Á kúi̱ iin na̱ yiví na̱ ndakú-ini tá yáʼi̱ nu̱ú tu̱ndóʼo?
● Sakuaʼún ndakuniún ña̱ ndóʼún. Sakuaʼa ndakuniún tu̱ndóʼo ña̱ ndeé ña̱ yáʼún nu̱ú ta saátu ndakuniún tu̱ndóʼo ña̱ va̱ása ndeé va̱ʼa. Ña̱ Biblia káʼa̱nña “iin na̱ kíʼvi kamaní sáa̱na, soo iin ta̱a ta̱ ndíchi ndákanixi̱ní kǒo kíʼinra kuenta xíʼin ña̱ káʼa̱n ndi̱va̱ʼana xíʼinra” (Proverbios 12:16). Va̱ása taxiún ña̱ ná sandákava nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa iniún.
“Na̱ xáʼa̱n xíʼi̱n escuela ndeéní ndásaana ku̱a̱chi válí ña̱ ndóʼona. Soo na̱ migona na̱ kúúmiína nu̱ú Internet káʼa̱nkana xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xíʼinna. Soo tá ndíʼi na̱yóʼo kǒo xíni̱kana ndáaña keʼéna xíʼin ña̱ ndóʼona” (Joanne).
12-18 TÍ MAYO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ PROVERBIOS 13
Ku̱a̱ʼání ña̱ ku̱i̱ká kúúmií na̱ kéʼé ña̱ kini, soo kǒo ndakanda̱-iniún xíʼin ña̱ kúúmiína
it-2-S 186, 187
Lámpara
Otros usos figurados. Aquello de lo que una persona depende para iluminar su camino está simbolizado por una lámpara. Con tal símbolo, el proverbio contrasta al justo con el inicuo, diciendo: “La mismísima luz de los justos se regocijará; pero la lámpara de los inicuos... se extinguirá”. (Pr 13:9.) La luz del justo continuamente se hace más brillante. Sin embargo, en el caso de los inicuos, por más que dé la impresión de resplandecer su lámpara y, como consecuencia, por próspero que pueda parecer su camino, Dios hará que terminen en oscuridad, donde sus pies, con toda seguridad, tropezarán. Este es el resultado que le espera a aquel que invoca el mal contra su padre y su madre. (Pr 20:20.)
El que se ‘extinga la lámpara’ de alguien también significa que no hay ningún futuro para él. Otro proverbio dice: “No resultará haber futuro para ninguno que es malo; la mismísima lámpara de los inicuos se extinguirá”. (Pr 24:20.)
w12-S 15/7 12 párr. 3
Sirvamos al Dios de la libertad
3 Si Satanás consiguió que dos humanos perfectos —y un número indeterminado de ángeles— rechazaran la autoridad divina, no hay duda de que también podría engañarnos a nosotros. Su estrategia, como siempre, consiste en convencernos de que las normas de Dios son demasiado estrictas y hacen la vida aburrida (1 Juan 5:3). Si nos exponemos demasiado a este tipo de ideas, podrían empezar a afectarnos. Una hermana de 24 años que cometió inmoralidad sexual admitió: “Las malas amistades influyeron mucho en mí, sobre todo porque no me atrevía a llevarles la contraria”. ¿Verdad que muchos de nosotros también hemos sentido la presión de los amigos?
w04-S 15/7 31 párr. 6
“Todo el que es sagaz actúa con conocimiento”
La persona prudente y recta que actúa con verdadero conocimiento será bendecida. Salomón nos asegura: “El justo come hasta que su alma queda satisfecha, pero el vientre de los inicuos estará vacío” (Proverbios 13:25). Jehová sabe lo que es bueno para nosotros en todo aspecto de la vida: en la vida familiar, en las relaciones con el prójimo, en el ministerio y a la hora de recibir disciplina. Y si somos sabios y aplicamos el consejo que encontramos en su Palabra, sin duda disfrutaremos del mejor modo de vivir.
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
Tá táxi Ndióxi̱ consejo ndaʼa̱yó náʼa̱ra ña̱ kúʼvi̱-inira xínira miíyó
¿NDÁAÑA ndákanixi̱níún tá xíniso̱ʼún tu̱ʼun consejo? Savana ndákanixi̱nína ña̱ sanáʼa̱yó iinna kúúña. Soo su̱ví ña̱yóʼo kuití kúni̱ kachiña. Kúni̱ kachiña taxiyó yichi̱ nu̱úna, ka̱ʼa̱nyó xíʼinna xa̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéna á nda̱a̱ taxiyó castigo ndaʼa̱na. Ña̱kán tá táxi Ndióxi̱ consejo ndaʼa̱ iinna sava nda̱a̱ táxira castigo ndaʼa̱na. Soo nda̱a̱ ni iin yichi̱ va̱ása íxandi̱va̱ʼaníra xíʼinna. Tá táxira consejo ndaʼa̱na náʼa̱ra ña̱ kúʼvi̱-inira xínirana ta kúni̱ra kutakuna ndiʼi tiempo (Heb. 12:6). Ña̱ Biblia káchiña ña̱ va̱ʼa kúúña ndakiʼinyó consejo ta sava yichi̱ chítáʼanñaña xíʼin ña̱ kuxini̱yó xa̱ʼa iin ña̱ʼa, ña̱ kuumiíyó ña̱ ndíchi, ña̱ kuʼvi̱-iniyó kuniyó iinna á ña̱ taxi kutakuyó (Prov. 1:2-7; 4:11-13). Xa̱ʼa ña̱ táxina consejo ndaʼa̱yó kúú ña̱ kúni̱na sanáʼa̱na miíyó nda̱a̱ táki̱ʼva íxaa iin ta̱a xíʼin se̱ʼera ta̱ kúni̱níra xínira.
5 Jehová sánáʼa̱ra miíyó ta káʼa̱nra xíʼinyó xa̱ʼa ña̱ kéʼéyó chi kúni̱ra xínira miíyó. Kúni̱ra ña̱ ná kuukayó migora ta ná kutakuyó ndiʼi tiempo (1 Juan 4:16). Ni iin yichi̱ va̱ása káʼa̱n ndi̱va̱ʼara xíʼinyó ta ni va̱ása káʼa̱nra ña̱ kǒo ndáyáʼviyó nu̱úra (Prov. 12:18). Ña̱ kéʼéra kúúña, xítora ña̱ va̱ʼa kúúmiíyó ta íxato̱ʼóra ña̱ kúni̱yó keʼéyó. ¿Á saá túviyó xíʼin consejo ña̱ táxi Jehová ndaʼa̱yó tá xíniñúʼura ña̱ Biblia, na̱ yiváyó á na̱ anciano ña̱ congregación? Sava tá va̱ása kíʼinyó kuenta ta ku̱a̱ʼa̱n ndákavayó, na̱ anciano táxina consejo ndaʼa̱yó soo viíní káʼa̱nna xíʼinyó. Xíʼin ña̱yóʼo náʼa̱na ña̱ kúni̱ní Jehová xínira miíyó (Gál. 6:1).
19-25 TÍ MAYO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ PROVERBIOS 14
Tá kúu iin tu̱ndóʼo kiʼin kuenta xíʼin ña̱ kéʼún
Ná chindayáʼviyó ña̱ tákuyó
10 Sava yichi̱ kǒo kívi kasiyó tu̱ndóʼo ña̱ kivi kixi nu̱úyó. Tá kúú, tá kúun kininí sa̱vi̱ á tá táan, tá íyo kue̱ʼe̱ xíkun á tá kánitáʼan na̱ yiví. Tá ná kuu ña̱yóʼo kiviva kundaayó miíyó ta ka̱kuyó nu̱ú tu̱ndóʼo yóʼo. Ña̱kán, iin ña̱ kivi keʼéyó kúúña, ná kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n na̱ chíñu xíʼinyó. Tá kúú, tá káʼa̱nna xíʼinyó ña̱ ná ku̱ʼu̱nyó inka lugar, á ña̱ keʼéyó inka ña̱ʼa, ná kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n na̱yóʼo (Rom. 13:1, 5-7). Íyotu sava tu̱ndóʼo ña̱ kivi xa̱a̱ ya̱chi̱ka koo tu̱ʼvayó nu̱ú, ña̱kán ná kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n na̱ chíñu xíʼinyó ña̱ va̱ʼa xa̱a̱ ya̱chi̱ka koo tu̱ʼvayó. Kivi taxi va̱ʼayó ti̱kui̱í, á ña̱ʼa ña̱ kuxuyó ña̱ kǒo ndíʼi-xa̱ʼa̱ kama, ta saátu kivi taán va̱ʼayó ta̱tán ña̱ kivi kuniñúʼuyó.
11 ¿Ndáaña keʼéyó tá íyo iin kue̱ʼe̱ xíkun nu̱ú ndóoyó? Xíniñúʼu kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n na̱ chíñu xíʼinyó. Tá kúú, xíniñúʼu ndaʼáyó ti̱kui̱í, koo xíkayó nu̱ú táʼanyó, kuniñúʼuyó cubreboca xíʼin kooyó cuarentena (ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ ndakasiyó miíyó ti̱xin veʼeyó). Tá kéʼéyó ndiʼi ña̱yóʼo náʼa̱yó ña̱ chíndayáʼviníyó ña̱ tákuyó chi mií Ndióxi̱ kúú ta̱ ta̱xiña ndaʼa̱yó.
12 Tá kúu iin tu̱ndóʼo, na̱ migoyó á na̱ vecinoyó sana ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ka̱ʼa̱nna xíʼinyó á kivitu kuniso̱ʼoyó noticia ta sava ña̱yóʼo ña̱ vatáva kúúña. Nu̱úka ña̱ kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n na̱yóʼo, va̱ʼaka ná kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n na̱ chíñu á na̱ doctor na̱ xíni̱ xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo (kaʼvi Proverbios 14:15). Iin ña̱ va̱ʼaní keʼéyó kúú ña̱ kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n na̱ Cuerpo Gobernante xíʼinyó ta saátu na̱ Betel, chi na̱yóʼo chíka̱a̱nína ndee̱ ña̱ siʼna nandukúna xa̱ʼa̱ ña̱ kúu ta saáví ka̱ʼa̱nna xíʼinyó ndáa ki̱ʼva ku̱ʼu̱nyó reunión á ku̱ʼu̱nyó natúʼunyó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ (Heb. 13:17). Ña̱ va̱ʼa miívayó kúúña tá ná kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nna xíʼinyó ta saátu chindeétáʼanyó xíʼin inkana ña̱ ná kǒo ña̱ kundoʼona. Ta tá xíto inkana ña̱ kéʼéyó, sana nda̱a̱ ka̱ʼa̱n va̱ʼana xa̱ʼa̱ miíyó na̱ testigo Jehová (1 Ped. 2:12)
Ndakú koo iniún nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo ta̱ Sadoc
11 Tá yáʼa na̱ hermano nu̱ú tu̱ndóʼo, ¿ndáaña keʼéyó ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanyó xíʼinna tasaá na̱ʼa̱yó ña̱ ndakú íyo iniyó nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo ta̱ Sadoc? Ña̱ nu̱ú. Ná keʼéyó ña̱ káʼa̱nna xíʼinyó. Xíniñúʼu kuniso̱ʼoyó ndiʼi ña̱ káʼa̱nna xíʼinyó tasaá viíní kutáʼan ndiʼiyó. Ña̱kán ná keʼéyó ña̱ káʼa̱n na̱ káchíñu Betel xíʼinyó (Heb. 13:17). Na̱ anciano xíniñúʼu kaʼvina tutu ña̱ chíndaʼána ndaʼa̱na ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inina ndáaña kivi keʼéna tá xa̱a̱ ná kuu iin tu̱ndóʼo (1 Cor. 14:33, 40). Ña̱ u̱vi̱. Ndakú ná koo iniyó soo ná kiʼinyó kuenta (Prov. 22:3). Tá xítoún ña̱ ndeéní ndíkaa̱ ku̱a̱chi, kǒo ku̱ʼún chi nda̱a̱ kivi kuviún. Ña̱ u̱ni̱. Ná kundaa-iniyó Jehová. Ndíʼi̱-ini Jehová xa̱ʼa̱ ndiʼiyó ta kǒo kúni̱ra ña̱ kundoʼoyó nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa. Kivi chindeétáʼanra xíʼinyó ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniyó ndáa ki̱ʼva chindeétáʼanyó xíʼin na̱ hermano na̱ ndóo nu̱ú íyo ku̱a̱chi ta saátu ña̱ kundaayó miíyó.
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
Ndáa ki̱ʼva vií koo ña̱ ndaka̱xinyó keʼéyó
Ña̱ Biblia káʼa̱nña, na̱ ndíchi ndákani va̱ʼa xi̱nína ndáaña keʼéna (Proverbios 14:15). Ña̱yóʼo kúni̱ kachiña tá kúma̱ní ndaka̱xinyó keʼéyó iin ña̱ʼa siʼna ná ndakanixi̱níyó ndáaña kúú ña̱ kivi keʼéyó. Tá ná ndaka̱xiún ña̱ keʼún ndakanixi̱ní xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo: “¿Ndáa texto ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia káʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱i̱ keʼíi̱? Ña̱ ndaka̱xii̱n keʼíi̱, ¿á sandíʼi̱ña-inii̱? ¿Ndáaña kundoʼo inkana xa̱ʼa̱ ña̱ ndaka̱xii̱n keʼíi̱? Ta mií ña̱ ndáyáʼvika kúú ña̱yóʼo, ¿á sakúsi̱íña-ini Jehová?” (Deuteronomio 32:29).
Ndióxi̱ kúúmiíra derecho ña̱ ka̱ʼa̱nra xíʼinyó ndáaña kúú ña̱ va̱ʼa ta ndáaña va̱ása va̱ʼa. Tá kúnda̱a̱ va̱ʼa iniyó xa̱ʼa̱ leyra ta saátu ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia, va̱ása kaka-iniyó keʼéyó ña̱ káʼa̱nra ta saátu vií koo ña̱ xínitúni̱yó. Ña̱ xínitúni̱yó kúú ña̱ káʼa̱n xíʼinyó ndáaña kúú ña̱ va̱ʼa ta ndáaña kúú ña̱ va̱ása va̱ʼa (Romanos 2:14, 15). Tá vií íyo ña̱ xínitúni̱yó chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ ndaka̱xinyó ña̱ keʼéyó.
26 TÍ MAYO NDA̱A̱ 1 TÍ JUNIO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ PROVERBIOS 15
Chindeétáʼan xíʼin inkana ña̱ kusi̱í-inina
w10-S 15/11 31 párr. 16
Decididos a andar en integridad
16 Además, Job era hospitalario (Job 31:31, 32). Aunque nosotros no seamos ricos como él, también podemos seguir “la senda de la hospitalidad” (Rom. 12:13). Si invitamos a alguien a comer a casa, no tenemos por qué preparar algo muy complicado. Recordemos que “mejor es un plato de legumbres donde hay amor que un toro cebado en pesebre y, junto con él, odio” (Pro. 15:17). Incluso con la comida más sencilla, podemos disfrutar de un rato agradable y edificante con nuestros queridos hermanos.
Vitin kúú ña̱ xíniñúʼuní taxiyó ndée ndaʼa̱ táʼanyó
16 Tá kúkaʼanní nu̱úyó á va̱ása kútóoyó ka̱ʼa̱n ku̱a̱ʼáyó, ná kǒo ndakanixi̱níyó ña̱ va̱ása kivi taxiyó ndée ndaʼa̱ inkana. Mií ña̱ ndixa su̱ví ña̱ yo̱ʼvi̱ kúú ña̱yóʼo. Tá kúú, tá chíndeéyó iin na̱ hermano, kivi ku̱a̱kuyó xíʼinna. Tá kǒo níxa̱ku̱na xíʼinyó sana íyo iin ña̱ ndóʼona, á kúni̱na ka̱ʼa̱nna xíʼin iinna xa̱ʼa ña̱ ndóʼona. Sana xa̱ʼa ña̱ kuniso̱ʼo kuitíyóna chindeé táʼanña xíʼinna ña̱ va̱ʼa kunina (Sant. 1:19).
17 Ná kotoyó ndáaña ndo̱ʼo iin ta̱ hermano loʼo naní Henri. Nda̱kavaní-inira chi ku̱a̱ʼá na̱ táʼanra sa̱ndákoona ñuu Ndióxi̱, nda̱a̱ yivára i̱xaa saá, ta ta̱yóʼo iin anciano ta̱ va̱ʼaní xi̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa xi̱kuura. Ña̱ va̱ʼa chindeé táʼanna xíʼin ta̱ Henri, iin ta̱ superintendente ña̱ circuito ni̱xa̱ʼa̱nra xíʼinra koʼora iin café ta xi̱niso̱ʼora ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ loʼo yóʼo xíʼinra. Ta̱ Henri na̱kunda̱a̱-inira tá kúni̱ra chindeé táʼanra xíʼin na̱ veʼera ña̱ ndikóna ndasakáʼnuna Jehová xíniñúʼu nda̱kúní koo ini miíra xíʼin Ndióxi̱. Saátu tá ka̱ʼvira Salmo 46, Sofonías 3:17 xíʼin Marcos 10:29, 30 chi̱ndeé táʼanníña xíʼinra.
18 ¿Ndáaña sákuaʼayó xíʼin ña̱ ndo̱ʼo ta̱ Henri saátu xíʼin ña̱ ndo̱ʼo ñá Marthe ñá ni̱ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa nu̱ú párrafo 11? Na̱kunda̱a̱-iniyó ña̱ ndiʼivayó kivi taxi ndée ndaʼa̱ na̱ nda̱kava-ini. Ta̱ rey Salomón ka̱ʼyíra: “Iin tu̱ʼun ña̱ va̱ʼa, sákusi̱íña-iniyó”. Ta ni̱ka̱ʼa̱ntura “xa̱ʼa ña̱ si̱í íyo níma̱ na̱ yiví va̱ʼa xítona” ta saátu “iin tu̱ʼun va̱ʼa kúú ña̱ táxi ndée ndaʼa̱yó” (Prov. 15:23, 30). Tá xítoyó ña̱ nda̱kava-ini iinna, ¿ndáaña kivi keʼéyó? Kivi káʼviyó nu̱úna ña̱ káʼa̱n Tutu Ña̱ Nátúʼun xíʼinyó á inkaka ña̱ va̱xi nu̱ú página ña̱ kúúmiíyó nu̱ú Internet. Soo ta̱ Pablo ka̱ʼyítura: “Ta sanáʼa̱ táʼanndó ta taxindó consejo ndaʼa̱ táʼanndó ta keʼéndóña xíʼin salmo, ta katandó nu̱ú Ndióxi̱ ta taxindó tixaʼvi ndaʼa̱ra, xíʼin ndiʼi níma̱ndó katandó nu̱ú Jehová” (Col. 3:16; Hech. 16:25). Nda̱a̱ táki̱ʼva na̱kunda̱a̱-iniyó tá ná katayó yaa Ndióxi̱ chindeé táʼanña xíʼinyó ña̱ va̱ʼa kuniyó.
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
ijwbq-S artículo 39 párr. 3
¿Pueden los cristianos aceptar atención médica?
2. ¿Debería obtener la opinión de otros doctores? Contar con una “multitud de consejeros” podría ser ventajoso, en especial si se trata de una enfermedad grave (Proverbios 15:22).
2-8 TÍ JUNIO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ PROVERBIOS 16
U̱ni̱ pregunta ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼún ña̱ vií koo ña̱ ndaka̱xiún keʼún
w14-S 15/1 19 párrs. 11, 12
Toma buenas decisiones en tu juventud
11 Nuestra mayor felicidad proviene de servir a Jehová (Prov. 16:20). Parece que Baruc, el secretario de Jeremías, lo olvidó. Llegó un momento en que ya no disfrutaba de su servicio sagrado, así que Jehová le dijo: “Tú sigues buscando cosas grandes para ti. No sigas buscando. Porque, mira, voy a traer una calamidad sobre toda carne [...], y ciertamente te daré tu alma como despojo en todos los lugares adonde vayas” (Jer. 45:3, 5). ¿Qué opinas? ¿Qué iba a hacer más feliz a Baruc? ¿Buscar cosas grandes para él mismo, o sobrevivir a la destrucción de Jerusalén por ser un fiel siervo de Dios? (Sant. 1:12.)
12 Un hermano que es feliz sirviendo a los demás es Ramiro, quien dice: “Vengo de una familia pobre de un pueblito de la cordillera de los Andes. Así que cuando mi hermano mayor se ofreció a pagarme la universidad, se me presentó una gran oportunidad. Pero yo me había bautizado hacía poco y había recibido otra oferta: un precursor me había invitado a predicar con él en una pequeña localidad. Fui allá, aprendí a cortar el cabello y abrí una barbería para mantenerme. Muchas personas aceptaban agradecidas nuestra invitación a estudiar la Biblia. Más tarde me uní a una congregación recién formada en la que se hablaba un idioma indígena. Después de diez años en el servicio de tiempo completo, sé que ninguna otra actividad podría darme la alegría que me produce ayudar a la gente a comprender las buenas nuevas en su propio idioma”.
w13-S 15/9 17 párrs. 1-3
¿Nos hemos transformado?
NUESTRA crianza y nuestro entorno influyen profundamente en todos nosotros. Nos vestimos de cierta forma, nos gustan ciertas comidas y nos comportamos de cierta manera. Esto se debe en parte a la influencia de quienes nos rodean y de las circunstancias.
2 Ahora bien, hay aspectos de la vida mucho más importantes que los alimentos que nos gustan o nuestro modo de vestir. Por ejemplo, desde pequeños se nos enseña que algunas cosas están bien y que otras hay que rechazarlas porque son malas o inaceptables. En muchos casos, las opiniones varían de persona a persona. Nuestras preferencias pueden incluso deberse a los dictados de nuestra conciencia. La Biblia reconoce que, con frecuencia, “los de las naciones que no tienen ley hacen por naturaleza las cosas de la ley” (Rom. 2:14). Pero ¿significa eso que, mientras no haya una ley divina específica que lo prohíba, podemos seguir las costumbres y normas que aprendimos de pequeños y que son comunes en el lugar donde vivimos?
3 En la Biblia hallamos por lo menos dos razones importantes por las que eso no es así para los cristianos. La primera es esta: “Existe un camino que es recto delante del hombre, pero los caminos de la muerte son el fin de él después” (Prov. 16:25). Debido a nuestra imperfección, no tenemos la capacidad de guiar nuestros pasos sin cometer ningún error (Prov. 28:26; Jer. 10:23). La segunda es que Satanás, “el dios de este sistema de cosas”, es quien establece las normas del mundo, es decir, lo que el mundo considera bueno o malo y lo que es popular o no (2 Cor. 4:4; 1 Juan 5:19). Por consiguiente, si deseamos la bendición y la aprobación de Dios, tenemos que seguir el consejo de Romanos 12:2 (léalo).
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
Ná chindayáʼviyó na̱ hermanoyó na̱ xa̱a̱ ku̱chée
CHÍ Arkansas (Estados Unidos), íyo iin parque nu̱ú kivi ndani̱ʼí na̱ yiví diamante ña̱ ndóo mií nu̱ú ñuʼú. Soo xa̱ʼa̱ ña̱ ta̱ʼán ndulivi ña̱ diamante yóʼo, na̱ yiví va̱ása kívi kuninaña ni yatin nu̱ú ndóoña yáʼana, ta ni va̱ása kúnda̱a̱-inina ña̱ ndáyáʼviníña.
2 Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo diamante yóʼo saá íyo na̱ hermanoyó na̱ xa̱a̱ ku̱chée saáchi ndáyáʼvinína. Tu̱ʼun Ndióxi̱ chítáʼanña vi̱xi xi̱nína xíʼin iin corona (kaʼvi Proverbios 16:31; 20:29). Soo sana ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó kotoyó ña̱ ndáyáʼvinína. Soo tá ná kundayáʼvi na̱ hermanoyó na̱ xa̱a̱ ku̱chée nu̱úyó, ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa sakúaʼayó xíʼin ña̱ kéʼéna. Nu̱ú artículo yóʼo ndakuiinyó u̱ni̱ pregunta: ¿nda̱chun ndáyáʼviní na̱ hermano yóʼo nu̱ú Jehová?, ¿ndáa chiñu kúú ña̱ táxira ndaʼa̱na ti̱xin ñuura? ta, ¿ndáaña kivi keʼéyó ña̱ va̱ʼa sakúaʼayó xíʼin ña̱ kéʼéna?
9-15 TÍ JUNIO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ PROVERBIOS 17
¿Ndáaña kivi keʼé na̱ xa̱a̱ tindaʼa̱ ña̱ va̱’a vií kutá’anna?
g-S 9/14 11 párr. 2
Cómo superar el resentimiento
Hágase un examen sincero. La Biblia dice que algunas personas estallan con facilidad (Proverbios 29:22). ¿Podría ser ese su caso? Pregúntese: “¿Soy rencorosa? ¿Me ofendo con facilidad? ¿Tiendo a exagerar las cosas?”. La Biblia advierte que insistir en un asunto puede separar a los amigos (Proverbios 17:9; Eclesiastés 7:9). También en el matrimonio puede pasar eso. Si descubre que es rencorosa, trate de ser más paciente con su esposo. (Principio bíblico: 1 Pedro 4:8.)
w08-S 1/5 11 párrs. 1, 2
Cómo solucionar problemas en el matrimonio
1. Fije un momento para hablar del tema. “Para todo hay un tiempo señalado [...]; tiempo de callar y tiempo de hablar.” (Eclesiastés 3:1, 7.) Como vimos en la disputa reproducida arriba, algunos desacuerdos suscitan sentimientos muy intensos. Si eso ocurre, domínese y no discuta. Antes de que las emociones se desborden, deténgase y propóngale a su pareja hablar del asunto después. Evitará causarle mucho daño a su relación si toma en serio el siguiente consejo bíblico: “Comenzar una discusión es abrir una represa, antes que la pelea estalle, retírate” (Proverbios 17:14, Biblia de América).
No obstante, también hay un “tiempo de hablar”. Como la mala hierba, los problemas crecen si no se les presta atención. Por consiguiente, no pase por alto la cuestión esperando a que desaparezca por sí sola. Si usted interrumpe una discusión, muéstrele respeto a su cónyuge fijando un momento no muy lejano para volver a hablar del asunto. Dar este paso les ayudará a ambos a actuar en armonía con el espíritu de esta exhortación bíblica: “Que no se ponga el sol estando ustedes en estado provocado” (Efesios 4:26). Por supuesto, entonces usted debe cumplir con su palabra.
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
Ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa ndakiʼinyó tá ná yi̱ʼvíyó kuniyó Ndióxi̱
3 ¿Nda̱chun xíniñúʼu kundaaníyó níma̱yó? Saáchi Jehová xíni̱ra ndáaña ndíkaa̱ níma̱yó, ¿ndáaña kúni̱ kachi ña̱yóʼo? Miíyó na̱ yiví kǒo xíniyó ndáaña kúú ña̱ ñúʼu níma̱ inka na̱ yiví, soo Jehová kúnda̱a̱va-inira xíʼin ña̱yóʼo (kaʼvi Proverbios 17:3). Tá xíto Jehová ña̱ xíniso̱ʼoyó ndiʼi ña̱ káʼa̱nra xíʼinyó kúʼvi̱ní-inira xínira miíyó. Tá xíniso̱ʼoyó ndiʼi ña̱ káʼa̱nra xíʼinyó saá kúú ña̱ kǒo kuniso̱ʼoyó ña̱ vatá ña̱ sánáʼa̱ ta̱ Ndi̱va̱ʼa (Juan 4:14; 1 Juan 5:18, 19). Tá viíka ná kutáʼanyó xíʼin Ndióxi̱ saá kúú ña̱ kuʼvi̱níka iniyó kuniyóra ta ixato̱ʼókayóra, ta saátu kǒo keʼéyó ni iin ña̱ʼa ña̱ sákusuchí-inira ta ni iin yichi̱ kǒo keʼéyó ña̱ kini, ña̱kán tá ná kixi iin prueba nu̱úyó kivi ndakanixi̱níyó ña̱yóʼo: “Kúʼvi̱ní Jehová xínira yi̱ʼi̱ ña̱kán, ¿nda̱chun keʼíi̱ ña̱ kini ña̱ sakúsuchí-inira?” (1 Juan 4:9, 10).
16-22 TÍ JUNIO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ PROVERBIOS 18
Vií ka̱ʼún xíʼin na̱ hermano na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ ña̱ va̱ʼa ndi̱ko-inina
“Ña̱ ndíchi íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin na̱ yiví na̱ ndáʼyi̱ xíka chí calle”
17 Siʼnaka ná ndakanixi̱níyó tasaá ka̱ʼa̱nyó. Tá va̱ása kíʼinyó kuenta xíʼin ña̱ káʼa̱nyó kivi sandákavayó-ini inkana. Biblia káchiña: “Na̱ kǒo ndákanixi̱ní xíʼin ña̱ káʼa̱nna, ña̱yóʼo íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ kanina iinna xíʼin espada, soo na̱ ndákanixi̱ní xíʼin ña̱ káʼa̱nna sándi̱kona-ini na̱ ndóʼo-ini” (Prov. 12:18). Ná kiʼinyó kuenta ña̱ va̱ása ka̱ʼa̱nyó ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa̱ inkana, chi saá kúú ña̱ va̱ʼaní kitáʼanyó xíʼin inkana (Prov. 20:19). Tá kúni̱yó ña̱ ná chindeétáʼan tu̱ʼun ña̱ káʼa̱nyó xíʼin inkana ta va̱ása saxóʼvi̱ña inina, xíniñúʼu kaʼviyó tu̱ʼun Ndióxi̱ ta viíní ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ña (Luc. 6:45). Tá ndákanixi̱níyó xa̱ʼa̱ consejo ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia, tu̱ʼun ña̱ káʼa̱nyó kivi chindeétáʼanña xíʼin inkana ta sandíkoña-inina (Prov. 18:4).
mrt-S artículo 19, recuadro
Qué hacer ante un problema de salud inesperado
Escúchelo con atención. Una de las mejores formas de ayudar a un amigo es escuchándolo cuando necesite hablar. No tiene que responder a todo lo que le diga. A veces, su amigo solo necesitará desahogarse. No se asuste por lo que le diga y no lo juzgue. No dé por sentado que sabe cómo se siente su amigo, sobre todo si tiene una enfermedad que a simple vista no se nota (Proverbios 11:2).
Diga cosas positivas. A veces no sabrá bien qué decir. Pero al menos puede decirle a su amigo que sabe que él está pasando por una situación difícil. Decir eso seguramente será mejor que no decir nada. Si no se le ocurre nada, puede decir algo sencillo pero sincero, como “No sé qué decir, pero quiero que sepas que te quiero”. Evite expresiones como “Te podría haber ido peor” o “Al menos no tienes tal o cual enfermedad”.
¿Por qué no investiga sobre la enfermedad de su amigo? Seguro que él agradecerá mucho los esfuerzos que usted haga por entender por lo que está pasando, y sus comentarios serán mucho más acertados (Proverbios 18:13). Pero cuidado, no dé consejos que no le han pedido.
Ofrézcase para ayudar. Pregunte qué puede hacer en vez de dar por sentado que sabe lo que su amigo necesita. Puede que su amigo no reconozca que le hace falta ayuda porque no quiere ser una carga para nadie. Por eso, ¿por qué no le propone ayudarlo en algo en concreto, como hacerle las compras, limpiar o alguna otra tarea? (Gálatas 6:2).
No se rinda. A veces, su amigo cancelará los planes que haya hecho con usted o no tendrá ganas de hablar. Sea paciente y comprensivo, y siga pendiente de lo que él necesita (Proverbios 18:24).
wp23.1-S 14, 15
¿Cómo podemos ayudar a quienes sufren un problema de salud mental?
“Consuelen a los deprimidos” (1 TESALONICENSES 5:14).
Puede que su amigo esté angustiado o que esté luchando con sentimientos de inferioridad. Por eso hágale saber cuánto se preocupa por él. Así, aunque no sepa exactamente qué decir, podrá consolar y animar a su amigo.
“El verdadero amigo ama en todo momento” (PROVERBIOS 17:17).
Ofrézcale su ayuda. En vez de dar por sentado lo que su amigo necesita, pregúntele qué puede hacer por él. A lo mejor su amigo no sabe cómo expresar lo que necesita. En ese caso, dele ideas de algo que puedan hacer juntos, como ir a caminar. También podría ofrecerse para ir al supermercado, ayudarle con la limpieza o hacer otras tareas (Gálatas 6:2).
“Sean pacientes” (1 TESALONICENSES 5:14).
Quizás su amigo no siempre tenga ganas de hablar. Pero recuérdele que usted estará allí para escucharlo cuando él quiera conversar un rato. Debido a su enfermedad, puede que su amigo haga o diga algo que a usted le haga daño, o que le cancele algún plan o se ponga de mal humor. Cuando ayude a su amigo, sea muy paciente y comprensivo (Proverbios 18:24).
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
¿Á xa̱a̱ kúnda̱a̱ va̱ʼa iniyó xa̱ʼaña?
MIÍYÓ na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱ xíniñúʼu kuentaní kooyó xíʼin información ña̱ ndákiʼinyó á ña̱ káʼa̱nna xíʼinyó (Prov. 3:21-23; 8:4, 5). Chi tá va̱ása kéʼéyó ña̱yóʼo ta̱ Ndi̱va̱ʼa xíʼin ñuyǐvíra kivi nasamana ña̱ ndákanixi̱níyó (Efes. 5:6; Col. 2:8). Ña̱kán tá kúni̱yó keʼéyó ña̱ va̱ʼa xíniñúʼu kuumiíyó ndiʼi información. Xa̱ʼa ña̱yóʼo Proverbios 18:13 káchiña, “na̱ kúma̱níka kuniso̱ʼo ta ndi̱ku̱n ndákuiinna ña̱ káʼa̱n inkana, na̱ kíʼvi kúú na̱yóʼo”.
23-29 TÍ JUNIO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ PROVERBIOS 19
Chikaa̱ ndee̱ ña̱ koún migo na̱ hermano
¿Ndáaña keʼéyó ña̱ va̱ʼa kuʼvi̱níka-iniyó kunitáʼanyó?
16 Ña̱ xíniñúʼu kiʼinyó kuenta xíʼin kúú ña̱ va̱ʼa ña̱ kéʼé na̱ hermano ta su̱ví ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéna. Ná kachiyó ña̱ ndátakayó kuxuyó xíʼin na̱ hermanoyó ta kúsi̱íkaví-iniyó. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nyó ña̱ taváyó na̱ʼná, ta ta̱váyó u̱ni̱ña, soo nu̱ú iinña va̱ása va̱ʼa nínana iin na̱ hermano. Ña̱kán, ¿ndáaña keʼéyó xíʼin na̱ʼná ña̱ va̱ása va̱ʼa níkana? Xíniñúʼu ndakatayóña ta kindo̱oyó xíʼin u̱vi̱ ña̱ va̱ʼaní ka̱na nu̱ú ndiʼina xáku̱.
17 Ndiʼi ña̱ livi ña̱ ndákaʼányó xa̱ʼa̱ na̱ hermanoyó íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ʼná ña̱ táan va̱ʼayó chi kútóoníyóña. Tá kúú, tá xa̱a̱ ndákutáʼanyó xíxiyó á kéʼéyó inka ña̱ʼa xíʼin na̱ hermanoyó kúsi̱íní-iniyó. Soo ná kachiyó ña̱ iin na̱ hermano kán ni̱ka̱ʼa̱nna á ke̱ʼéna iin ña̱ʼa ña̱ kǒo níkutóoyó. ¿Ndáaña keʼéyó xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna? ¿Á kivi nandósó-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéyó xíʼin na̱ʼná ña̱ nda̱katayó? (Prov. 19:11; Efes. 4:32). Xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní kítáʼanyó xíʼin na̱ hermano kán kiviva nandósó-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna á ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna, chi su̱ví ña̱ ndeéví kúú ña̱ ke̱ʼéna xíʼinyó. Ña̱kán, ná ndakaʼányó xa̱ʼa̱ nina ña̱ va̱ʼa ña̱ kéʼé na̱ hermanoyó nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéyó xíʼin na̱ʼná ña̱ kútóoníyó.
w23.07 9 párr. 10; 10 párr. 11
Ná kuʼvi̱ka-iniyó kuniyó Jehová xíʼin na̱ hermanoyó
10 Saátu miíyó ndúkúyó ki̱ʼva ña̱ chindeétáʼanyó xíʼin na̱ hermano (Heb. 13:16). ¿Á ndákaʼánndó xa̱ʼa̱ ñá Anna ñá ni̱ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ nu̱ú artículo ña̱ ni̱ya̱ʼa? Tá ndi̱ʼi ku̱un sa̱vi̱, ñáyóʼo ni̱xa̱ʼa̱nñá xíʼin yii̱ñá ña̱ xi̱tona iin familia na̱ kúú testigo Jehová, ta xi̱nina ña̱ nda̱kava xi̱ní veʼe na̱yóʼo. Xa̱ʼa̱ ña̱kán, ku̱yaku̱a̱ ndiʼi ti̱ko̱to̱ na̱ familia kán. Ñá Anna nátúʼunñá ndáa ki̱ʼva chi̱ndeétáʼanna xíʼin na̱ familia yóʼo: “Nda̱kiʼinndi̱ ti̱ko̱to̱na ni̱xa̱ʼa̱n xíʼinndi̱ ta nda̱katandi̱ña, tándi̱ʼi i̱xaa planchandi̱ña ta nda̱kaʼnu̱ndi̱ña tasaá ta̱xindi̱ña ndaʼa̱na. Su̱ví ña̱ ndeéví kúú ña̱ ke̱ʼéndi̱ xa̱ʼa̱ na̱ hermano yóʼo, soo chi̱ndeétáʼanña xíʼinndi̱ ña̱ viíka kutáʼanndi̱ xíʼinna”. Xa̱ʼa̱ ña̱ kúʼvi̱-ini ñá Anna xíʼin yii̱ñá xínina na̱ hermano kúú ña̱ chi̱ndeétáʼanna xíʼinna (1 Juan 3:17, 18).
11 Tá vií kéʼéyó xíʼin inkana ta va̱ʼa-iniyó xíʼinna, saá kéʼéyó nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé mií Jehová. Ta ndiʼi ña̱ kéʼéyó kíʼinva inkana kuenta xíʼinña. Ta sana miíyó kǒo kíʼinyó kuenta ndáa ki̱ʼva chíndeétáʼan ña̱ kéʼéyó xíʼin inkana. Ñá Khanh ñá ni̱ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ nu̱ú párrafo 8, ndákaʼánñá xa̱ʼa̱ ndiʼi na̱ chi̱ndeétáʼan xíʼinñá. Ñáyóʼo káchiñá: “Táxiníi̱ tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ ndiʼi ná hermana ná chi̱ndeétáʼan xíʼi̱n tá xi̱xaʼi̱n xi̱natúʼi̱n xa̱ʼa̱ Ndióxi̱. Saáchi xi̱kixiná xa̱ʼíi̱ nda̱a̱ veʼi̱, xi̱taxiná ña̱ xi̱xixii̱, tándi̱ʼi xi̱xa̱ʼa̱nná xi̱ndakaná yi̱ʼi̱ veʼi̱. Vitin xítoi̱ ña̱ sana i̱xayo̱ʼvi̱vaña xíʼin náyóʼo, soo xíʼin ndiʼi níma̱ná xi̱keʼénáña”. Soo su̱ví ndiʼiví na̱ chíndeétáʼanyó xíʼin taxina tíxa̱ʼvi ndaʼa̱yó, ña̱yóʼo káʼa̱n ñá Khanh xa̱ʼa̱ na̱ chi̱ndeétáʼan xíʼinñá: “Kúni̱i̱ keʼíi̱ ña̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ iin tá iin na̱ chi̱ndeétáʼan xíʼi̱n, soo kǒo xíni̱i̱ ndáamíí ndóona. Ña̱kán káʼi̱n xíʼin Jehová ná chindeétáʼanra xíʼinna”. Ni loʼoní ña̱ kéʼéyó xa̱ʼa̱ na̱ hermano, soo Jehová kíʼinvara kuenta xíʼinña. Tá xíto Jehová ña̱ chíndeétáʼanyó xíʼin inkana, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ níkára nu̱úyó saá íyoña ta kúni̱ra chaʼviraña nu̱úyó (kaʼvi Proverbios 19:17).
Ndixaní ná kuʼvi̱-iniyó kunitáʼanyó
6 Tá kúú, iin ta̱a ta̱ xa̱a̱ ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ káchíñu ti̱xin iin empresa, kivi ka̱ʼa̱nyó ña̱ nda̱kúní-inira xíʼin na̱ káchíñura nu̱ú. Soo ndiʼi ku̱i̱ya̱ ña̱ xa̱a̱ káchíñura, nda̱a̱ ni iin yichi̱ ta̱ʼán kunira na̱ káchíñura nu̱ú. Sana su̱ví ndiʼi tiempo kíndo̱o-inira xíʼin ki̱ʼva ña̱ káchíñuna ti̱xin empresa yóʼo. Soo su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ kúʼvi̱-inira xínira na̱ yiví kán kúú ña̱ káchíñura nu̱úna, chi xa̱ʼa̱ ña̱ xíniñúʼura xu̱ʼún kúú ña̱ káchíñura. Ta ndakundeévara kachíñura nda̱a̱ ná kuchéera, soo tá ná ndani̱ʼíra inka chiñu ña̱ va̱ʼaka, kitavara ti̱xin empresa yóʼo.
7 ¿Á ki̱ʼinndó kuenta ña̱ síín íyo ña̱ kéʼé ta̱ káchíñu ti̱xin iin empresa, nu̱ú ña̱ kéʼé iin na̱ yiví na̱ ndixaní kúʼvi̱-ini xíni inkana? Ta̱yóʼo nda̱kú íyo inira xíʼin na̱ empresa kán xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ kuitíra kiʼinra xu̱ʼún. Soo na̱ xi̱ndasakáʼnu Ndióxi̱ tiempo xi̱naʼá ndixaní xi̱kuʼvi̱-inina xi̱xinitáʼanna, saáchi níma̱na xi̱kana ña̱yóʼo ta kǒo na̱ ní ixandúxa xíʼinna ña̱ kuʼvi̱-inina kunitáʼanna. Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé ta̱ David. Níma̱ra chi̱ndaʼáña miíra ña̱ ndixaní kuʼvi̱-inira kunira ta̱ Jonatán ni xi̱kuni̱ yivá ta̱yóʼo kaʼnírara. Tá ni̱ya̱ʼa ku̱i̱ya̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jonatán, ta̱ David va̱ʼaní ni̱xi̱yo inira xíʼin ta̱ Mefibóset se̱ʼe ta̱ Jonatán, saáchi ndixaní xi̱kuʼvi̱-inira xi̱xinirara (1 Sam. 20:9, 14, 15; 2 Sam. 4:4; 8:15; 9:1, 6, 7).
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
it-1-S 545
Consejo, consejero
Jehová es el poseedor de la sabiduría en sentido absoluto. Es el único que no necesita a nadie que le aconseje. (Isa 40:13; Ro 11:34.) Su Hijo puede proveer dirección como “Maravilloso Consejero” porque recibió y siguió el consejo de su Padre y tiene Su espíritu. (Isa 9:6; 11:2; Jn 5:19, 30.) Esto pone de relieve que para que el consejo sea provechoso, debe tomar en cuenta a Jehová. Cualquier consejo que se oponga al Altísimo carece por completo de valor, y ni siquiera puede llamarse consejo. (Pr 19:21; 21:30.)
30 TÍ JUNIO NDA̱A̱ 6 TÍ JULIO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ PROVERBIOS 20
¿Ndáaña kivi keʼé na̱ xíka xíʼin táʼan ña̱ va̱ʼa ndaka̱xin viína ña̱ keʼéna?
¿Ndáaña kivi keʼé na̱ xíka xíʼin táʼan ña̱ va̱ʼa ndaka̱xin viína ña̱ keʼéna?
3 Tá kíxáʼa iin ta̱ hermano xíkara xíʼin iin ñá hermana kúsi̱íní-inina, soo su̱ví si̱ki kúú ña̱yóʼo chi yóʼo kúú nu̱ú kivi ndaka̱xinna á tindaʼa̱na. Ki̱vi̱ tíndaʼa̱na kéʼéna iin voto nu̱ú Jehová nu̱ú káʼa̱n xíʼin táʼanna ña̱ ixato̱ʼó táʼanna ta kuʼvi̱-inina kunitáʼanna nda̱a̱ ná kuvina. Soo, siʼna xíniñúʼu viíní ndakanixi̱nína tá xa̱a̱ kúni̱na keʼéna voto yóʼo á inkakaña (kaʼvi Proverbios 20:25). Tá kíxáʼa xíka xíʼin táʼanna ña̱yóʼo chindeétáʼan xíʼinna ña̱ kunda̱a̱-inina ndáa ki̱ʼva íyo na̱ yiví kán. Soo, tá sa̱ndákoo táʼanna su̱ví iin ku̱a̱chiví kúú ña̱yóʼo, saáchi tiempo ña̱ ni̱xi̱ka xíʼin táʼanna chi̱ndeétáʼanña xíʼinna ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inina á tindaʼa̱na xíʼin na̱ yiví kán á kǒo tindaʼa̱na xíʼinna.
4 ¿Nda̱chun xíniñúʼu kunda̱a̱-iniyó ndáa xa̱ʼa̱ kúú ña̱ xíka xíʼin táʼanna? Saáchi tá iin na̱ kúa̱an ndixa kúni̱na tinda’a̱na, saá kúú ña̱ kíxáʼana xíka xíʼin táʼanna. Su̱ví iinlá na̱ kúa̱an kuití xíniñúʼu kunda̱a̱-ini ndáa xa̱ʼa̱ kúú ña̱ xíniñúʼu kakana xíʼin na̱ kúni̱na tindaʼa̱na xíʼin, chi ndiʼiyó xíniñúʼu kunda̱a̱-ini xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Tá kúú, savana ndákanixi̱nína ña̱ na̱ xíka xíʼin táʼan xíniñúʼu tindaʼa̱na. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ndákanixi̱nína saá, ña̱yóʼo kǒo chíndeétáʼanña xíʼin na̱ xíka xíʼin táʼan. Iin ñá hermana kúa̱an ñá naní Melissa ñá íyo Estados Unidos káchiñá: “Tá kíxáʼa xíka xíʼin táʼan na̱ kúa̱an, sava na̱ hermano káʼa̱nna xíʼinna ña̱ xíniñúʼu tindaʼa̱na, xa̱ʼa̱ ña̱kán sava na̱ xíka xíʼin táʼan ni kǒo kítáʼan va̱ʼakana soo ni saá xíka xíʼin táʼankavana. Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo sava na̱ kúa̱an kǒo xíínna kakana xíʼin ni iinna chi kǒo kúni̱na ka̱ʼa̱nna ña̱yóʼo xíʼinna”.
¿Ndáa ki̱ʼva ndani̱ʼún na̱ tindaʼa̱ xíʼún?
8 Sana kivi ndakanixi̱níún: “¿Ndáaña kivi ke’íi̱ tasaá kǒo kuni na̱ yiví na̱ kútói̱ ña̱ xítoi ña̱ ké’éna?”. Kivi kotoúnna tá xa̱a̱ xáʼún reunión á iin convivio. Kivi kiʼún kuenta ndáa ki̱ʼva íyona, ndáaña kéʼéna á ndíʼi̱-inina xa̱ʼa̱ ña̱ vií kutáʼanna xíʼin Ndióxi̱, ndáana kúú migona, ndáaña kúú ña̱ kútóokana natúʼunna xa̱ʼa̱ (Luc. 6:45). ¿Á kútóona keʼéna táʼan chiñu ña̱ kútóoún keʼún nu̱ú Ndióxi̱? Kivi nda̱ka̱tu̱ʼún na̱ anciano á inkaka na̱ hermano na̱ xíni̱ ndáa ki̱ʼva íyona (Prov. 20:18). Kivi nda̱ka̱tu̱ʼúnna ndáaña káʼa̱nna xa̱ʼa̱na á ndáa ki̱ʼva íyona (Rut 2:11). Tá xa̱a̱ xítoún ndáa ki̱ʼva íyona, kiʼún kuenta ña̱ kǒo sandíʼún-inina, kǒo kundikún sa̱tána ndiʼi tiempo á ña̱ ndiʼi tiempo kuni̱ún kunda̱a̱-iniún xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ kéʼéna.
¿Ndáaña kivi keʼé na̱ xíka xíʼin táʼan ña̱ va̱ʼa ndaka̱xin viína ña̱ keʼéna?
7 ¿Ndáaña chindeétáʼan xíʼún ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniún ndáa ki̱ʼva íyo ña̱ xíka xíʼún? Kǒo kukaʼan nu̱ún ka̱ʼún xíʼinna xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ún kunda̱a̱-iniún, káxi va̱ʼa ka̱ʼún xíʼinna, nda̱ka̱tu̱ʼunna ta vií kuniso̱ʼún ña̱ ka̱ʼa̱nna xíʼún (Prov. 20:5; Sant. 1:19). Kivi keʼéndó sava ña̱ʼa ña̱ chindeétáʼan xíʼinndó ña̱ va̱ʼa kixáʼa natúʼun xíʼin táʼanndó. Tá kúú, ña̱ inkáchi kuxundó, natúʼunndó nu̱ú íyo ku̱a̱ʼá na̱ yiví xí’in ña̱ keendó predicación. Ta saátu kivi kutáʼanndó xíʼin na̱ migondó xíʼin na̱ veʼendó ña̱ va̱ʼa keʼéndó sava ña̱ʼa, ña̱ chindeétáʼan xíʼinndó ña̱ kuxini̱ táʼankandó. Ña̱yóʼo kúú ña̱ ke̱ʼé ta̱ Alber ta̱ íyo Países Bajos tá ki̱xáʼara xíkara xíʼin ñá Alicia, ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra: “Xi̱keʼéndi̱ ña̱ʼa ña̱ xi̱chindeétáʼan xíʼinndi̱ ña̱ kuxini̱ táʼankandi̱, tá kúú xi̱ ixava̱ʼandi̱ ña̱ʼa kuxundi̱ á xi̱keʼéndi̱ inkaka chiñu ti̱xin veʼendi̱. Tasaá xi̱kiʼinndi̱ kuenta ndáa ña̱ʼa kúú ña̱ xi̱kutóondi̱ ta ndáa ña̱ʼa kúú ña̱ kǒo níxi̱kutóondi̱ keʼéndi̱”.
8 Inka ña̱ chindeétáʼan xíʼún ña̱ kunda̱a̱-iniún ndáa ki̱ʼva íyo na̱ xíkaún xíʼin kúú ña̱ inkáchi kaʼvindó tu̱ʼun Ndióxi̱. Tá xa̱a̱ ná ti̱ndaʼa̱ndó kǒo sandákoondó ña̱ sakúaʼandó xa̱ʼa̱ Jehová ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanra xíʼinndó (Ecl. 4:12). Tá xa̱a̱ xíka xíʼin táʼanndó tavándó tiempo ña̱ kaʼvindó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ ta ña̱yóʼo chindeétáʼan xíʼinndó ña̱ ka̱anndó kaʼvindó, ni ta̱ʼán tindaʼa̱ndó soo kivi keʼévandóña. Tá távándó tiempo ña̱ inkáchi kaʼvindó saá kúú ña̱ kunda̱a̱-inindó á va̱ʼaní kítáʼanndó xíʼin Jehová. Ta̱ Max xíʼin ñá Laysa na̱ ñuu Estados Unidos kúúna ta nátúʼunna xíʼinyó ndáa ña̱ ke̱ʼéna tá ki̱xáʼa xíka xíʼin táʼanna, ta̱yóʼo káchira: “Tá ki̱xáʼandi̱ xíka xíʼin táʼanndi̱, ki̱xáʼandi̱ káʼvindi̱ tutu ña̱ tává na̱ ñuu Ndióxi̱, ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ xíka xíʼin táʼanna, ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ ti̱ndaʼa̱, xíʼin na̱ íyo se̱ʼe. Ta ña̱yóʼo va̱ʼaní chi̱ndeétáʼanña xíʼinndi̱ ña̱ ka̱ʼa̱nndi̱ xa̱ʼa̱ sava ña̱ʼa ña̱ xi̱kuni̱ndi̱ kunda̱a̱-inindi̱ xa̱ʼa̱”.
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
w16.03-S 4 párr. 4; 5 párr. 5
¿Estás preparado para bautizarte?
4 La Biblia no dice a qué edad debes bautizarte ni que tengas que esperar a ser mayor de edad para hacerlo. Proverbios 20:11 dice: “Hasta por sus prácticas el muchacho [o “niño”, New World Translation of the Holy Scriptures, 2013] se da a conocer en cuanto a si su actividad es pura y recta”. Esto significa que aun un niño puede entender qué es correcto y dedicarle su vida a Jehová. En otras palabras: el bautismo es un paso importante, y no está mal que un jovencito como tú lo dé. Eso sí, tienes que ser lo suficientemente maduro y haberte dedicado a Jehová (Prov. 20:7).
5 ¿Y qué es la madurez? La madurez no es solo alcanzar cierta edad o estatura. La Biblia dice que las personas maduras son las que han aprendido a ver la diferencia entre lo bueno y lo malo (Heb. 5:14). Así que la persona madura sabe lo que es correcto, lo que le gusta a Jehová, y se esfuerza de todo corazón por hacerlo. Es muy difícil convencerla de que se porte mal, y no hay que insistirle para que haga las cosas bien. Así que es lógico esperar que un joven bautizado obedezca a Jehová aunque sus padres, u otros adultos, no lo estén viendo (compara con Filipenses 2:12).