ÑA̱ NÁTÚʼUN XA̱ʼA̱
Setenta ku̱i̱ya̱ ka̱chíñui̱ nu̱ú Jehová chí Cuba
KA̱KUI̱ tá ku̱i̱ya̱ 1947 iin isla ña̱ liviní ña̱ ndíkaa̱ chí Cuba, ta ña̱yóʼo ndíkaa̱ña nu̱ú ndíkaa̱ mar Caribe ta saátu nu̱ú ndíkaa̱ mar océano Atlántico. Íyo u̱vi̱ ná válí ku̱ʼvai̱. U̱ʼu̱n saándi̱ ni̱xi̱yo iin ñuu loʼo ña̱ naní Esmeralda.
Ndákaʼíi̱n ña̱ viíní xi̱ndoondi̱ ñuu loʼo kán, ta yatin kán ni̱xi̱yo na̱ veʼi̱ tá kúú na̱ xitoi̱ xíʼin na̱ xi̱íi̱. Ndiʼi tiempo ni̱xi̱yo ña̱ xi̱xixindi̱ ta si̱íní ni̱xi̱yondi̱.
Tá xi̱kuumiíi̱ u̱ʼu̱n ku̱i̱ya̱, na̱ yivái̱ ki̱xáʼana káʼvina Biblia xíʼin ta̱ Walton Jones. Ta̱yóʼo xi̱kusi̱íní-inira xi̱natúʼunra xíʼin na̱ yiví, ta̱ ki̱ʼva u̱xu̱ hora xi̱xika xáʼara ña̱ va̱ʼa xa̱a̱ra ñuundi̱. Tá xi̱xaʼa̱nra veʼe na̱ xi̱íi̱, ku̱a̱ʼání na̱ veʼi̱ xi̱ndakutáʼanna ña̱ va̱ʼa kuniso̱ʼona ta ku̱a̱ʼání hora xi̱natúʼunra xa̱ʼa̱ Biblia. Na̱ yivái̱ xíʼin xitoi̱ ta̱ Pedro ta saátu xíʼin ñá xixii̱ ñá Ela xi̱kutóonína ña̱ xi̱sakúaʼana, ta tá ni̱ya̱ʼa loʼo tiempo nda̱kuchina ta ni̱xa̱a̱na ndu̱una testigo Jehová. Tiempo vitin xixii̱ ñá Ela xa̱a̱ 100 ku̱i̱ya̱ñá ta kúúkañá precursora chí Cuba.
Tiempo saá, miíndi̱ na̱ testigo Jehová va̱ʼava xi̱natúʼunndi̱ xíʼin na̱ yiví. Ku̱a̱ʼání na̱ yiví xi̱xini̱ ndi̱ʼi̱ ña̱ xi̱xaʼa̱nndi̱ xi̱natúʼunndi̱ xíʼin na̱ yiví veʼe tá veʼe ta ku̱a̱ʼání tutu xi̱xaʼa̱n xíʼinndi̱. Tá ni̱xi̱yo loʼi̱ va̱ʼaní xi̱keʼíi̱ chiñu nu̱ú Jehová ta ku̱a̱ʼání tiempo xi̱xika xáʼandi̱ ta kǒo na̱ yiví níxi̱sasi nu̱úndi̱ ña̱ keʼéndi̱ ña̱yóʼo, soo tá ni̱ya̱ʼa tiempo na̱samava ña̱ xi̱keʼéndi̱ (2 Tim. 4:2).
KI̱XAA̱ TIEMPO ÑA̱ YO̱ʼVI̱
Tá xi̱kuumiíi̱ u̱ʼu̱n ku̱i̱ya̱, yivái̱ xíʼin xitoi̱ ni̱xa̱ʼa̱nna asamblea inka isla. Kán xi̱ʼina ti̱kui̱í tá yaku̱a̱ ta kiʼin kue̱ʼe̱ kaʼní miína ña̱ naní tifoidea. Tá ndi̱kóna veʼendi̱, ta̱ xitoi̱ ni̱ko̱yo ndiʼi yixí xi̱nira. Soo yivái̱ ni̱xi̱ʼi̱vara ta sa̱kán 32 ku̱i̱ya̱ xi̱kuumiíra tiempo saá.
Tá ni̱xi̱ʼi̱ yivái̱, siʼíi̱ nda̱kiʼinñá miíndi̱ ña̱ ni̱xa̱ʼa̱nndi̱ koondi̱ veʼe ku̱ʼvañá, iin ñuu loʼo ña̱ naní Lombillo. Xíka ni̱xi̱yondi̱ nu̱ú na̱ veʼendi̱ tá kúú nu̱ú na̱ xi̱íi̱. Soo siʼíi̱, ná ku̱ʼvai̱ xíʼin miíi̱ chi̱kaa̱ndi̱ ndee̱ ña̱ kachíñukandi̱ nu̱ú Jehová.
Tá 26 tí agosto ku̱i̱ya̱ 1957 nda̱kuchii̱ ta 10 ku̱i̱ya̱ xi̱kuumiíi̱ tiempo saá. Va̱ása níndakanixi̱níi̱ ña̱ ti̱xin u̱vi̱ kuití ku̱i̱ya̱, na̱ chíñu va̱ása taxikana ña̱ natúʼun na̱ Testigo xíʼin na̱ yiví chí Cuba. Tá ku̱i̱ya̱ 1959 na̱sama na̱ chíñu.
Ta̱ gobierno xa̱á xi̱kuni̱ra ña̱ ná keʼé na̱ yiví servicio militar. Ta xi̱ ixayo̱ʼvi̱ña xíʼin ndi̱ʼi̱ na̱ testigo Jehová, saáchi va̱ása keʼévindi̱ ña̱yóʼo ni ña̱ ki̱ʼvindi̱ xíʼin ña̱ política. Loʼo tá loʼo va̱ása níxi̱taxika na̱ chíñu ña̱ natúʼunndi̱ xíʼin na̱ yiví nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱keʼéndi̱ tá ya̱chi̱. Ta gobierno yóʼo ta̱ánra ku̱a̱ʼání na̱ hermano veʼeka̱a, ta savana xi̱kanina miína, ta loʼoní ña̱ʼa xi̱taxina xi̱xixina. Ta sava yichi̱ ña̱ xi̱taxina xi̱xixina xi̱kuumiíña ni̱i̱ ta Biblia káʼa̱nña xíʼinyó ña̱ va̱ása kuxuyó ña̱yóʼo.
Ni ni̱xi̱yo tu̱ndóʼo, xi̱ndakutáʼanvandi̱ ña̱ ndasakáʼnundi̱ Jehová (Heb. 10:25). Xi̱keʼéndi̱ asamblea nu̱ú xi̱ndoo kití xíʼin inkaka lugar. Iin ki̱vi̱ iin ta̱ hermano ta̱xira veʼe nu̱ú xi̱ñuʼu tí ndikachi á tí carnero saá káʼa̱nndi̱ xíʼinrí chí Cuba ña̱ va̱ʼa kuumiíndi̱ asamblea. Va̱ása nítaxiña tiempo ndaʼa̱ndi̱ ña̱ tavándi̱ kití tí xi̱ñuʼu kán xíʼin ña̱ ndayakúndi̱ lugar kán, soo nisaá ke̱ʼévandi̱ asamblea ta inkáchi xi̱ñuʼundi̱ xíʼin tí ndikachi (Miq. 2:12).
Xi̱taxiníndi̱ tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ na̱ hermano na̱ xi̱chindeétáʼan xíʼinndi̱ ña̱ sakúaʼakandi̱ xa̱ʼa̱ Ndióxi̱. Sava yichi̱ ña̱ xi̱kaʼa̱nna ti̱xin asamblea xi̱ ixagrabanaña ti̱xin caset, ta tándi̱ʼi xi̱xaxánaña iníí país kán. Sava yichi̱ u̱vi̱ kuití kúú na̱ hermano na̱ xi̱tavá discurso ta miína kúú na̱ xi̱taxi ndiʼiña ta saátu xi ixagrabanaña. Xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱keʼé se̱ʼénaña sava yichi̱ xi̱taku ña̱ xi̱xita tí chele á inkaka ña̱ʼa. Tá kǒo luz níxixi̱yo lugar ña̱ asamblea, kán xi̱ndichi iin bicicleta tú xi̱kitáʼan xíʼin iin máquina tú xi̱tavá luz ta iin ta̱ hermano xi̱ndaara sa̱tánú ta xi̱kava xa̱ʼa̱ra túyóʼo ña̱ va̱ʼa koo luz. Tasaá va̱ʼa xi̱xiniso̱ʼondi̱ grabación ña̱ xi̱xiyo ti̱xin asamblea. Kǒo ku̱a̱ʼá ña̱ʼa níxikuumiíndi̱ tá kúú tutu ña̱ tává na̱ ñuu Ndióxi̱ ña̱ va̱ʼa kuumiíndi̱ asamblea, nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱keʼéna inka ñuu, soo xi̱sakúaʼavandi̱ xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ ta xi̱kusi̱íní-inindi̱ ña̱ xi̱ndasakáʼnundi̱ra (Neh. 8:10).
NI̱XI̱YO SE̱ʼENDI̱ TA XI̱KUUNDI̱ PRECURSOR
Tá xi̱kuumiíi̱ 18 ku̱i̱ya̱ ki̱xáʼíi̱ kúii̱ precursor regular chí ñuu Florida. Ta tá ni̱ya̱ʼa iin ku̱i̱ya̱ ki̱xáʼíi̱ kúii̱ precursor especial chí ñuu Camagüey. Kán xi̱nitáʼi̱n xíʼin ñá Emilia, iin ñá hermana ñá liviní, ñá ñuu Santiago de Cuba. Ki̱xáʼandi̱ kúúndi̱ novio, ta tá kúma̱níka xi̱nu iin ku̱i̱ya̱ ña̱ xi̱kuundi̱ novio, ti̱ndaʼa̱ndi̱.
(Ndaʼa̱ yítin) Ñúʼundi̱ Escuela del Ministerio del Reino xíʼin inka na̱ anciano (Camagüey, Cuba, 1966)
(Ndaʼa̱ kúaʼa) Ki̱vi̱ ña̱ ti̱ndaʼa̱ndi̱ (1967)
Ki̱xáʼíi̱ káchíñui̱ fábrica na̱ gobierno nu̱ú xi̱tavána azúcar. Ñá Emilia xíʼin yi̱ʼi̱ va̱ása níkivika koondi̱ precursor, ta xi̱kuni̱ndi̱ keʼéndi̱ ku̱a̱ʼáka chiñu nu̱ú Ndióxi̱. Ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinna ña̱ kachíñui̱ ka̱a u̱ni̱ ñuú nda̱a̱ 11 xi̱ta̱a̱n. Va̱ása níxi̱kutói̱ ña̱ ya̱chi̱ ndakoi̱, soo saá kúú ña̱ xi̱taxiña tiempo ndaʼíi̱ ña̱ va̱ʼa kitai̱ natúʼi̱n xíʼin na̱ yiví ta saátu ña̱ ku̱i̱ʼi̱n reunión xíʼin ñá Emilia.
Tá ku̱i̱ya̱ 1969 ka̱ku se̱ʼendi̱ ta̱ nu̱ú ta̱ naní Gustavo. Tiempo saá ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼi̱n ña̱ koi̱ superintendente viajante. Ta ku̱i̱ya̱ saá chí ñuu Cuba na̱ superintendente ni̱xi̱yova se̱ʼena. Xi̱kusi̱íní-inindi̱ ña̱ xi̱keʼéndi̱ chiñu yóʼo. Xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱xaʼa̱nndi̱ xi̱xitondi̱ na̱ congregación, xi̱ndayáʼviní ña̱yóʼo nu̱úi̱ ta saátu nu̱ú ñá Emilia. Tá xi̱kuukandi̱ na̱ superintendente, ka̱ku se̱ʼendi̱ ta̱ Obed, ta̱ Abner xíʼin ñá Mahely.
Ndiʼi ku̱i̱ya̱ ña̱ ni̱xi̱yondi̱ viajante chí ñuu Cuba, Jehová kúú ta̱ ta̱xi bendición ndaʼa̱ na̱ ñuura. Ta saátu chi̱ndeétáʼanra xíʼindi̱ ña̱ viíní sa̱náʼa̱ndi̱ se̱ʼendi̱ ña̱ ku̱ʼvi̱-inina kuninara. Soo ná ka̱ʼa̱nkai̱ xíʼinndó ndáaka ña̱ ndo̱ʼondi̱ tá xi̱kuundi̱ superintendente.
VA̱ÁSA NÍTAXIKANA NATÚʼUNNDI̱ TÁ XI̱KUUNDI̱ NA̱ CIRCUITO
Tá ku̱i̱ya̱ 1960 xíʼin 1970, na̱ chíñu va̱ása nítaxikana natúʼunndi̱ xíʼin na̱ yiví ta nda̱kasina ndiʼi Salón ña̱ Reino. Ta̱vána ndiʼi na̱ misionero na̱ xi̱ndoo ñuu kán. Ku̱a̱ʼání na̱ hermano kúa̱an ta̱ánna na̱yóʼo veʼeka̱a. Ta Betel ña̱ ni̱xi̱yo chí Habana nda̱kasinaña.
Tá xi̱kuundi̱ superintendente ña̱ circuito (1990)
Xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé na̱ chíñu saá, sábado xíʼin domingo xi̱xaʼa̱nndi̱ xi̱xitondi̱ na̱ congregación. Ta u̱vi̱ fin ña̱ semana xi̱keʼéndi̱ ña̱yóʼo. Loʼova ña̱ʼa xi̱xaʼa̱n xíʼinndi̱ ta xíʼin bicicleta xi̱xaʼa̱nndi̱, ña̱ va̱ʼa ná kǒo kuni na̱ chíñu miíndi̱. Ta va̱ása níxi̱kaʼa̱nndi̱ tá xi̱xaʼa̱nndi̱ xi̱xitondi̱na. Ta saátu xi̱naʼa̱nndi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ xi̱xaʼa̱n xi̱xito na̱ veʼendi̱. Va̱ása ní ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinndi̱ keʼéndi̱ ña̱yóʼo, chi na̱ hermano ni̱xi̱yona nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo na̱ veʼendi̱, soo xi̱xiniñúʼu ndakaʼánndi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱xaʼa̱nndi̱ nu̱úna kúú ña̱ chikaa̱na ndee̱ ña̱ ndasakáʼnuna Ndióxi̱ (Mar. 10:29, 30). Sava yichi̱ na̱ policía xi̱sasina ndi̱ʼi̱ ta xi̱nda̱ka̱tu̱ʼúnna miíndi̱ ndáa xa̱ʼa̱ kúú ña̱ xi̱xikandi̱, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xi̱xiniñúʼu kiʼinníndi̱ kuenta. Ta na̱ hermano na̱ xi̱taxi veʼe nu̱ú xi̱kindo̱ondi̱ nda̱a̱ kivi taánna na̱kán veʼeka̱a xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱taxina xi̱kindo̱ondi̱ veʼena (Rom. 16:4).
Ki̱ʼinndi̱ kuenta ña̱ va̱ʼaní ni̱xi̱yo ini na̱ hermano kán ni kǒo ku̱a̱ʼá xu̱ʼún níxikuumiína. Sava lugar nu̱ú ni̱xi̱yo na̱ hermano kán ni̱xi̱yoní tí ku̱eʼe. Na̱ hermano kán xi̱taxina ña̱ʼa ndaʼa̱ndi̱ ña̱ va̱ʼa kasindi̱ nu̱ú xi̱ki̱sindi̱ ña̱ va̱ʼa kǒo kaxírí á tiinrí miíndi̱. Ta inkana xi̱kanana miíndi̱ ña̱ ná kindo̱ondi̱ veʼena ni kǒo ku̱a̱ʼá ña̱ʼa níxikuumiína ña̱ taxina kuxundi̱. Sava yichi̱ miívandi̱ xi̱niʼi comida xi̱xaʼa̱n xíʼinndi̱ ña̱ va̱ʼa kuxuna xíʼinndi̱.
Tá xi̱xaʼa̱nndi̱ xi̱xitondi̱ na̱ congregación va̱ása níkivi ku̱ʼu̱n ndiʼi na̱ va̱lí se̱ʼendi̱ xíʼindi̱. Iinva na̱yóʼo xi̱xaʼa̱n xíʼinndi̱, ta siʼíi̱ xíʼin ñá ku̱ʼvai̱ xi̱ndaaná inkaka na̱ va̱lí se̱ʼendi̱. Iin ña̱ va̱ʼava kúú ña̱ xi̱xaʼa̱n iin na̱yóʼo xíʼinndi̱, saáchi bolsa nu̱ú xi̱ñuʼu pañal ña̱ yaku̱a̱ kán xi̱taandi̱ tutu ña̱ xi̱xaʼa̱n xíʼindi̱. Tá xi̱xito na̱ policía ña̱ʼa ña̱ xi̱xaʼa̱n xíʼinndi̱ va̱ása ní xi̱xitovína nu̱ú xi̱ñuʼu pañal.
Kúsi̱íní-inii̱ xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ke̱ʼé ñá Emilia, saáchi tá xi̱kui̱ superintendente viíní xi̱ndaañá na̱ va̱lí se̱ʼendi̱ ta xi̱chindeétáʼanñá xíʼi̱n. Xikiʼinníi̱ kuenta xíʼin tiempo tá xi̱kachíñui̱ fábrica ña̱ va̱ʼa keʼíi̱ chiñu tá xi̱kui̱ superintendente. Sava yichi̱ ku̱a̱ʼá hora xi̱kachíñui̱ sava semana ña̱ va̱ʼa kuumiíi̱ tiempo sábado xíʼin domingo. Soo tá ni̱ya̱ʼa tiempo ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼi̱n ña̱ ná kiʼi̱n kuenta xíʼin na̱ káchíñu fábrica, ta ki̱xáʼíi̱ káchíñui̱ u̱xa̱ saá ki̱vi̱ ña̱ semana. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xi̱xiniñúʼu kachíñukai̱. Tá xi̱taxii̱ chiñu ndaʼa̱ na̱ yiví kán ña̱ va̱ʼa kuumiína chiñu ki̱vi̱ sábado xíʼin domingo, saá kúú ña̱ va̱ʼa xi̱xaʼi̱n xi̱xitoi̱ na̱ congregación, ta kǒo na̱ níxi̱ka̱ʼa̱n xíʼi̱n xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása níxixaʼi̱n ki̱vi̱ kán. Ta na̱ xi̱kachíñui̱ nu̱ú va̱ása níxi̱kiʼinna kuenta ña̱ kǒo níxixaʼi̱n ki̱vi̱ kán.
XI̱KUSI̱Í-ININDI̱ NI NA̱SAMA ÑA̱ XI̱KEʼÉNDI̱
Asamblea ña̱ nu̱ú ña̱ xi̱kuumiíndi̱ tá xa̱a̱ ki̱xáʼa táxi na̱ chíñu ndakutáʼandi̱ (1994)
Tá ku̱i̱ya̱ 1994 na̱ hermano na̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin chiñu Ndióxi̱ chí Cuba, ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ndiʼi na̱ viajante ña̱ koo iin reunión especial chí La Habana. Tiempo saá ki̱ʼva 80 xi̱kuundi̱. Ku̱si̱íní-inindi̱ chi iinsaá nda̱kutáʼandi̱. Ti̱xin reunión kán siʼna ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱ nasa̱ma sava ña̱ kéʼéndi̱ ti̱xin ñuu Ndióxi̱, tasaá ta̱xina iin discurso ña̱ nda̱kanda̱ní-inindi̱ xíʼin. Xi̱kuni̱na taxina ki̱vi̱ndi̱ ndaʼa̱ na̱ chíñu. ¿Nda̱chun xi̱kuni̱na keʼéna ña̱yóʼo?
Ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinndi̱ ña̱ va̱ʼa kǒoka ku̱a̱chi kuumií na̱ chíñu xíʼinyó, ku̱a̱ʼá yichi̱ nda̱kutáʼanna xíʼin na̱ chíñu ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Na̱ chíñu kán ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna ña̱ ná taxina ki̱vi̱ ndiʼi na̱ superintendente. Ndiʼindi̱ ka̱ndíxandi̱ ña̱ ná taxina ki̱vi̱ndi̱. Míí tiempo saá va̱ʼa ki̱xáʼa nátúʼun táʼanndi̱ xíʼin na̱ chíñu.
Loʼo tá loʼo ki̱xáʼana táxina ña̱ kuumiíndi̱ reunión ta saátu ña̱ natúʼunndi̱ xíʼin na̱ yiví. Tiempo saá na̱ chíñu ta̱ʼán ndakunina ña̱ kúúndi̱ iin religión. Tá ni̱ya̱ʼa tiempo ku̱ndaa̱-inindi̱ na̱ chíñu xa̱a̱ ku̱ndaa̱-inina xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ sava na̱ superintendente. Soo nisaá xi̱kuni̱na kunda̱a̱-inina á ndixa saá naní ndiʼina.
Tá septiembre ña̱ ku̱i̱ya̱ 1994 ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinndi̱ ña̱ kiviva koo iin Betel ñuu kán. Soo tándi̱ʼi ta̱xina ña̱ kuniñúʼu tukundi̱ Betel ña̱ xi̱ndasi 20 ku̱i̱ya̱.
Tá ku̱i̱ya̱ 1996 ka̱nana yi̱ʼi̱ xíʼin ñá Emilia ña̱ ku̱ʼu̱nndi̱ kachíñundi̱ Betel. Ni̱ka̱ʼa̱nndi̱ xíʼin na̱ Betel ña̱ xi̱xiniñúʼu kundaandi̱ u̱vi̱ na̱ va̱lí se̱ʼendi̱. Na̱ hermano na̱túʼun xíʼin táʼanna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, soo nisaá ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinndi̱ ña̱ kachíñundi̱ Betel. Tasaá nda̱kiʼinndi̱ ku̱a̱ʼa̱nndi̱ Betel ña̱ ndíkaa̱ chí La Habana.
(Ndaʼa̱ yítin) Ñá Emilia ndíkaa̱ñá Betel chí Cuba kúkuñá ti̱ko̱to̱ (tá ku̱i̱ya̱ 2000)
(Ndaʼa̱ kúaʼa) Tá nda̱taxina Salón ña̱ Asamblea (2012)
Tá sa̱kán ni̱xa̱i̱ Betel va̱ása níkutói̱ kundika̱i̱ yóʼo. Ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ xi̱kui̱ superintendente xa̱ʼa̱ ña̱kán xi̱ndakaʼíi̱n xa̱ʼa̱ na̱ hermano na̱ xi̱xaʼa̱nndi̱ xi̱xitondi̱. Ta xi̱ ixayo̱ʼvi̱ña xíʼi̱n kundika̱i̱ Betel. Soo na̱ hermano na̱ xi̱ñuʼu Betel xíʼin ñá síʼi̱ chi̱ndeétáʼanna xíʼi̱n ña̱ nasamai̱ ña̱ xi̱ndakanixi̱níi̱ xíʼin ña̱ xi̱keʼíi̱. Loʼo tá loʼo ki̱xáʼa kúsi̱í-inii̱ káchíñui̱ Betel ta vitin kútóoníi̱ ndíka̱i̱ yóʼo.
(Ndaʼa̱ yítin) Tá ni̱xi̱yo Escuela Bíblica para Matrimonios Cristianos (2013)
(Ndaʼa̱ kúaʼa) Na̱ Comité ña̱ Sucursal chí Cuba (2013)
Tá ni̱xa̱ʼa̱nndi̱ asamblea ña̱ circuito xíʼin ñá loʼo se̱ʼendi̱ xíʼin yii̱ñá
Xa̱a̱ ku̱chéendi̱ vitin soo ñá Emilia xíʼin yi̱ʼi̱ kúsi̱íní-inindi̱ ndákaʼánndi̱ xa̱ʼa̱ na̱ hermano na̱ ka̱chíñu xíʼinndi̱ ndiʼi tiempo yóʼo. Saátu kúsi̱í-inindi̱ saáchi na̱ se̱ʼendi̱ xíʼin na̱ se̱ʼe-ñanindi̱ ndásakáʼnuna Jehová. Ndóʼondi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva ndo̱ʼo ta̱ apóstol Juan tá ka̱chira: “Kúsi̱íní-inii̱ tá xíniso̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ na̱ va̱lí se̱ʼi̱ ña̱ ndákundeéna ndíku̱nna ña̱ nda̱a̱” (3 Juan 4).
Xa̱a̱ 30 ku̱i̱ya̱ ñúʼundi̱ Betel yóʼo soo xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱a̱ ku̱chéendi̱ ta saátu ña̱ kúúmií iinndi̱ cáncer, chíkaa̱ndi̱ ndee̱ ña̱ vií keʼéndi̱ chiñundi̱. Ndiʼi ku̱i̱ya̱ ña̱ káchíñundi̱ nu̱ú Jehová xa̱a̱ yáʼandi̱ nu̱ú ku̱a̱ʼá tu̱ndóʼo. Ta xa̱a̱ 70 ku̱i̱ya̱ kúsi̱í-inindi̱ káchíñundi̱ nu̱ú “Ndióxi̱ ta̱ si̱í-ini” chí isla ña̱ Cuba (1 Tim. 1:11; Sal. 97:1).