Nagannak, Salaknibanyo dagiti Annakyo

NO TI anakyo ket kunaenna kadakayo nga isut’ piliten dagiti kaeskuelana nga agtomar ti droga, aniat’ aramidenyo? Wenno, no ti anakyo a babai ibagana a dagiti lallaki idiay eskuelaanda ket rirriribukenda, kasanot’ panagriknayo?

Sigurado nga awan ti panawen a taktakenyo a mangaramid iti maysa a banag maipapan iti dayta, saan kadi? Padasenyo nga ammuen dagiti bambanag ken kitaen no aniat’ maaramidanyo a mangsalaknib iti anakyo. Dayta, ti kunayo, a panagtignayyo kas maysa a nagannak. Ngem ti kinaagpaysona dagiti bambanag saan a kanayon a maaramid a kasta. Masansan, inton maammuan dagiti nagannak dagita a bambanag naladawto unayen. Masansan, ti kakaisunanto laeng a rikna ket: “Kasano a mapasamak daytoy iti barok (wenno balasangko)?”

Ti Agtutubo nga Adda iti Pakarigatan

No maysakayo a nagannak, ammoyo aya no ania a pakarigatan ti yan dagiti annakyo? Pagaammoyo met laeng aya no ania dagiti sangsanguenda iti inaldaw? Namakdaar ni apostol Pedro: “Agsalukagkayo. Ti Diablo a kabusoryo kasla leon a ngumerngernger magmagna iti sibayyo nga agsapsapul ti alun-onenna.” (1 Pedro 5:8) Numan pay ranta ni Satanas a parmeken ken adipenen amin a sangatauan, agtutubo man ken lallakay, nalawag nga isut’ dakdakkel a peggad kadagiti awan kapadasanna nga agtutubo, gapuna ikabilna ida iti nakarkaro pay a pakarigatan.

Usigenyo ti sumagmamano laeng a pangarigan. Iti sidong ti paulo ti damag a “Ti Krimen babaen kadagiti Agtutubo 52% Itan ti Dagupna,” impadamag ti Mainichi Daily News a kadagiti delingkuente nga agtutubo “dagiti krimen nga ar-aramiden dagiti 14-años ti adda iti kangatuan iti listaan.” Idiay Estados Unidos, 3.3 milion kadagiti agtawen iti 14 agingga iti 17 ti problema a managinum, maysa iti tunggal innem a tin-edyer ti kanayon nga agusar kadagiti droga, ken ngangngani kagudua milion nga ubbing ti maiyan-anak kadagiti di kasado a tin-edyer nga inna iti tinawen. Ti kinapudnona a ta sadinoman ti pagtataenganyo, dagiti annakyo saanda a naikapis iti allon ti krimen, kinaranggas, ken imoralidad dagiti agtutubo a manglaplapunos iti daga.

Matulonganyo Ida

Amin daytoy ipaganetgetna a dagiti agtutubo itatta nairamanda iti maysa a narigat a pannakidangadang. Ammoyo man dayta wenno saan, tapno agballigi kasapulanda ti tulong manipud kadagiti nataengan, aduan kapadasan a tattao. No maysakayo a nagannak, addakayo aya iti posision a mangipaay iti kasta a tulong kadagiti annakyo? Situtulokkayo met laeng aya a mangaramid ti nasesita a panagregget a mangtulong kadakuada?

Adun ti naikuna ken naisuraten maipapan kadagiti panangtulong kadagiti annak; awan panagkurang ti patigmaan iti dayta a tema. Kinapudnona, aniaman ti problema ket adda iti panangikeddeng no ania kadagitoy nagadu nga agsusuppiat a kapanunotan ti suroten ti maysa. Kas pangarigan, mabalin a kunaen ti maysa nga eksperto a ti panangbaot ket nasayaat. Mabalin a kunaen ti dadduma a saan koma a maaramid dayta. Wenno mabalin a kunaen ti maysa nga espesialista kadakayo a dikay gunggonaan ti anakyo kadagiti maar-aramidanna no dikay kayat ti maysa a mapalpalugodan nga anak. Ngem mabalin a kunaen ti maysa a ti komendasion ken gunggona naskenda no dikay kayat ti maaddaan ti anak a mariribukan. Saan ngaruden a pagsidsiddaawan a babaen kadagiti sasao ti maysa a kameng ti Hospital for Sick Children idiay Toronto, Canada, ti adda kadatayo ket “maysa a kaputotan dagiti nagannak a ngangngani mabutengda nga agbalin a nagannak.”

Iti pannakakita iti nakaron a kasasaad, ken kadagiti adu a kaskaso ti pannakapaay, mabalin a pampanunotenyo no talaga met laeng a posible ti panangpadakkel kadagiti annak nga agbalin a nataengan, natimbeng, ken kangrunaan ngem amin, nadiosan nga indibidual kadagitoy nga al-aldaw ken panawen. Sakbay nga itulokyo ti bagbagiyo iti panangmatmat a daytoy ket saan a maaramidan, laglagipenyo ti surat ni apostol Pablo: “Dakayo nga amma, dikay ruroden dagiti annakyo, no di ket idalanyo ida iti alagaden ken makaiturong-panunot ni Jehova.” (Efeso 6:4) Siempre, di koma nga ited ti Dios daytoy a rebbengen kadagiti nagannak no daytat’ maysa a banag a di mabalin a tungpalen.

Maysa a Mapaguadan a Pamilia

Ni Noe ken ti pamiliana nagbiagda iti panawen nga umas-asping iti panawentayo. Sigun iti rekord ti Biblia, iti dayta a tiempo “nakita ni Jehova a ti kinadakes ti tao dakkel iti daga ken amin nga arapaap dagiti panunot ti pusona dakesda a kankanayon. . . . ket nakita ti Dios ti daga ket adtoy! ti dakes, ta amin a lasag pinadakesda ti dalanda iti rabaw ti daga.”​—Genesis 6:5, 12.

Kasano komat’ panagriknayo no padakkelenyo dagiti annakyo iti sidong dagidiay met laeng a kasasaad? No pagdiligentayo ti Genesis 5:32 iti Genesis 7:6, makitatayo a dagiti annak ni Noe naiyanakda amin iti las-ud ti sangagasut-a-tawen sakbay ti Layus. Ket kaskasdi, 120 años sakbay ti Layus, dagiti kasasaad ti nakadakdakes unayen a kuna ni Jehova a Dios: “Ti espirituk saanto a kankanayon a mangbabalaw iti tao ta isu ngarud linalasag. Nupay kasta dagitinto aldawna sangagasut ket duapulo a tawen.”​—Genesis 6:3.

Agpapan pay iti kasta a dakes a kasasaad, ni Noe ken ti asawana sibaballigi a pinadakkelda dagiti tallo nga annakda a managbuteng iti Dios nga agtutubo a lallaki. Babaen iti natulnog a pannakitunosda kadagiti dadakkelda, nailasatda iti Delubio a nangdadael iti dayta nadangkes a kaputotan.

Aniat’ palimed ti balligi ni Noe? Ni apostol Pablo ti napaltiingan a nagkuna idiay Hebreo 11:7: “Gapu iti pammati ni Noe, kalpasan ti pannakaited ti nadiosan a pammakdaar kadagiti bambanag a di pay nakita idi, natignay iti siraraem a panagbuteng ket nangisagana ti maysa a daong a pakaisalakanan ti sangakabbalayanna.” Kinapudnona, kunaen ti Genesis 6:22 kadatayo: “Kasta ti inaramid ni Noe kas maiyanatup iti amin nga imbilin ti Dios kenkuana. Kasta ti inaramidna.”

Awan duadua, ti kinamatalek ken ti kinaanep ni Noe iti imatang ni Jehova ti naipasagepsep unay iti is-isip dagiti annakna no kasano kapateg kadakuada nga ipakita dagiti isu met laeng a kualidad iti panagbiagda. Bayat ti proyekto a panangbangon ti daong, mabalin a nangbusbos ti adu a panawen a nakipagtrabaho ken nakipatpatang kadakuada, a nakiramraman ken nagar-aramid kadagiti bambanag a kaduada. Ket, kas “manangaskasaba iti kinalinteg,” awan duadua nga insuro ni Noe iti mismo a pamiliana dagiti linlinteg ken pagalagadan ni Jehova. Kas resultana, nailasat ti pamilia ni Noe iti panungpalan dayta kadaanan a “lubong dagiti managdakdakes a tattao.”​—2 Pedro 2:5.

Aniat’ Maaramidanyo

Rebbeng a nalawag, ngarud, a ti pagulidanan dagiti nagannak ti addaan nasken a paset iti sibaballigi a panangisuro ken panangsanay kadagiti annak. Idi napagsaludsodan ti maysa a kolumnista ti pagiwarnakan nga inaganan ti kadadakkelan a lapped a sangsanguen dagiti nagannak iti panangsanay kadagiti annakda, simmungbat: “Isuda a mismo.” Dagiti nagannak a di mangitungtungpal ti sursuroda ti agtartrabaho a maibusor kadagiti kabukbukodanda nga intereses ken kadagidiay intereses ti annakda. (Idiligyo ti Roma 2:21-23.) Ti di panagbaliwbaliw iti daytoy a banag ti nasken. Gapuna, kasapulan a saludsodan dagiti nagannak ti bagbagida: Aniat’ patiek a kapapatgan a bambanag iti biagko? Ania dagiti personal a kalatko?

Idiay Deuteronomio 6:7, naibilin kadagiti nagannak: “Ket isuromto a siagawa dagitoy [dagiti sasao manipud ken Jehova] kadagiti annakmo ket dagitoy ti sasawem kadakuada no situtugawka iti balaymo ken no magmagnaka iti dalan ken no agiddaka ken no bumangonka.” Kaipapanan dayta ti komunikasion. Ngem saan nga amin a panagsasao ket nasken a komunikasion. Ti 17-años nga ubing a lalaki ti nangisalaysay a namindua a pinadpadasna ti makisao ken inana maipapan iti problema ti droga a mapaspasaranna idiay eskuelaan. “Imbaga ni nanangko nga umadayoak manipud kadagiti [aglaklako],” kunana. Ngem nakatulong kadi dayta? Nalawag a saan, agsipud ta marikna pay met laeng ti ubing nga isut’ nakemmeg iti dayta a panangpilit ket saanna nga ammo no kasanot’ ilalapsut iti dayta.

No maipasango dagiti agtutubo kadagiti parikut a dida ammo a sarangten, masansan ti umuna a pamay-anda isut’ panagturongda kadagiti dadakkelda maipaay kadagiti sungbat, ket daytoy ti nasayaat a banag. Ngem ti kasta a panagtalek ti nakalaklaka a madadael no di mangipakita dagiti nagannak ti pannakaawat iti kasasaadda. Uray pay no awan ti dagdagus a solusion nga adda, no adda maipakita a pannakaawat dagiti linea ti komunikasion ti mapagtalinaed a silulukat.

Ti panangtubngar ti sabali pay a nasken a banag iti panangsanay kadagiti annak. Kuna ti maysa a proverbio ti Biblia: “Ti pagbaot ken panangtubngar itdenda ti kinasirib; ngem ti inanak a mabaybay-an ibabainna ti inana.”​—Proverbio 29:15.

Sumagmamano a panawen ti napalabasen, ti Departamento ti Policia idiay Houston, Texas, nagiwaras ti polieto a napauluan “12 a pagalagadan maipaay ti panangpadakkel kadagiti delingkuente nga annak.” Ti di napasnek nga estilona ti mabalin a mamagpakatawa, ngem ngangngani tunggal maysa kadagiti mamagpanunot a “pagalagadanna” ti addat’ kaipapananna iti pannubngar wenno iti kinakurang dayta. Adtoy ti sumagmamano a pangarigan:

◻ “Mangrugi iti kinamaladaga a mangted iti ubing iti isuamin a kayatna. Iti daytoy a pamay-an isunto ti dumakkel a sipapati a siuutang ti lubong kenkuana iti maysa a panagbiag.”

◻ “No isut’ makatulad kadagiti dakes a sasao, makipagkatawa kenkuana. Daytoy ti mamagpanunot kenkuana nga isut’ nalaing. . . . ”

◻ “Dika pulos ik-ikkan ti aniaman a naespirituan a panangsanay. Aguray aginggat’ isu ti 21 ket bay-am nga isut’ ‘mangikeddeng a maipaay iti bagina met laeng.’”

◻ “Liklikan ti sao a ‘dakes.’ Mabalin a daytat’ mamatanor iti rikna ti panagbasol. . . . ”

Gagangay laeng a maseknan dagiti Kristiano a nagannak maipapan iti panangpadakkel kadagiti annakda “iti pagalagadan ken panangiturong-panunot ni Jehova.” (Efeso 6:4) Saan a maaramidan daytoy nga awanan panagregget​—ti dakkel unay a panagregget. Ngem awan ti dakkel unay nga impuonan a panawen ken panagregget no ti ibunga dayta ket biag a maipaay kenka ken kadagiti annakmo.​—Deuteronomio 6:2.

Maysa a Makagunggona nga Aramid

“Kitaenyo! Dagiti annak isuda ti pagpatawid ni Jehova; ket ti bunga ti tian isu ti panggunggonana,” kuna ti salmista. (Salmo 127:3) Agpapan pay iti ilalabas ti tiempo ken ti panagbalbaliw kadagiti kustombre iti kagimongan, kaskasdi a pudno pay met laeng dagita a sasao. Makita ti pammaneknek dayta kadagiti adu nga agtutubo iti Nakristianuan nga organisasion dagiti Saksi ni Jehova a dimmakkelda a mapagtalkan, mapagraraeman, ken nagaget nga agtutubo. Isudat’ pakaidayawan ti bagida, dagiti dadakkelda, ken kangrunaanna, ti Namarsuada, ni Jehova a Dios.

Mabalinyo met nga apiten ti gunggona iti panangpadakkel kadagiti annakyo babaen kadagiti kakasta a makapnek a bungbunga no ipamusposanyo itan ti panangsanay, panangisuro, ken panangsalaknib kadakuada.

[Ladawan iti panid 26]

Iti di agbaliwbaliw a panangiwanwan, nasayaat a pannakipatpatang, ken naayat a panangtubngar isudat’ nasken iti panangsanay kadagiti annakyo