3 NDA̱A̱ 9 TÍ AGOSTO 2026
YAA 113 Na̱ ñuu Ndióxi̱ kǒo kánitáʼanna
Ná ixato̱ʼóyó ña̱ ndáka̱xin inkana kéʼéna
“Kǒo ndatiinndó ku̱a̱chi xíʼin na̱ xa̱a̱ síín ndákanixi̱ní nu̱ú miíndó” (ROM. 14:1).
ÑA̱ KA̱ʼA̱NYÓ XA̱ʼA̱
Tá síín íyo ña̱ nda̱kaxin na̱ hermano kéʼéna nu̱ú miíyó, ¿ndáa ki̱ʼva na̱ʼa̱yó ña̱ íxato̱ʼóyó ña̱ nda̱kaxinna?
1, 2. ¿Nda̱chun síín íyo ña̱ ndáka̱xinyó kéʼéyó nu̱ú ña̱ kéʼé inka na̱ hermano?
¿Á XA̱A̱ na̱túʼun kúáchi iinna xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱kaxiún ke̱ʼún? ¿Á sana miíún na̱túʼun kúáchi xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱kaxin iin na̱ hermano ke̱ʼéna? Sana ndiʼiyó xa̱a̱ yáʼayó nu̱ú ña̱yóʼo.
2 Sava yichi̱ síínva íyo ña̱ nda̱kaxin miíyó nu̱ú ña̱ nda̱kaxin inka na̱ hermano keʼéna. ¿Nda̱chun? Saáchi xa̱a̱ síín íyo iin ta iinyó. Ndiʼiyó xa̱a̱ síín ñuu ke̱eyó, xa̱a̱ síín ki̱ʼva xa̱ʼnuyó, ta xa̱a̱ síín ña̱ ndo̱ʼoyó, xa̱ʼa̱ ña̱kán va̱ása inkáchi íyo ña̱ ndákanixi̱níyó. Soo ni síín íyo ña̱ ndákanixi̱níyó, ná kǒo taxiyó ña̱ sakúxíka ña̱yóʼo miíyó nu̱ú na̱ hermano na̱ ñúʼu ti̱xin congregación (Efes. 4:3).
3. ¿Nda̱chun kivi kixáʼayó natúʼun kúáchiyó xa̱ʼa̱ ña̱ ndáka̱xin iin na̱ hermano keʼéna?
3 Tá iin na̱ hermano ndáka̱xinna keʼéna iin ña̱ʼa ña̱ kǒo kutóoyó, sana ndakanixi̱níyó ña̱ xíniñúʼu ka̱ʼa̱nyó xíʼinna ña̱ nasamana ña̱yóʼo. Á nda̱a̱ sana ka̱ʼa̱nyó xíʼin inkana ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ nda̱kaxin na̱ hermano kán keʼéna. Sana ña̱ va̱ʼava kúú ña̱ kúni̱yó keʼéyó saáchi kúʼvi̱-iniyó xíniyó na̱ hermano kán ta kúni̱yó si̱í ná koona (Prov. 17:17). Xa̱ʼa̱ ña̱kán kǒo kúni̱yó ña̱ ná keʼéna iin ña̱ʼa ña̱ kivi ndandikó-inina xa̱ʼa̱, á ña̱ keʼéna iin ña̱ʼa ña̱ sákuxíka miína nu̱ú Jehová.
4, 5. ¿Ndáaña xíniñúʼu keʼéyó ta síín íyo ña̱ nda̱kaxin iin na̱ hermano keʼéna nu̱ú ña̱ keʼé miíyó?
4 ¿Á xíniñúʼu ka̱ʼa̱nyó xíʼin iin na̱ hermano ña̱ va̱ása níkutóoyó ña̱ nda̱kaxinna ke̱ʼéna? Su̱ví ndiʼi yichi̱ví ka̱ʼa̱nyó xíʼinna. Tá kúú, tá ku̱ndaa̱-iniyó ña̱ kúni̱na keʼéna iin ña̱ káʼa̱n Biblia xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa, xa̱ʼa̱ ña̱ kúʼvi̱-iniyó xíniyóna chindeétáʼanyó xíʼinna ña̱ nasama ña̱ ndákanixi̱nína (Prov. 27:5, 6). Soo, ¿tá ña̱ nda̱kaxinna keʼéna kǒo yáʼandosóña ña̱ káʼa̱n ley Ndióxi̱, chi síín kuitíva íyoña nu̱ú ña̱ ndaka̱xin miíyó keʼéyó? Romanos 14:1 káʼa̱nña xíʼinyó ndáaña xíniñúʼu keʼéyó: “Kǒo ndatiinndó ku̱a̱chi xíʼin na̱ xa̱a̱ síín ndákanixi̱ní nu̱ú miíndó”.
5 Kivi ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó ixato̱ʼóyó ña̱ nda̱kaxin inkana keʼéna. Nu̱ú artículo yóʼo ka̱ʼa̱nyó nda̱chun xíniñúʼu ixato̱ʼóyó ña̱ nda̱kaxin inkana keʼéna ta ndáa ki̱ʼva keʼéyóña. Soo siʼna ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ sava ña̱ ndáka̱xin inkana keʼéna ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kivi kixáʼayó ka̱ʼa̱n kúáchiyó.
¿NDA̱CHUN KIVI KIXÁʼAYÓ KA̱ʼA̱N KÚÁCHIYÓ?
6, 7. Ka̱ʼa̱n xa̱ʼa̱ sava ña̱ kivi kuu ta xa̱ʼa̱ ña̱kán kivi káʼa̱n kúáchiyó xa̱ʼa̱ ña̱ ndáka̱xin inkana keʼéna.
6 Nda̱a̱ táki̱ʼva xa̱a̱ ku̱ndaa̱-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱a̱ síín xa̱ʼnuyó ta xa̱a̱ síín ñuu ke̱eyó, kúni̱yó ña̱ ná keʼé inkana nda̱a̱ táki̱ʼva kúni̱ miíyó. Ta nda̱a̱ kivi ndakanixi̱níyó ña̱ saátu ndákanixi̱ní inkana. Soo su̱ví saá íyoña. Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ sava ejemplo. Ña̱ nu̱ú: Iin ta̱ hermano tá kúma̱níka nduura testigo Jehová, yivára xi̱xiʼiníra ndixi. Tá ni̱xa̱ʼa̱n ta̱ hermano yóʼo iin convivio, xi̱nira sava na̱ hermano ña̱ xíʼina ndixi, ni̱sa̱a̱níra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ kéʼéna. Ña̱ u̱vi̱: Iin ñá hermana ñá xi̱kuumií iin kue̱ʼe̱ ndeé ndaʼa̱ñá. Tá ni̱ya̱ʼa loʼo tiempo, ku̱ndaa̱-iniñá ña̱ iin ñá hermana kúúmiíñá táʼan kue̱ʼe̱ ña̱ xi̱kuumiíñá. Xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ñá chindeétáʼanñá xíʼin ñá hermana kán, káʼa̱nñá xíʼinñá ña̱ ná keʼéñá ndáa táki̱ʼva ke̱ʼe miíñá. Tá kúú, ña̱ ná kaxíñá sava ña̱ʼa á ña̱ koʼoñá ta̱tán táʼan ña̱ xi̱xiʼi miíñá. Ña̱ u̱ni̱: Iin ta̱ hermano xi̱ndika̱a̱ra ti̱xin veʼe-ñu̱ʼu vatá ta xa̱ʼa̱ ña̱kán kúndasíra xínira ndiʼi ña̱ kítáʼan xíʼin ña̱yóʼo. Ta̱yóʼo ni̱sa̱a̱níra tá ku̱ndaa̱-inira ña̱ iin ta̱ hermano ni̱ki̱ʼvira ini iin veʼe-ñu̱ʼu saáchi iin na̱ veʼera ni̱xi̱ʼi̱.a
7 Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ inkaka ejemplo. Ña̱ ku̱mí: Iin ta̱ hermano xa̱ʼnura tiempo tá xi̱ndakanixi̱ní na̱ yiví ña̱ va̱ása va̱ʼa ndako̱o na̱ ta̱a yixí yuʼúna, ta saátu va̱ása va̱ʼa náʼa̱ ña̱ kundixi ná hermana xatu tá ku̱a̱ʼa̱nná reunión á predicación. Ta̱ hermano yóʼo kúnda̱a̱-inira ña̱ na̱samava ña̱yóʼo, ta na̱ ñuu Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱ su̱ví ña̱ va̱ása va̱ʼaví kúú ña̱ ndako̱o na̱ hermano yixí yuʼúna ta saátu ña̱ kundixi ná hermana xatu tá ku̱a̱ʼa̱nná reunión. Soo nisaá káʼa̱nkara xíʼin sava na̱ hermano ña̱ kǒo xíniñúʼu keʼéna ña̱yóʼo. Ña̱ u̱ʼu̱n: Iin ta̱ anciano xíni̱ra iin ta̱ hermano ta̱ ka̱ʼvi va̱ʼa, ta tá ni̱ya̱ʼa tiempo ku̱xíkára nu̱ú Ndióxi̱. Tándi̱ʼi ku̱ndaa̱-inira ña̱ iin ta̱ loʼo ta̱ ndíkaa̱ ti̱xin congregaciónra kúni̱ra kaʼvi va̱ʼara, ta̱ anciano yóʼo ndíʼi̱ní-inira ta kúni̱ra sáxi̱nura-ini ta̱ loʼo yóʼo xíʼin na̱ yivára ña̱ ná kǒo kaʼvi va̱ʼara.
8. a) ¿Nda̱chun kivi kixáʼa natúʼun kúáchi na̱ íyo se̱ʼe xa̱ʼa̱ inka na̱ íyo se̱ʼe? b) ¿Ndáaña kivi kuu tá kíxáʼayó nátúʼun kúáchiyó xa̱ʼa̱ ña̱ ndáka̱xin inka na̱ hermano kéʼéna?
8 Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi kundoʼo na̱ íyo se̱ʼe. Ña̱ i̱ñu̱: Ndóʼó na̱ íyo se̱ʼe chíkaa̱níndó ndee̱ ña̱ sákuaʼnundó se̱ʼendó ta chínúundó yichi̱ va̱ʼa nu̱úna “nda̱a̱ táki̱ʼva kúni̱ Jehová” (Efes. 6:4). Sava na̱ hermano táxina ña̱ ná keʼé se̱ʼena sava ña̱ʼa. Sana táxina ña̱ ná ndíko se̱ʼena veʼena nda̱a̱ ndáaka hora kúni̱ miína, ña̱ kotona tele ku̱a̱ʼá tiempo á ña̱ kuumiína celular ni loʼo ku̱i̱ya̱na. Xa̱ʼa̱ ña̱kán se̱ʼendó kivi nda̱ka̱tu̱ʼúnna ña̱yóʼo miíndó: “¿Nda̱chun kǒo táxindó keʼíi̱ sava ña̱ʼa? ¿Nda̱chun kǒo kéʼéndó táki̱ʼva kéʼé yivá na̱ migoi̱?”. Xa̱ʼa̱ ña̱kán kivi kixáʼandó na̱túʼun kúáchindó xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼé inka na̱ íyo se̱ʼe. Xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ sava ña̱ kivi kuu soo íyokavaña. Tá kúú, kivi kixáʼayó natúʼun kúáchiyó xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼé sava na̱ hermano xíʼin xu̱ʼúnna, nda̱saa yichi̱ xáʼa̱nna vacación á ndáaña ndáka̱xinna kéʼéna ña̱ va̱ʼa kusi̱í-inina. Sana kǒo kíndo̱o-iniyó xíʼin ña̱ ndáka̱xin inka na̱ hermano kéʼéna á síín íyoña nu̱ú ña̱ kúni̱ miíyó keʼéyó. Ni xa̱a̱ síín síín ndákanixi̱níyó ná chikaa̱yó ndee̱ ña̱ vií kutáʼanyó xíʼin na̱ hermano.
9. ¿Ndáaña kǒo xíniñúʼu keʼéyó? (Koto na̱ʼná).
9 Sana síínva koo ña̱ ndaka̱xin miíyó keʼéyó nu̱ú ña̱ kéʼé inka na̱ hermano, soo ña̱yóʼo va̱ása kúni̱ kachiña ña̱ va̱ása va̱ʼa íyo ña̱ nda̱kaxin na̱kán keʼéna nu̱ú ña̱ keʼé miíyó (Rom. 14:5). Tá káʼa̱n Biblia ña̱ inkáchi xíniñúʼu koo ki̱ʼva ña̱ ndákanixi̱níyó, ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ ndiʼiyó xíniñúʼu keʼé ña̱ kúni̱ Jehová. Soo kǒo kúni̱ kachiña ña̱ inkáchi xíniñúʼu ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ʼa (2 Cor. 13:11). Ná ndakanixi̱níyó ña̱ sava na̱ yiví kúni̱na ku̱ʼu̱nna iin ñuu. Sana iin tá iinna ndaka̱xinna ndáa ki̱ʼva ku̱ʼu̱nna ñuu kán soo ñuu kán kúú nu̱ú xa̱a̱ ndiʼivana. Ki̱ʼva saá íyo ña̱ kéʼé miíyó na̱ cristiano xa̱a̱ síín síín íyo ña̱ ndáka̱xinyó keʼéyó soo ña̱ kúni̱ ndiʼiyó kúú ña̱ ná kusi̱í-ini Jehová xíʼin ña̱ ndáka̱xinyó keʼéyó, ta kǒo nátúʼun kúáchiyó xa̱ʼa̱ ña̱ ndáka̱xin inkana keʼéna (Mat. 7:1; 1 Tes. 4:11).
Kivi ndaka̱xinyó xa̱a̱ síín síín ki̱ʼva ña̱ ku̱ʼu̱nyó iin ñuu. Ki̱ʼva saá íyo ña̱ kéʼéyó na̱ cristiano chi xa̱a̱ síín síín ki̱ʼva íyo ña̱ ndáka̱xinyó keʼéyó ña̱ va̱ʼa ndasakáʼnuyó Jehová. (Koto párrafo 9).
NÁ IXATO̱ʼÓYÓ ÑA̱ NDÁKA̱XIN INKANA KÉʼÉNA
10. Nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n Santiago 4:12, ¿ndáaña kǒo xíniñúʼu keʼéyó ta nda̱chun?
10 Biblia káʼa̱nña xíʼinyó ndáa xa̱ʼa̱ kúú ña̱ xíniñúʼu ixato̱ʼóyó ña̱ ndáka̱xin inkana keʼéna. Kǒo nda̱yí kúúmiíyó ña̱ ndatiinyó ku̱a̱chi xíʼin inkana xa̱ʼa̱ ña̱ ndáka̱xinna (kaʼvi Santiago 4:12). Jehová kúú ta̱ táxi ley ndaʼa̱yó ta ndátiinra ku̱a̱chi xíʼinyó, ña̱kán iinlá ta̱yóʼo kúú ta̱ kivi ka̱ʼa̱n xíʼinyó ndáaña keʼéyó ta miíra ndatiin ku̱a̱chi xíʼin na̱ hermano ta su̱ví miíyó (Rom. 14:10). Tá ña̱ ndáka̱xin inka na̱ hermano kéʼéna kǒo kítáʼan xíʼin ña̱ ndákanixi̱níyó ná kǒo natúʼun ku̱a̱chiyó xa̱a̱ ña̱yóʼo.b
11. ¿Ndáa ki̱ʼva chikaa̱yó ndee̱ ña̱ vií kutáʼanyó xíʼin na̱ hermano? (Koto na̱ʼná).
11 Jehová kúni̱ra ña̱ inkáchi ná kutáʼan na̱ ñuura ta su̱ví ña̱ inkáchi koo ña̱ kéʼé ndiʼiyó. Jehová kútóora ña̱ síín íyo iin tá iinyó, ta kíʼinyó kuenta xíʼin ña̱yóʼo tá xítoyó ndiʼi ña̱ʼa ña̱ i̱xava̱ʼara. Tá kúú, yu̱ku̱ ndaʼa̱ iin yitu̱n xa̱a̱ síín íyo iin tá iinña. Ki̱ʼva saá íyo miíyó na̱ yiví, yáʼaka 8,000 millón na̱ yiví íyo nu̱ú ñúʼu yóʼo soo va̱ása inkáchi íyoyó. Tá i̱xava̱ʼa Jehová miíyó xa̱a̱ síín i̱xava̱ʼara iin tá iinyó ta va̱ása ní ixava̱ʼara miíyó ña̱ inkáchi kuna̱ʼa̱yó xíʼin inkana. Kúni̱ra ña̱ viíní ná kutáʼanyó ña̱kán va̱ása sáa̱yó tá síín íyo ña̱ kéʼé inkana nu̱ú ña̱ kéʼé miíyó. Ña̱ ndáyáʼvika nu̱úyó kúú ña̱ vií kutáʼanyó xíʼin na̱ hermano ta su̱víka ña̱ keʼéna nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé miíyó (Rom. 14:19).
Jehová xa̱a̱ síín ke̱ʼéra iin tá iinyó soo kúni̱ra ña̱ inkáchi ná kutáʼan ndiʼiyó. (Koto párrafo 11).
NDÁA KI̱ʼVA IXATO̱ʼÓYÓ ÑA̱ NDÁKA̱XIN INKANA KÉʼÉNA
12, 13. Tá túviyó ña̱ nda̱kaxin iinna keʼéna va̱ása va̱ʼaña, ¿ndáaña xíniñúʼu ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱? (Gálatas 6:1; koto recuadro ña̱ naní “Tá kǒo kútóún ña̱ nda̱kaxin inkana keʼéna”).
12 Tá ndáka̱xin iinna keʼéna iin ña̱ʼa xa̱ʼa̱ ña̱ ndóʼona. Ndakanixi̱ní xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo: “Ña̱ kúni̱ na̱ hermano kán keʼéna, ¿á yáʼandosóna ña̱ káʼa̱n Biblia? ¿Á síín íyoña nu̱ú ña̱ kúni̱ miíi̱ keʼíi̱?”. Tá ña̱ ndáka̱xinna keʼéna yáʼandosóña ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱, ndakanixi̱ní xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo: “¿Á yi̱ʼi̱ xíniñúʼu ka̱ʼa̱n xíʼinna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo á iin na̱ anciano xíniñúʼu ka̱ʼa̱n xíʼinna?”. Tá iin na̱ cristiano na̱ xa̱a̱ xu̱xa-ini kúún xíʼin tu̱ʼun Ndióxi̱ kiviva chindeétáʼún xíʼinna soo viíní ka̱ʼún xíʼinna (kaʼvi Gálatas 6:1). Soo sava yichi̱ ña̱ ndáka̱xin inkana kéʼéna síínva íyoña nu̱ú ña̱ kúni̱ miíyó keʼéyó. Tá saá íyoña ná ixato̱ʼóyó ña̱ ndáka̱xinna keʼéna ta ná kǒo natúʼun kúáchiyó xa̱ʼa̱ña (Rom. 14:2-4).
13 Ná ndakanixi̱níyó ña̱ ku̱a̱ʼa̱nyó kuxuyó xíʼin na̱ migoyó. Va̱ása ixandúxayó xíʼinna ña̱ ná kuxuna táʼan ña̱ kuxu miíyó chi miívana ndukú ña̱ kúni̱ miína kuxuna. Ni kǒo kútóoyó ña̱ kuxuna soo kǒo xíniñúʼu kundi̱ʼi-iniyó saáchi su̱ví miíyó kuxuña. Ta saátu va̱ása kuni̱yó ña̱ ná ndukúna táʼan ña̱ kútóo miína ná kuxuyó. Ki̱ʼva saá xíniñúʼu taxiyó ña̱ ná ndaka̱xin inkana ña̱ keʼéna ta kǒo ka̱ʼa̱nyó xíʼinna ná keʼéna ña̱ kúni̱ miíyó.
14. ¿Ndáaña kivi keʼún ña̱ va̱ʼa vií kutáʼún xíʼin na̱ hermano? (1 Corintios 8:12, 13).
14 Tá ndáka̱xiún keʼún iin ña̱ʼa. Tá chíka̱ún ndee̱ ña̱ kǒo keʼún ña̱ʼa ña̱ kivi ndakava-ini na̱ hermano xíʼin, ña̱yóʼo chindeétáʼanña xíʼún ña̱ vií kutáʼún xíʼinna (kaʼvi 1 Corintios 8:12, 13). Ná ndakanixi̱níyó ña̱ kúni̱ún keʼún iin ña̱ʼa ta kúnda̱a̱-iniún ña̱ va̱ʼava keʼúnña. Soo tá ná ndakava-ini na̱ hermano xíʼinña, ¿á xíniñúʼu keʼúnña? (1 Cor. 10:23, 24).c Nu̱úka ña̱ ndakanixi̱níún ña̱ kiviva keʼún ña̱ kúni̱ miíún, va̱ʼaka ndakanixi̱ní ndáaña kundoʼo inkana xíʼin ña̱yóʼo (Rom. 15:1). Soo, ¿á su̱ví sa̱kán ni̱ka̱ʼa̱nyó ña̱ xíniñúʼu ixato̱ʼó inkana ña̱ ndáka̱xinyó keʼéyó? Saá kúúvaña. Na̱kán xíniñúʼu ixato̱ʼóna ña̱ ndáka̱xinyó keʼéyó ta saátu xíniñúʼu keʼé miíyó. Soo saátu xíniñúʼu kuniso̱ʼoyó consejo ña̱ va̱xi nu̱ú Romanos 12:18: “Tá kívika, chika̱a̱níkandó ndee̱ ña̱ vií kutáʼanndó xíʼin ndiʼi na̱ yiví”. Ña̱kán ná chikaa̱yó ndee̱ ña̱ vií koo ña̱ kéʼéyó ña̱ va̱ʼa kǒo sandákavayó ini inkana.
15. ¿Ndáa ki̱ʼva chíndeétáʼan na̱ anciano xíʼin na̱ congregación ña̱ vií kutáʼanna? (1 Corintios 4:6).
15 Na̱ anciano íxato̱ʼóna ña̱ ndáka̱xin inkana keʼéna. Chíndeétáʼanna xíʼin na̱ congregación ña̱ vií kutáʼanna ta va̱ása káʼa̱nna xíʼinna ndáaña xíniñúʼu keʼéna tá xa̱a̱ ndáka̱xinna keʼéna iin ña̱ʼa ta saátu kǒo chíndúʼúna regla ña̱ kǒo káʼa̱n “tu̱ʼun Ndióxi̱” xa̱ʼa̱ (kaʼvi 1 Corintios 4:6). Saátu tá táxina consejo ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia, va̱ása káʼa̱nna ña̱ ndákanixi̱ní miína. Ta tá káʼa̱n na̱ hermano xíʼinna ña̱ ná chindeétáʼanna xíʼinna, va̱ása káʼa̱nna xíʼinna ndáaña va̱ʼaka nu̱ú miína chi consejo ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia táxina (Is. 48:17, 18).
16. ¿Ndáa ki̱ʼva náʼa̱ iin tá iin na̱ anciano ña̱ íxato̱ʼóna ña̱ nda̱kaxin ndiʼi na̱ anciano keʼéna?
16 Na̱ anciano íxato̱ʼóna ña̱ ndáka̱xin ndiʼi na̱ anciano keʼéna. Tá kúma̱níka ndaka̱xin na̱ anciano ndáaña keʼéna, siʼna káʼa̱nna xíʼin Jehová ña̱ ná taxira espíritu santo ndaʼa̱na ta viíní káʼvina ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱ ta saáví ndáka̱xinna ña̱ keʼéna. Ta iin tá iin na̱ anciano xíniñúʼu kundiku̱nna ña̱ nda̱kaxin ndiʼi na̱ anciano ni sava yichi̱ kǒo kítáʼanña xíʼin ña̱ nda̱kanixi̱ní miína keʼéna (Efes. 5:17). Na̱ anciano ndíku̱nna ña̱ káʼa̱n Biblia xíʼin tutu ña̱ tává na̱ ñuu Ndióxi̱ ta kǒo násamanaña ña̱ va̱ʼa kooña nda̱a̱ táki̱ʼva kúni̱ miína. Tá kúú, kǒo xíniñúʼuna iin tu̱ʼun ña̱ va̱xi nu̱ú tutu ña̱ tává na̱ ñuu Ndióxi̱ ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱na ña̱ káʼa̱nna va̱ʼaní íyoña.
17. ¿Ndáa ña̱ va̱ʼa ndákiʼinyó tá íxato̱ʼóyó ña̱ ndáka̱xin inkana keʼéna?
17 Nda̱a̱ táki̱ʼva xa̱a̱ ku̱ndaa̱-iniyó, ndiʼiyó xa̱a̱ síín íyo iin tá iinyó. Xa̱a̱ síín ña̱ kútóoyó ta xa̱a̱ síín íyo ña̱ ndákanixi̱níyó. Kúsi̱íní-iniyó chi va̱ʼaní i̱xava̱ʼa Jehová miíyó. Ni xa̱a̱ síín íyoyó, íxato̱ʼóyó ña̱ ndáka̱xin iin tá iin na̱ hermano keʼéna ta chíkaa̱yó ndee̱ ña̱ kǒo sandákavayó-inina. Tá kéʼéyó ña̱yóʼo saá kúú ña̱ va̱ʼaníka kítáʼanyó xíʼin na̱ hermano na̱ ñúʼu ti̱xin congregación (Sal. 133:1; Mat. 5:9).
YAA 89 Jehová ndáara na̱ xíniso̱ʼo
a Tá ndákanixi̱ní iin na̱ cristiano ku̱ʼu̱nna veʼe-ñu̱ʼu saáchi iin na̱ veʼena ni̱xi̱ʼi̱ á tíndaʼa̱na, xíniñúʼu kiʼinna kuenta xíʼin ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱. Koto sección ña̱ naní “Preguntas de los lectores” ña̱ ka̱na nu̱ú La Atalaya 15 tí mayo 2002.
b Sava yichi̱ na̱ anciano xíniñúʼu ndatiinna ku̱a̱chi xíʼin na̱ hermano na̱ yáʼandosó ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱. Jehová ta̱xira chiñu yóʼo ndaʼa̱ na̱ anciano ta xíniñúʼu ndatiinna ku̱a̱chi nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n tu̱ʼunra ta su̱ví nda̱a̱ táki̱ʼva ndákanixi̱ní miína (chitáʼanña xíʼin 2 Crónicas 19:6).
c Ndani̱ʼíkaún sava ejemplo nu̱ú libro ña̱ naní Kivi koo si̱íún vitin ta saátu chí nu̱únínu, lección 35, punto 5.