YOOWIIRANEYA YA MWEEKUMINI
Yehova ookiixuttiha okhuma emiravo aka
MIYO nkaareere owehexexa epaphelo, yeeyo kaavahiwe aka ni munna mmosa. Epaphelo eyo, yaalempwale so: “David Splane, 8 a Abril a 1953, ‘Olaleyaka omala wa olumwenku.’” Nto kaahimukoha munna ole aakivahale epaphelo wiira: “Exeeni ela?” Owo aakaakhunle so: “Ola mwaha muthanleliwe anyu para olavula Eskola ya Orummwa wa Muluku.”a Miyo kaakhunle so: “Nkinavekele okela eskola ela!”
Kihinatthi olavula itthu sinceene, kiniphavela ohimya yoowiiraneya aka okhuma vapacenrye aya. Kiyariwe oCalgary, oCanadá, okathi wa Ekhotto ya Nenli ya Olumwenku Wootheene. Waattamelaka mwaakha wa 1940, mmiravo mmosa pioneero, aitthaniwa Donald Fraser, aahimana mukhora owaani. Maama aka, aaheemererya omusoma Biibiliya. Maama aka, aanisiveliwa ni ele iixutta awe. Masi mwaha wa owereyasiwa, khaawerya orowela mithukumano ikwaha sinceene. Hata vari siiso, owo aahiimananiha ni aahipatisiwa mwaakha wa 1950. Mooriipiha murima, owo aahikhwa nuuvira iyaakha piili. Paapa aka khahiyo aari Namoona a Yehova, masi aaheemererya wiira munna mmosa olavule mwaha wa masikho.
Nuuvira mahiku vakhaani nuumala maama aka okhwa, murokora mmosa oowuuluvala iitthaniwa Alice, aahikilattula orowela mithukumano. Owo aanikisuwela, okhala wiira kaahitoko orowela mithukumano sa wuumalani wa esumana ni amaama. Kaahimukoha paapa aka akhala wiira aanikeemererya orowa. Owo aahikeemererya. Nave naahirowa hoothe “ekwaha emosa” wiira amuxukhurele munna ole aalavunle mwaha wa masikho. Ohiyu ole, waahikhala mpantta wa Eskola ya Orummwa wa Muluku ni Muthukumano wa Orummwa. Muthukumano ole waahimusivela vanceene paapa aka, okhala wiira naari nihiku noopacerya oweha mithukumano. Nnaamwi paapa aka aamwiirale kursu a moota woolavula opuro woowaatta atthu, aahitikinihiwa ni moota saalavuliwe aya myaha muthukumano ole. Nto owo aahilakela orowelaka mithukumano khula esumana. Vakhaani-vakhaani, aahipacerya orowela mithukumano sikina.
Okathi ole, munna aahoolela Eskola ya Orummwa wa Muluku, aanipaceriha muthukumano osomaka masina a anna ni arokora yailepihale eskola ele. Nuumala wiiwa nsina nawe, khula mutthu aanaakhula wiira: “Kiri vaava.” Nihiku nimosa, kaahivekela wiira niromoliwe nsina naka muthukumano waattharelana. Munna ole aahikittottopela masi khaakikohale etthu yiiriha oromoliwa masina ale.
Miyo nkaasuwela wiira ovekela nsina naka wiitthaniwa muthukumano ole, waataphulela ovekela olavula mwaha okathi wa muthukumano. Miyo kaaphavela paahi wiitthaniwa nsina naka! Nuuvira isumana vakhaani, nsina naka naahiitthaniwa. Nto moohaakalala, kaahaakhula so: “Kiri vaava.” Nuumala muthukumano ole, anna ni arokora yaahikittottopela. Nuuvira isumana vakhaani, kaahivahiwa mwaha yoowo kiromonle aka wanipacerya wa yoowiiraneya ela.
Miyo nkaareere otikinihiwa! Okathi ole khiwaakhanle mpantta wa omuleeri Biibiliya. Nto naskola aahaana olavula mwaha wa 6 aahiiso 8 minuutu. Paapa aka aahikikhaliherya olokiherya mwaha aka ni naahinsayari ikwaha 20. Nave muhooleli a eskola ele, aahikivaha malakiheryo yaawo yaakikhalihenrye. Mwa iyaakha sinceene, Yehova khoreere okiixuttiha omurumeelaka paapa aka, anna ni arokora vamosa ni mutthenkeso awe.
YEHOVA KHOHIYALE OKIIXUTTIHA
Murokora Alice kimuromonle aka wanipacerya, aahikiixuttiha moota woopaceriha ovaanela okathi woolaleerya. Okathi ole, naatumereriwa osoma soolepa tthaaru para mwaneene etthoko, nuumala-vo, naahaana onvaha eliivuru. Yaphiya ekwaha aka yoolavula ni mwaneene etthoko, Alice aanihimya masina ahu nave aanilavula ni mutthu owo. Nto aanikivekela wiira kisome yoolepa yoopacerya. Nuumala-vo, kaanisoma yoolepa ya nenli ni yaneeraru. Nave-tho, kaanivaha eliivuru. Nuuvira okathi, kaahiixutta moota woopacerya ovaanela ni mutthu. Nuumala paapa aka opatisiwa mwaakha wa 1954, nave aanikiixuttiha moota woolaleerya. Okhala wiira amaama yaahikhwa, apaapa yaaniimananiha vanceene okiixuttiha ekeekhai. Paapa aka aanikhalela nthiti mithukumano ni olaleerya. Miyo kaanisuwela wiira kaahaana orowela mithukumano sootheene ni olaleerya Saabadu ni Domingo.
Iyaakha 12 sivinre kisomaka eskola ya kuvernu, kihiixutta itthu sikikhalihenrye mweekumini mwaka. Mwa ntakiheryo, kihiixutta itthu sinceene sinivarihana ni matemaatika ni kramaatika a enkelexi. Itthu kiixuntte aka ni kursu a enkelexi, sinnikikhaliherya olepa soowiiraneya ni sinnikikhaliherya eTepartamento Yoolepa kiri aka.
Ikwaha sinceene, atthu annikikoha etthu enikiiriha osiveliwa muusika. Anamuyari aka, yaanisiveliwa ni muusika. Kirina ene iyaakha 7, kaahiixuttihiwa omoopa piano. Masi purusoora aka oona wiira nkaasuwela omoopa saana. Tivonto, owo aahimuleela paapa aka wiira kihiye omwiixutta. Masi kinoona wiira etthu yaamwiiriha ohimya siiso, okhala wiira okathi ole, nkaasiveliwa omwiixutta piano.
Nuuvira okathi, paapa aka aahimwaavya purusoora mukina. Nto kaahiixutta omwiipa ni omoopa saana piano. Okathi ole, okhala wiira kaari mmiravo, nsu naka naari nooreera ni kaaniwerya waaxintta atthu akina. Okathi kiixutta aka muusika, yoolakela aka, kaaphavela okhalana sertifikaatu wiira kikhale purusoore ni kiweryeke ophwanya musurukhu waarowa okikhaliherya, kirumeelaka ntoko pioneero. Okathi kiimananiha aka wiira kikhalane sertifikaatu ole, kaahoona wiira kanviriha okathi munceene kiixuttaka muusika ni kiilokiheryaka wiira kiwerye opaka isaame. Nto mwaakha wa 1963, kaahihiya wiixutta muusika ni kaahipacerya orumeela ntoko pioneero rekulaari.
OKHALA PIONEERO ONNIHAKALALIHA
Nuuvira mwaakha mmosa kirumeelaka ntoko pioneero rekulaari, kaahithanliwa orowa orumeela ntoko pioneero espesiyaale oKapuskasing, oCanadá. Munna kaavarana aka muteko wa opioneero, aihaniwa Daniel Skinner, aarina iyaakha sinceene okivikana miyo. Nto owo aahikiixuttiha ovara saana miteko sa mmulokoni. Kirina ene iyaakha 20, kaahithanliwa ovara ekomisau ya muteko ya muloko. Nto kaahiixutta itthu sinceene. Ti voohakalaliha oweha wiira mutthenkeso wa Yehova olelo-va, onnaakhaliherya amiravo wiira yiixutteke itthu sinceene. Akhala wiira awo animwiimananiha, Yehova onimwaareelihaka nlelo ari ene amiravo!
Saahikhala mixankiho naavilela ahu elapo ya oKapuskasing. Okhala wiira eyiita, vaanitepa oriirya. Ohiya paahi muxankiho wa etemperatuura, miyo ni Daniel neetta mikwaha sootheene mwentto. Masi etthu yaatempe okihakalaliha, waari omusuwela murokora Linda Cole, yoowo muhoolo mwaya aari Linda Splane.
Linda aari namalaleerya ooluttuweliwa ni aahikhalana irevisiita sinceene. Owo aari murokora ooreera murima, oovaha ni waanimusivela oviriha okathi munceene ori ene ni atthu. Maama awe iitthaniwa Goldie, aari murokora oororomeleya. Paapa awe yoowo iitthaniwa Allen, wanipacerya khaaphavela Anamoona a Yehova. Hata vari siiso, Goldie aanaakuxa anaawe, Linda, John ni Gordon okathi aarowa awe mithukumano Empa ya Omwene ni aaniwiixuttiha moota woolaleerya. Nuuvira okathi, Goldie, Linda, John, ni Gordon, yaahikhalasa mapioneero. Nave muhoolo mwaya, Allen aahikhala Namoona a Yehova ni aanikhaliherya vanceene mmulokoni.
Mwaakha wa 1965, kaahilattuliwa wiira kirowele Eskola ya Orummwa wa Omwene, eBeteli ya oCanadá wiira kiixutte itthu sikina. Eskola eyo yaakhala mweeri mmosa. Okathi wa eskola eyo, kaahivekeliwa olepa eformulaariyu wiira kirowele eskola ya oXileyaadi. Miyo nkaatonko wuupuwela okhala misionaario maana koona wiira nkaasuwela itthu sinceene. Hata vari siiso, kaahipiriyenxeri eformulaariyu ele ni kaahilattuliwa eturma 42. Khula okathi, mapurusoore ahu a oXileyaadi, yaaninsuweliha moota naarowa ahu vahoolo. Erelatoorio yoopacerya kaakhenle aka, kaahivahiwa malakiheryo yaakitumererya wiixutta itthu sinceene sinivarihana ni mutthenkeso, nlelo kihinatthi okhuma oXileyaadi. Tthiri malakiheryo ale yaari oovareleya muteko para mmiravo aarina iyaakha 21.
OXileyaadi, naahiixuttihiwa moota woomurumeela raadiyu, TV ni ixornaale. Etreinamento ele yaahinikhaliherya vanceene. Masi nkaasuwela moota kaarowa aka orumeela itthu iye muhoolo. Masi kinootthokiherya ittima sinittharelana.
KAAHITHANLELIWA ORUMEELA OSENEGAL
Nuumala okaratuwari, miyo ni misionaario mukina oniitthaniwa Michael Höhle, naahithanleliwa orumeela wÁfrica, elapo ya oSenegal. Okathi ole, elapo ele yaari anamalaleerya 100.
Nuuvira miyeeri vakhaani, kaahilattuliwa wiira kakhaliheryeke eBeteli ya elapo ele nihiku nimosa khula esumana. EBeteli yaari yaamukhaani, nto anna yaarumeela ekwartu emosa ya empa ya mamisionaario. Nnaamwi vari siiso, munna Emmanuel Paterakis yoowo aari muhooleli a eBeteli ele, aanikuupuxerya wiira opuro ole, waathoonyerya mutthenkeso wa Yehova wa elapo ele. Nihiku nimosa, munna Emmanuel aahihimya wiira naahaana olepa ekarta wiira naalipihe mamisionaario. Okathi ole, khahiyo vaari vookhweya opaka ikoopiya. Nto naahaana olepa ekarta emosa-emosa nirumeelaka maakina oolepa. Opaka eyo waari muteko muulupale, maana ikoopiya iyo, saahaana ohikhalana ifaalya.
Nihiku nimosa ohiyu, kihinatthi orowa olaari misionaario, munna Emmanuel, aahikivaha enveloope ni okileela so: “Munna David, mutthenkeso woolepa ekarta ela para nyuwo.” Okathi kaatthukunle aka enveloope ele, kaahiphwanya ekarta emosa wa iye kaalempe aka. Nto kaahiixutta wiira, kihaana ovaha efaita mutthenkeso moohicikha akhala wiira eBeteli ya elapo ahu yuulupale aahiiso yaamukhaani.
Mwaakha wa 1967 kiri ene ni mamisionaario oSenegal
Miyo kaahikhalana apatthani anceene yaawo yaari anamalaleerya a mmulokoni. Nto isaabadu sinceene ohiyu, naanivara miteko sikina hoothe vatthokoni va emusi emosa. Ole waari okathi woohakalaliha! Nave olelo-va, kinnilavulana apatthani akina. OSenegal, kiixuntte aka eFrancês, nttaava nenlo ninlavuliwa ni atthu anceene elapo eyo.
Miyo kimunoivanri Linda, mwaakha wa 1968. Nuumala-vo, kaahiviriha miyeeri sinceene kihaavyaka muteko waarowa onikhaliherya miyo ni Linda ohihiya orumeela ntoko mapioneero, oSenegal. Masi khahiyo vaari vookhweya okhala wiira atthu yaaphaveliwa para ovara muteko yaahaana okhala a elapo yeele. Tivonto, nuumala otthikela oCanadá, kaahimuthela Linda ni naahithanliwa wiira narumeeleke ntoko mapioneero espesiyaale elapo ya Edmundston, oNova Brunswick, epooma yeeyo enihela mukano ni eprovinsia ya oQuebec.
Nihiku na ekasamento ahu mwaakha wa 1969
NIRUMEELAKA NTOKO MAPIONEERO ONOVA BRUNSWICK NI OQUEBEC
Elapo ya Edmundston, khiyaakhanle anamalaleerya, yaari anaskola a Biibiliya paahi. Atthu anceene, yeettela soowiixuttiha sa etiini ya eKatoolika. Nto ipa sinceene, saaniheliwa ipalaka saahimya wiira khinnaaphavela Anamoona a Yehova. Masi hiyo, khinaacala ipalaka iyo. Nto naaniimananiha olaleerya ipa sootheene. Khula esumana, okathi yaakumiheriwa aya exornaale, ekurupu emosa ya etiini ya eKatoolika, yaanihela enoota yaahimya wiira: “Nrowe niwaavye ni naamala-malihe Anamoona a Yehova.” Nto Anamoona a Yehova, naari 4. Miyo, Linda ni Victor ni mwaarawe oniitthaniwa Velda Norberg. Nto naahisuwela wiira yaanihimya hiyo!
Miyo nkinrowa oliyala ekwaha yoopacerya naaxukuriwe ahu ni mutokweene a esirkwiitu. Nuumala oviriha esumana emosa ori ene ni hiyo, owo aahimmye so: “Etthu mukhanle anyu oowerya elapo ela, ori owiiriha atthu oturuka moota aniwoonela aya Anamoona a Yehova.” Nto okhuma vale orowa ohoolo, yoolakela ahu yaari waakhaliherya atthu oturuka moonelo aya. Nto naahiwerya opaka eyo. Vakhaani-vakhaani, atthu yaahipacerya oweha wiira Anamoona a Yehova yaari oowiiyeviha, masi ahooleli a etiini ya eKatoolika yaari oowiixinnuwiha. Nto olelo-va, wookhala muloko mwaamukhaani epooma ele.
Nuuvira mwaakha mmosa ni yoothanleliwa ele, naahilattuliwa wiira nakhaliheryeke muloko muulupale epooma ya oQuebec. Nto naahiviriha miyeeri 6 niri ene ni anna ni arokora a muloko owo, yaawo oosuwela owaakhela aletto. Nuumala-vo, naahivekeliwa wiira narumeeleke osirkwiitu.
Iyaakha 14 saattharelana, naahirumeela isirkwiitu soovirikana sa eprovinsia ya oQuebec. Ole waari okathi woohakalaliha nihinliyala ahu! Muteko woolaleerya waanikhumela saana oQuebec. Okhala wiira miloko naaxukurya ahu, ikwaha sinceene naaniweha imusi sinceene saamusoma Biibiliya, siivahereryaka para opatisiwa!
NTAKIHERYO NA ANNA NI AROKORA OOWAAMINI
Ti vookhweya waaphenta anna ni arokora a oCanadá, okhala wiira awo toororomeleya ni oohakalala. Anna ni arokora akina, khivaakhweelale weemererya ekeekhai mwaha wa olupatthiwa ni amusi aya. Amiravo akina yaanoopopihiwa ni aanamuyari aya ahimyaka wiira: “Mwaahihiye omusoma Biibiliya ni Anamoona a Yehova, nnoowoomolani vate vahu!” Masi awo khiyaahiyale omuroromela Yehova nnaamwi yaalupatthiwa. Tthiri Yehova onnihakalala mwaha wa ororomeleya waya!
Nave-tho nkiniliyala muteko yaavara aya mapioneero rekulaari ni espesiyaale yaarumeela oQuebec okathi ole. Anamunceene a yaawo, yaakhuma mittetthe soovirikana sa oCanadá. Ohiya paahi wiixutta olavula efrancês, awo yaahaana wiixutta ekultuura ni moota yuupuwela aya atthu elapo ele, yaawo yaatthara soowiixuttiha sa etiini ya eKatoolika.
Okhala wene, mapioneero espesiyaale, yaathanleliwa mittetthe seiye yahaakhanle aya anamalaleerya. Masi mwaha wa nthalu, vaanixankiha ophwanya opuro wookhala ni muteko yaakhanle aya oovaraka, waarowa waakhaliheryaka ovikaniha okhala pioneero. Mwaha waivaavo, akina khiyaawerya okhala mekhaya. Hata ale yaathenle niinaano, yaahaana okhala ekurupu ya atthu 4, 6 wala 8 wiira akhaliheryaneke itthu soothuma. Mapioneero awo, yaanikhalela nthiti muteko aya! Nto okathi yamphwanya aya mutthu aaphavela omusoma Biibiliya, yaaniimananiha omukhaliherya. Olelo-va, aakhala anamalaleerya anceene oQuebec. Nave mapioneero makina, aakhuma wiira yakhaliheryeke mittetthe sikina soothowa anamalaleerya.
Okathi naaxukurya ahu miloko, naaniimananiha orumeela khula esaabadu voosiisu wiira nivare muteko ni amiravo. Nto eyo yaaninikhaliherya osuwela mixankiho saaphwanya. Amiravo akina a yaawo, olelo-va anirumeela ntoko mamisionaario nave akina arina soothanleliwa soovirikana ilapo sikina.
Okathi ole, miloko sikina khisaawerya onikhaliherya sinivahaka yoolya ni kompustiiveli. Tivonto, okathi mukina naaniphiya wanikisa wa mweeri nihirina musurukhu. Okathi owo nahaakhalana ahu musurukhu, naahaana omuroromela Yehova paahi maana owo taasuwela mixankiho sahu. Hata vari siiso, naanirowa oxukurya miloko. Tthiri khula okathi Yehova aaninikhaliherya.
ITTHU SIKINA KIIXUNTTE AKA NI ANNA NI AROKORA OOWAAMINI
Ntoko kihimyale aka, vaari vooloka wiixutta oXileyaadi moota woomurumeela raadiyu, TV ni exoornaale. Okathi ole, oQuebec, naahikhalana eparakha ya olaleerya nimurumeelaka raadiyu, TV ni exoornaale. Ikwaha sinceene, kaanithanleliwa ovara ni munna Léonce Crépeault, yoowo aarumeela ntoko mutokweene a esirkwiitu ni aasuwela olaleerya saana orumeelaka ikaruma iye. Masi okathi aalavula awe ni atthu oottittimihiwa, owo aakhala ntoko khaasuwela itthu sinceene. Mwa ntakiheryo, owo aahimya so: “Atokweene, miyo ni mpatthani aka ola ninvara muteko wa Muluku. Hiyo khaninsuwela saana omurumeela raadiyu ni TV, masi nirummwale omulaleya konkereesu a Anamoona a Yehova ninrowa ahu okhalana. Akhala wiira atokweene anniphavela onikhaliherya moota woorumeela saana ikaruma iwo naamuxukhurela.” Mwaha wa wiiyeviha wa anna ale, waaniwiiriha atthu akina waawiriyana ni ophavela waakhaliherya.
Nuuvira okathi, kaahithanleliwa ovara ni munna Glen How, yoowo ori mmosa a maativokaatu ahu. Hiyo naathanleliwe olavula myaha seiye sinaaxankiha atthu akina masi sinivarihana ni mutthenkeso wa Yehova. Etreinamento kaakhenle aka oXileyaadi ni itthu kiixuntte aka ni munna Léonce, sookikhaliherya vanceene. Nave yaari eparakha yuulupale ovara muteko ni munna Glen. Owo aari oolipa murima wiira aakiherye mutthenkeso wa Yehova otribunaali. Masi etthu yootepexa okhalana efaita, okhala wiira owo, aanimphenta vanceene Yehova.
Mwaakha wa 1985, naahithanleliwa wiira narumeeleke osirkwiitu mpantta onikela nsuwa wa oCanadá, waattamela opuro paapa aka aakhala awe. Nto naaniwerya omukhaliherya ni omukhapelela. Nuuvira miyeeri miraru, owo aahikhwa. Masi hiyo nlelo naanirumeela opuro yoole mpakha mwaakha wa 1989. Nuumala-vo, naahaakhela nlattulo wiira narumeeleke eBeteeli ya wEstados Unidos. Nto naahaana ohiya yoothanleliwa, yeeyo naahanle ahu wiiriha iyaakha 19 nirumeelaka. Iyaakha iyo sootheene, anna ni arokora anceene, yaaninaakhela owanyeya ni yaaninivaha yoolya. Nto ninnaaxukhurela vanceene anna ni arokora yaanikhaliherya okathi ole wootheene!
NIRUMEELAKA WESTADOS UNIDOS
Okathi naaphiyale ahu oBrooklyn, miyo kaathanleliwe ovara eTepartamento ya Muteko. Nkinrowa oliyala etreinamento kaakhenle aka etepartamento ele. Etthu kiixuntte aka tiila: Kihuupuweleke wiira kinnisuwela itthu sootheene, masi kihaana ovarerya itthu sootheene. Mwaakha wa 1998, kaahithanleliwa wiira kivareke eTepartamento Yoolepa. Weiwo nlelo kiniixutta aka moota woolepa saana. Nuuvira iyaakha, kaahikhalana eparakha ya okhala namakhaliherya a munna John Barr, yoowo aari muhooleli a eTepartamento Yoolepa. Nkinrowa oliyala okathi wootheene kivanre aka ni yena ni itthu okiixuttihale awe. Tthiri, owo aanitakiha mikhalelo sa Yesu.
Kiri ene ni John ni Mildred Barr
Eparakha yuulupale ovara eTepartamento Yoolepa ni anna oowiiyeviha. Khula okathi, awo anninvekela Yehova wiira aakhaliheryeke omaleliha yoothanleliwa aya. Nave annisuwela wiira khula muteko anivara aya, anikhaliheriwa ni ikuru soowaarya, ohiya mwaha wa osuwela waya.
Kihoolelaka nsipo muthukumano wa mwaakha wa 2009
Kaakawaka abiibiliya konkereesu internasionaale mwaakha wa 2014 oSeul, oCoreia
Miyo ni Linda, naahikhalana eparakha ya waaxukurya anna ni arokora a ilapo 110. Okathi owo, naaniweha ophenta wa mamisionaario, anna a Ekomisau ya eFiliyaali, ni akina anivara muteko wa Muluku wa okathi wootheene. Nave yaari eparakha yuulupale waaweha anamalaleerya a ilapo naavira ahu, yaawo yaahela nipuro noopacerya omurumeela Yehova, nnaamwi saaphwanya mixankiho ntoko ikhotto, othowa musurukhu ni olupatthiwa. Moohaanyiherya, Yehova onnaaphenta vanceene anna ni arokora awo!
Mwa iyaakha sinceene, Linda onnikikhaliherya omaleliha soothanleliwa saka. Owo onnaaphenta atthu ni khula okathi onniphavelasa inamuna sa waakhaliherya atthu akina. Nave onnisuwela olaleerya saana moohilokiherya. Linda ohaakhaliherya atthu anceene wiixutta ekeekhai, waahela muhina anna ni arokora ahiyale olaleerya ni orowela mithukumano sahu. Linda eperesenti yuulupale Yehova okivahale awe! Nto vano nuuluvanle ahu, anna ni arokora akina amiravo, anninikhaliherya okathi nimphavela ahu weetta mukwaha, ni anninivaha itthu sikina sinnithowa. Ninnaaxukhurela vanceene anna ni arokora awo. — Mar. 10:29, 30.
Kinnihakalala vanceene okathi kinuupuwela aka iyaakha 80 sivinre. Nave kinnikupali moolumo a nasaalimu yoowo aalempe wiira: “Nyuwo Muluku, mookiixuttiha okhuma emiravo aka, nave mpakha-va, nlelo kinnilaleya miteko sanyu sootikiniha.” (Esal. 71:17) Nto koolakela ohihiya opaka eyo nlelo kiri ene mukumi.
a Olelo-va, eskola eyo, eniirela mpantta mithukumano sahu sa eriyari ya esumana.