Hawaii e Utloa Litaba Tse Molemo Tsa Paradeisi ea Lefatše Lohle
LEBŌPO la Waikiki, Diamond Head Pearl Harbour. Li u hopotsa’ng? Mark Twain o li hlalosa e le “letoto le letle ka ho fetisisa la lihleke-hleke tse leoatleng.” Ba bang ba li bitsa “Paradeise ea Pacific.” E, Lihleke-hleke tsa Hawaii li tsebisahala ka botle ba tsona ba tlhaho—mabōpo a leoatle a lehlabathe le lephatšoa, lipalema tsa kokonate, lipalesa tse ntle haholo, matša a bakiloeng ke ho nyibokoloha ha lefatše, liphororo, maqhubu a matle le letsatsi le letle ha le likela.
Le hoja ba bangata ba nahana hore Hawaii e South Seas, ha e le hantle Hawaii e lik’hilomithara tse fetang 1 600 ka leboea ho “equator” Leoatleng la Pacific. Lihleke-hleke tsa Hawaii li 132, mafika le maralla, li ikalile sebaka se ka etsang lik’hilomithara tse 2 400 leboea le ka bophirimela ho isa bochabela bo ka boroa. Baahi ba mehlobo e sa tšoaneng ba 981 000 ba lula lihleke-hlekeng tse supileng tse khōlō tsa Niihau, Kauai, Oahu, Molokai, Lanai, Maui le Hawaii.
Ho na le tumelo ea hore Hawaii e fumanoe ka lekhetlo la pele ea ba ea ahuoa ke batala ba Polynesia ba lihleke-hleke tsa Marquesas, ba lateloa ke ba Tahiti. Lebitso Hawaii le hlaha ho ba Tahiti, le ileng la reoa sehleke-hleke se seholo ho tsona ’me hamorao le fetoha lebitso la mokoloko oo oa lihleke-hleke. Li kile tsa busoa ke borena ’me tsa bitsoa ’Muso oa Hawaii, hona joale ke setereke sa bo50 sa United States.
Litaba Tse Molemo li Fihla Hawaii
Litaba tse molemo li fihlile lihleke-hlekeng tsena ka 1915, ha “mopotolohi” Walter Bundy le mosali oa hae, hammoho le Ellis Fox ba fihla Hawaii. Ha tšoaroa seboka sa pele sa Liithuti tsa Bibele (kamoo Lipaki tsa Jehova li neng li tsejoa kateng) ka Sontaha sa pele ka Tlhakola, 1915 ’me ho ne ho le teng batho ba bahlano sebokeng seo. Maeto a potoloho a ileng a latela mathoasong a bo-1920 a nka karolo ho atolosoeng ha borapeli ba ’nete Hawaii. Ka 1928 ha tšoaroa kopano ea pele Hawaii lebaleng la Sekolo se Phahameng sa McKinley, ho le teng batho ba 150.
Bohato bo bong bo eang pele ba fihleloa ka 1935, ka boeti ba J. F. Rutherford eo e neng e le mookameli oa Watch Tower Society ka nako eo. Ka nako eo Hawaii e ne e e-na le bahoeletsi ba ’Muso ba 12 feela. Leha ho le joalo, ka baka la lekala le sa tsoa hlongoa Honolulu, Moena Rutherford a lumela hore ho rekoe sebaka literateng tsa Pensacola le Kinau. Mosebetsi oa boboleli Hawaii o ntse o laoloa hona setšeng sena.
Ha Moena Rutherford a sa le mona, a boela a lokisetsa ho hahuoa ha holo e amanang le mohaho o mocha oa lekala. Sebaka seo sa liboka sa bitsoa “Holo ea ’Muso,” ’me ho tloha ka 1935 ho ea pele, Lipaki tsa Jehova lefatšeng lohle li ile tsa bitsa libaka tsa liboka tsa tsona Liholo tsa ’Muso.
Lilemo tse tšeletseng hamorao, Hawaii le United States tsa kena Ntoeng ea II ea Lefatše ka lebaka la ho qhomisoa ha Pearl Harbour ka la 7 Tšitoe 1941. Matsatsi a seng makae kamor’a ho qhomisoa, masole a tla lekaleng ’me a nka molebeli oa lekala oa pele, Don Haslett, ho ea mo fata lipotso ntlo-khōlō ea sesole. A lokolloa hamorao. Ho sa tsotellehe ho lekanyetsoa ha batho libeso tseo ba ka li sebelisang, qomatsi le mathata a likepe, Lipaki tsa ’na tsa etelletsa pele lithahasello tsa ’Muso. Ka 1946 baena ba Hawaii ba tsoa lilemong tsa molao oa sheshe le maemo a ntoa ka bahoeletsi ba 129.
Lilemong tsa kamorao ho ntoa, baromuoa ba koetlisitsoeng Sekolong sa Bibele sa Watchtower sa Gileade ba qala ho fihla Hawaii. Tšebeletso ea bona e chesehang le ea moea ’ohle ea tlisa keketseho e tsotehang. ’Me ka 1957 Hawaii e ne e e-na le bahoeletsi ba 1 019. Mohlala o motle oa baromuoa le oona oa susumetsa ba bang, haholo bacha, hore ba kenele mosebetsi oa boboleli oa nako e tletseng. Bo-pula-maliboho ba bangata (baboleli ba ’Muso ba nako eohle) ba tlohile lihleke-hlekeng ho ea sebeletsa Bethele ea Brooklyn, ntlo-khōlō ea Mokhatlo, le mabaleng a boromuoa Japane, Taiwan, Micronesia, Samoa, Afrika le Amerika Boroa.
Ho Fana ka Bopaki bo Phethahetseng
Hangata Hawaii e bitsoa pitsa e qhibilihang mehlobo-hlobo. Ho ea ka palo ea baahi ea 1980, 26,3 lekholong ke makhooa, 23,5 lekholong ke Majapane, 18,9 lekholong ke Mahawaii kapa karolo ea Mahawaii le 11,2 lekholong ke batho ba tsoang Philippines. Motsoako ona o moholo o kopanyelletsa le ba bang ba kang Machaena, Makorea, Masamoa, Mapuerto Rico, ba batšo ’me, morao-rao haholo, Mavietnam, Macambodia le Malaotia.
Ho etsoa boiteko bo khethehileng ho bolela litaba tse molemo ho lihlopha tsena ka lipuo tse sa tšoaneng. Ho se ho e-na le liphutheho tsa Majapane, Makorea, Maspanishe le Masamoa, hammoho le liphutheho tse robeli tsa ba tsoang Philippines ba sebelisang leleme la Iloko. Ha batho ba sa utloisise Senyesemane empa ba thahasella litaba tse molemo, ba isoa phuthehong e ba loketseng. Esita le buka ea linomoro tsa fono-fono e sebelisetsoa ho fumana batho ba buang lipuo lisele. Ka tsela ena, ha ho moo litaba tse molemo li sa fihleng ha ho fanoa ka ’nete ea ’Muso ho “batho bohle.”—1 Timothea 2:4.
Lilemong tsa morao tjena, lihlopha tsa matlo a hirisoang li ahuoa ka bongata ho koala sekheo sa bolulo. Liphutheho li ile tsa tlameha ho sebelisa mekhoa e sa tšoaneng ho bona hore batho ba lulang matlong ana a sa kenoeng habonolo ba fumana bopaki. Mokhoa o mong o joalo ke ka mosebetsi oa limakasine oa seterata. Hoseng ka matsatsi a mang a beke, bahoeletsi ba ema ka pel’a lihlopha tsena tsa matlo a hirisoang ka hora ea botšelela. Ha beng ba teng ba tsoa ho ea mosebetsing, ho fanoa ka limakasine tsa Molula-Qhooa le Tsoha! Liphello tsa mosebetsi ona ebile tse khotsofatsang. Khaitseli oa pula-maliboho o pheta kamoo bopaki bo bokhutšoanyane ba hoseng bo ileng ba isa thutong ea lehae ea Bibele:
“Monna le mosali ba nkileng ngoana ba tsoa ka matlong ’me ba leba koloing ea bona. Ka atamela monna ’me ka qala ho hlalosa hore na ke hobane’ng ha re le moo. O ne a tloaelane le limakasine ’me a maketse hore re etsa mosebetsi oa limakasine hoseng hakaalo. O ne a thabetse ho bona limakasine hobane e ne e se e le nako a sa li fumane . . . Ka ipha monyetla oo hore ke re nka ithuta Bibele le bona, ’me ba amohela, eaba ba mpha nomoro ea ntlo ea bona. Kamor’a ho ba hloka lapeng ka makhetlo a tšeletseng, qetellong ka qalisa thuto le bona. Hona joale, Sontaha se seng le se seng ’na le monna oa ka re bala buka ’Nete e isang Bophelong bo sa Feleng le banyalani bana.”
Lihlopha tse ngata tsa matlo li na le fono-fono e lumellang moeti hore a ka buisana le beng ba matlo. Bahoeletsi ba bang ba sebelisa tokisetso ena ho bua le ba bang, ba bua ka bokhutšoanyane ho mang kapa mang ea arabelang.
Moena e mong a etsa qeto ea ho leka mokhoa ona. Tlung ea pele a se ka a fumana motho. Eare ha monna a arabela tlung ea bobeli, moena a re: “Khotso. Ke buisana le batho ka molaetsa oa tšepo o fumanoang ka Bibeleng, ’me ke batla batho ba sa ntsaneng ba thahasella Molimo le Bibele.” Monna eo a memela moena ka hare ’me ba lula nako e fetang hora a arabela lipotso tsa hae.
Ha moena a khutla bekeng e latelang, mosali oa monna eo o ne a le teng, le eena a e-na le lipotso. Pele ba lumela thuto ea lehae ea Bibele, banyalani ba etsa qeto ea ho ea bona seboka Holong ea ’Muso. Sontaheng seo ba ea puong ea phatlalatsa le thutong ea Molula-Qhooa. Ha baa ka ba thabela liboka tse peli tseo feela empa ba hlolloa ke mofuthu le botsoalle ba Lipaki hoo ba ileng ba lumela habonolo ho ba le thuto ea lehae ea Bibele. Ba tsoela pele ka potlako ’me ba fetola bophelo ba bona. Le hoja hamorao ba ile ba khutlela United States, thuto ea tsoela pele ’me pele selemo se fela ba kolobetsoa. Hona joale monna ke mohlanka ea sebeletsang, ’me mosali oa hae ke pulamaliboho oa kamehla.
Liphihlelo tse putsang joaloka tsena li khothallelitse baena ho mamella ho sebeliseng mecha eohle ho fana ka bopaki bo phethahetseng. Hona ho thusitse hore tšimo e koaheloe hantle. Ka karolelano, liphutheho li sebetsa tšimo eo li e abetsoeng hang ka libeke tse ling le tse ling tse ’nè kapa tse tšeletseng.
Khōlo ea “Moea oa Bopula-maliboho”
Bo-pula-maliboho ebile thuso e khōlō liphuthehong ka lilemo tse telele. Ho sa tsotellehe theko e phahameng ea lintho tsa bophelo le mathata a mang a lichelete, batho ba limelo tse sa tšoaneng le lilemo ba kenetse tšebeletso ea nako e tletseng. Litlaleho tsa 1982 li bontša hore bahoeletsi ba Hawaii ba 20 lekholong, ka karolelano, ba tšebeletsong ea bopula-maliboho ba kamehla kapa bo thusang, ba fumanoa phuthehong e ’ngoe le e ’ngoe ho tse 59.
Phutheho e ’ngoe e na le bahoeletsi ba 95 le bo-pula-maliboho ba 29. Moholo phuthehong eo, e bile pula-maliboho ka lilemo tse 20 (tse 17 e le pula-maliboho ea khethehileng), o bua tjena kamoo a thusang ba bang hore ba nkele mosebetsi oa bopula-maliboho:
“Molemo oa ho ba pula-maliboho le ho ba moholo ke hore ke khona ho sebetsa le bahoeletsi tšebeletsong ea tšimo tsatsi le leng le le leng ’me ke tloaelana hantle le bona le maemo a bona . . . Empa pele ke sebetsa le motho hore ke mo khothaletse ho bula maliboho, ke tloaetse ho rapela Jehova hore a ntataise le ho ntsamaisa hore ke bue lintho tse nepahetseng le hore moea oa Jehova o be ho mohoeletsi hore o bule pelo ea hae. Ka thuso ea Jehova, ke leka ho fihla pelong ea motho, ke mo hlalosetsa ka Mangolo ho potlaka ha linako, bohlokoa ba mosebetsi oa boboleli, le hore na ke hobane’ng ha ho hlokahala bo-pula-maliboho le kamoo ho bula maliboho ho ka mo thusang haholo.
“Haeba a ikutloa hore a ke ke a sebetsa lihora tse 90 ka khoeli mosebetsing oa boboleli, ke mo bontša kemiso e ntle, e bontšang kamoo lihora tse 90 li ka finyelloang, ka nako ea hae le boikarabelo bo bong boo a nang le bona.
“Haeba a se na tšepo ka lebaka la maemo a lichelete, ke kopanela le eena liphihlelo libukeng tsa Mokhatlo tsa bao maemo a bona a tšoanang le a hae empa e le bo-pulamaliboho. Ho feta moo, ke sebelisa mangolo a tla mo thusa ho atamela ho Jehova le a tla mo khothatsa kamoo ho hlokahalang hore a shebe taba hamolemo.
“Haeba a ikutloa hore o tla hloka lipalanngoang kapa thuso e ’ngoe, ke mo tiisetsa hore baena bohle le bo-khaitseli ka phuthehong ba tla mo thusa ka tsela efe le efe e teng hore a thabele tšebeletso ea hae ea bopula-maliboho. Monahano o sa haheng o tlosoa ka tsela eo ka lipheko tse sebetsang tse fanoang.”
Har’a ba 90 bao moholo enoa a ba thusitseng ho ngolisa e le bo-pula-maliboho ke baena le bo-khaitseli bao hona joale ba sebeletsang Bethele ea Brooklyn le baromuoa Japane le Micronesia. Ha moholo enoa a qetella o re: “Taba-taba ke ho sebetsa le ba fapa-fapaneng tšimong le ho kenya ’moea oa bopula-maliboho’ ka phuthehong.”
Ho Nyakallisoa ke Tsoelopele
Ho finyelletsoe ho hongata ho tloha sebokeng sane sa pele Honolulu ka 1915. Ka la 29 Tlhakola ngoahola, Sehopotsong sa lefu la Jesu, kakaretso ea ba bileng teng Lihleke-hlekeng tsa Hawaii ke 14 151, keketseho ea 9 lekholong ho feta 1982. Tlhoro ea bahoeletsi ba ’Muso ba 4 937 e ne e tšoarehile tšimong ka Phupu, 1983. Lihora tse fetang millione li sebetsoa tšebeletsong ea Bokreste selemo le selemo. Lekala la Hawaii hona joale le tlaleha hore mohoeletsi a le mong o ikarabella ho batho ba ka bang 200 ba naha eo. Keketseho ke pontšo ea ’nete ea lilemo tse 68 tsa tlhohonolofatso ea Jehova mosebetsing oa boboleli.
Ho sa ntsane ho e-na le ho hongata ho tla etsoa lihleke-hlekeng tsena tse ntle. Tšimo e sa ntsane e bea haholo. Ka nyakallo, bahoeletsi ba ’Muso ba lihleke-hleke tsa Hawaii ba mema ba bang: ‘Tlong, re nyoloheleng thabeng ea Jehova, . . . a tle a re rute mekhoa ea hae.’ (Esaia 2:3) Tšepo e teng ea hore ba bangata ba sa ntsane ba tla arabela memo ena ’me kahoo ba be le tokelo ea ho phela nakong ea ha lefatše lohle, e seng Hawaii feela le tla fetoleloa Paradeiseng.
[’Mapa/Litšoantšo se leqepheng la 9]
KAULA
NIIHAU
LEHUA
KAUAI
OAHU
MOLOKAI
LANAI
MAUI
KAHOOLAWE
HAWAII