Lijdt u aan rugpijn?
„De pijn was afschuwelijk. Het was alsof iemand een lucifer had gepakt en mijn rug in brand had gestoken! Ik weet alleen nog dat ik me bukte om mijn kleine neefje bij wat glasscherven weg te halen, toen plotseling mijn hele rug wel in brand leek te staan. Dagenlang moest ik in die houding blijven; ik was niet in staat overeind te komen. Zo’n pijn had ik nog nooit gehad”, vertelt Karen, 32, huisvrouw en moeder van twee kinderen.
RUGPIJN komt in de Verenigde Staten qua aantal mensen dat er last van heeft, na hoofdpijn op de tweede plaats. Het is de voornaamste oorzaak van langdurige arbeidsongeschiktheid bij mensen onder de 45 en de op twee na voornaamste oorzaak bij mensen boven de 45. Patiënten geven jaarlijks zo’n 24 miljard dollar uit om verlichting te zoeken — viermaal zoveel als in 1991 aan de behandeling van aids werd uitgegeven.
Volgens dr. Alf L. Nachemson, wetenschappelijk onderzoeker op het gebied van rugproblemen, hebben de afgelopen tien jaar wereldwijd twee miljard patiënten last gehad van lage rugpijn. „Ergens in ons werkzame leven zal tachtig procent van ons enigermate last krijgen van rugpijn”, zei hij.
Een pijncyclus
Rugpijn kent geen aanzien des persoons. Zowel blauwe- als witte-boordenwerkers kunnen rugklachten krijgen. Mannen en vrouwen, jong en oud, kunnen last krijgen van rugpijn. Als de pijn steeds weer in volle hevigheid terugkomt, kunnen iemands werk, inkomen, gezin en rol in het gezin eronder lijden, wat hem tevens emotionele problemen bezorgt. Hoe dat zo?
Mensen bevinden zich in een pijncyclus, wordt in het boek The Fight Against Pain opgemerkt. Lichamelijke pijn brengt bezorgdheid en neerslachtigheid teweeg, die op hun beurt tot nog heviger en hardnekkiger pijn kunnen leiden. Een jonge ouder of kostwinner kan bijvoorbeeld onder druk komen te staan op zijn werk en van zijn gezin en vrienden doordat hij door rugklachten gehandicapt is.
„Het grootste probleem vind ik het gebrek aan begrip en empathie van de kant van mijn familie en vrienden. Mensen zijn geneigd de pijn te bagatelliseren, omdat zij niet begrijpen hoeveel pijn je echt lijdt”, zei Pat, 35, een secretaresse die de eerste van haar talrijke aanvallen van rugpijn in 1986 kreeg. „Omdat je niet weet wanneer of waar de pijn zal oplaaien, ben je geneigd niet veel plannen te maken. Je komt misschien erg gereserveerd over: je neemt geen uitnodigingen aan, je tilt iemands pasgeboren baby niet op, je lacht niet, allemaal omdat je pijn hebt. Als je niet oppast, gaat de pijn je leven beheersen.”
De oorzaak van rugpijn
Is rugpijn onvermijdelijk? Wat kunt u doen om de pijn te verlichten of te voorkomen? Wanneer moet u medische hulp zoeken voor uw rug? Hoewel hardnekkige rugpijn een teken kan zijn van allerlei inwendige kwalen, zullen wij ons in deze bespreking vooral bezighouden met twee oorzaken van rugpijn — hernia en spierkrampen.
Hernia, uitstulping van een tussenwervelschijf en officieel hernia nuclei pulposi geheten, is een voorname oorzaak van rugklachten bij jonge volwassenen en mensen van middelbare leeftijd. Tegen de tijd dat iemand twintig is, begint de sponsachtige kern van de tussenwervelschijven haar elasticiteit en vocht te verliezen, waardoor de tussenwervelschijf krimpt. Maar dat leidt meestal niet tot pijn. Bij sommige mensen treedt echter hevige pijn op wanneer een deel van de sponsachtige kern door de buitenring van bindweefsel heen breekt of uitstulpt.
In het blad Fortune wordt over de tussenwervelschijven opgemerkt: „Zijn ze eenmaal tot voorbij een bepaald punt gedegenereerd, dan kan de geringste druk — iets zo onbetekenends als niezen of vooroverbuigen om stereoapparatuur te verplaatsen — de druppel zijn die de emmer doet overlopen.”
Tussenwervelschijven fungeren als schokbrekers tussen de eerste 24 wervels of beenderen van de wervelkolom. Deze beenderen zijn op elkaar gestapeld en vormen een verticale tunnel, het wervelkanaal, waardoor het ruggemerg loopt. Tussen elk stel wervels bevindt zich een kleine opening waardoor een bundel zenuwen, een zenuwwortel genoemd, het kanaal verlaat, aan beide kanten één bundel. Een tussenwervelschijf kan uitstulpen en op een bepaalde zenuw drukken. Deze druk kan zenuwimpulsen die gewaarwordingen naar en van andere delen van het lichaam overbrengen, belemmeren.
Een zeer pijnlijke aandoening bijvoorbeeld die ischias wordt genoemd, kan zich voordoen als er druk wordt uitgeoefend op de wortels van de nervus ischiadicus, de heupzenuw. Verscheidene zenuwwortels die uit het onderste gedeelte van de wervelkolom treden, vormen de heupzenuw. Deze loopt langs de achterzijde van beide bovenbenen naar de knie en splitst zich dan in andere zenuwen. Ischiaspijn begint gewoonlijk in de onderrug en straalt uit naar de heup en bil en verder naar beneden langs de achterzijde van het bovenbeen, soms helemaal naar de kuit en de voet. Als gevolg daarvan kan iemand last hebben van een „klapvoet” — het verschijnsel dat de voet slap omlaag hangt doordat de beenspieren de tenen niet omhoog kunnen krijgen. Iemand die ischias heeft, kan ook last hebben van tintelingen, gevoelloosheid en spierzwakte in het bewuste been.
Als de tussenwervelschijf op zenuwwortels in de cauda equina drukt, een groep zenuwen vlak onder het middel die de blaas en de darmen verzorgen, kan iemand problemen met urineren of met de stoelgang hebben. Personen met een van deze symptomen moeten onmiddellijk een arts raadplegen, daar het tekenen kunnen zijn van ernstige neurologische problemen.
Door zich samen te trekken en te ontspannen, helpen de spieren in de rug de ligamenten bij hun steunende taak; ze zorgen ervoor dat de wervelkolom niet in elkaar zakt en dat ze kan buigen en draaien. Onder druk echter kan een spier die niet in vorm is verkrampen en zo gespannen raken dat ze een harde knobbel wordt. Episoden van rugkrampen, die zich zonder waarschuwing voordoen en iemand tijdelijk immobiliseren, kunnen martelend zijn. Iemand die er last van heeft, beschrijft de pijn als een „reeks aardbevingen die zich in je rug afspelen”.
Artsen zijn het erover eens dat spierkrampen plaatsvinden om iemand te behoeden voor verdere schade aan verzwakte spieren. In het door Time-Life Boeken uitgegeven De sterke rug wordt opgemerkt: „Door de rug te verstijven, dwingen de krampen u het heel kalm aan te doen en zult u moeten rusten. In een lighouding wordt de rug niet alleen het minst belast, maar zo krijgen ontstoken weefsels ook weer de gelegenheid te genezen.”
Ter voorkoming van overbelasting van de rug, waardoor vaak krampen ontstaan, moeten de spieren van de rug, de buik en de bovenbenen soepel en sterk blijven. Door slappe buikspieren bijvoorbeeld kan de rug te zwaar belast raken, omdat ze onvoldoende steun geven en de trek van het lichaamsgewicht aan de wervelkolom minder goed kunnen opvangen. Zijn de buikspieren in vorm, dan functioneren ze als een „spiergordel” die voorkomt dat de onderrug te ver naar voren buigt. Een holle rug, een te grote kromming van de onderrug, trekt de wervels van de onderrug uit positie.
Wat u kunt doen ter verlichting van pijn
Een slechte lichaamshouding, corpulentie, zwakke spieren en stress zijn vier factoren die de kans op pijn in de onderrug vergroten. Gewone activiteiten die verkeerd worden verricht, zoals zitten, staan of tillen, zijn ook factoren die ertoe bijdragen.
Er bestaat een wederzijds verband tussen een goede lichaamshouding en sterke buik- en rugspieren. Bij een goede houding kunnen de spieren hun werk goed doen, terwijl een goede spierspanning van essentieel belang is voor een juiste houding. Een goede lichaamshouding wil niet zeggen dat de wervelkolom stram en volkomen recht is, maar dat de natuurlijke S-bocht van de wervelkolom gehandhaafd blijft.
Door het corrigeren van een onjuiste lichaamshouding kan pijn die daaraan te wijten is, weggenomen worden, geeft Robin McKenzie te kennen in het boek Treat Your Own Back. Hij voegt eraan toe: „Wordt de tot gewoonte geworden slechte lichaamshouding niet gecorrigeerd, dan ontstaan daardoor na verloop van tijd echter veranderingen in de structuur van de gewrichten, treedt er overmatige slijtage op en is een voortijdig verouderen van de gewrichten het gevolg.”
Overgewicht, vooral een te zware buik, kan ook een belasting voor de rug zijn, omdat het zwaar aan de spieren die de rug steunen trekt. Een programma van geregelde lichaamsbeweging is een sleutel tot een sterke en gezonde rug. Zelfs indien er geen pijn meer wordt geleden, is lichaamsbeweging belangrijk, omdat rugpijn die verdwenen is vaak onverwacht de kop weer opsteekt. Een complete medische evaluatie wordt aanbevolen voordat er met een programma wordt gestart. Een arts kan de juiste oefeningen voor iemands rugklachten aanbevelen, maar hij kan een patiënt ook naar een fysiotherapeut verwijzen.
Veel onderzoekers geloven dat ook stress iemand vatbaar kan maken voor rugklachten. Stress kan bij sommige mensen krampen teweegbrengen doordat spanning die niet verlicht wordt, spieren gespannen maakt, wat tot rugpijn leidt. Het leren omgaan met de oorzaken van stress of het wegnemen ervan kan de kans op rugpijn helpen verminderen.
Mensen die een groot deel van de tijd zittend werk doen of zittend lange afstanden afleggen, kunnen last van hun rug krijgen. Volgens een Zweeds onderzoek wordt de onderrug bij het zitten veel zwaarder belast. Helaas wordt dit risico vergroot door het gebruik van kantoorstoelen met onvoldoende rugsteun. Het kan nuttig zijn het zitten met geregelde tussenpozen te onderbreken door te gaan staan en een paar minuten rond te lopen.
Bij het optillen van zware of zelfs lichte voorwerpen, moeten mensen oppassen dat zij hun rugspieren niet gebruiken. Door de knieën zakken wordt aangeraden bij het tillen, zodat de rugspieren niet de hele last te torsen krijgen.
Iemand die in lastige houdingen werkt, loopt ook grote kans rugklachten te krijgen. Werkers aan montagebanden, verpleegkundigen, elektriciens, werksters en boeren moeten allemaal bij het verrichten van hun werk lange tijd achtereen voorovergebogen zitten of staan. Om de kans op rugletsel te minimaliseren, doen fysiotherapeuten de aanbeveling geregeld te rusten of van houding te veranderen. Mensen die langdurig staan, krijgen de raad een bankje of een andere steun voor hun voeten te gebruiken en één voet iets hoger te zetten zodat de onderrug recht is.
De keuze van een behandeling
Voor verreweg de meesten die rugpijn hebben die van de spieren afkomt, bevelen artsen conservatieve behandeling aan — bedrust, warmte, massage, oefeningen en, aanvankelijk, ontstekingremmende pijnstillende middelen. Wat het laatste betreft uit dr. Mark Brown van de University of Miami School of Medicine een waarschuwend woord. Hij merkt op dat in de Verenigde Staten het langdurig gebruik van medicijnen een voorname oorzaak van rugpijnklachten is, door de bijwerkingen van de medicijnen namelijk. Patiënten moeten oppassen voor gewenning aan een middel, die zou kunnen leiden tot een hogere dosis en mogelijk tot verslaving.
Fysiotherapie en bezoeken aan een chiropractor kunnen sommige patiënten ook baat en verlichting schenken. In de Verenigde Staten vindt ongeveer twee derde van alle consulten wegens rugpijn bij de chiropractor plaats, aldus het blad HealthFacts.
Een operatie kan nodig zijn om klachten te verhelpen of pijn tengevolge van hernia te verlichten. Voor de meeste rugpatiënten zullen artsen echter veelal eerst conservatieve behandeling aanbevelen. Mensen die te horen krijgen dat zij geopereerd moeten worden, zouden er goed aan doen een tweede of derde opinie in te winnen.
Voor miljoenen rugpatiënten is voortdurende maar draaglijke rugpijn een deel van hun leven. Velen berusten in de pijn maar proberen zich er niet door te laten belemmeren bij hun dagelijkse bezigheden. Zij zijn zich ervan bewust welke factoren pijn veroorzaken en nemen maatregelen om dat te voorkomen of tegen te gaan. Zij doen regelmatig oefeningen, zorgen dat zij niet te zwaar worden, verbeteren hun houding en verminderen de stress in hun leven. Ondanks terugkerende pijnaanvallen door een hernia en spierkrampen blijft de in het begin genoemde Karen opgewekt druk bezig door veel tijd aan de predikings- en onderwijsactiviteiten van Jehovah’s Getuigen te besteden. Net als Karen blijven veel patiënten positief ingesteld en doen zij hun best hun rugpijn tegen te gaan.
[Kader op blz. 24]
Enkele tips ter voorkoming van rugpijn
☞ Vermijd het iets met een snelle, schokkende beweging op te tillen. Zak door uw knieën in plaats van te bukken.
☞ Vraag om hulp bij het tillen van zware voorwerpen.
☞ Verdeel wanneer u verscheidene pakjes draagt, het gewicht over beide kanten. Draagt u één zwaar voorwerp, draag het dan met beide armen voor u, dicht bij het lichaam. Draagt u het opzij, wissel dan af en toe van kant.
☞ Gebruik op reis een opvouwbaar bagagewagentje en/of lichtgewicht bagage met schouderriemen.
☞ Leg wanneer u pakjes uit de kofferruimte van een auto haalt, de pakjes dicht bij het lichaam voordat u ze optilt.
☞ Gebruik wanneer u stofzuigt een stofzuiger met lange stang. Om onder meubilair te zuigen, is het beter niet te bukken maar op één knie te knielen en daarbij kniebeschermers te gebruiken. Moet u bukken, gebruik dan zo mogelijk één hand om op iets te leunen.
☞ Wissel als u kantoorwerk doet, het zitten aan een bureau af met staan aan een werkblad ter hoogte van uw middel.
☞ Kniel neer wanneer u in de tuin werkt en verdeel het werk over kortere periodes. Buk niet wanneer u staat.
☞ Doe op regelmatige basis rugoefeningen, al is het maar tien tot vijftien minuten per dag. Doe bescheiden oefeningen als u al wat ouder bent.
☞ Kniel bij het opmaken van uw bed met één knie op het bed neer en steun op één arm wanneer u over het bed reikt. Kniel bij het rechttrekken of instoppen van de lakens aan beide kanten van het bed op de grond.
☞ Stop af en toe om te rusten wanneer u lange afstanden in de auto aflegt. Als de leuning van de autostoel niet comfortabel is, is het goed een kussen te gebruiken om de ruimte op te vullen waar de stoel niet goed bij uw lende aansluit.
☞ Jog niet op hard terrein. Draag goede sportschoenen.
☞ Gebruik een kussen of ander steuntje voor uw rug wanneer u op een gemakkelijke stoel of bank zit. Sta langzaam op en gebruik uw benen om omhoog te komen.
☞ Moet u op uw werk uren achtereen zitten, zorg dan voor een stoel die een goedgevormde rugsteun heeft. Sta af en toe op en loop wat rond.
☞ Sta niet langdurig over laden van archiefkasten gebogen, maar ga zo mogelijk op een stoel zitten.
☞ Als u overdag schoenen met hoge hakken moet dragen, is het verstandig een gemakkelijker paar schoenen mee te nemen om ze zo mogelijk af te wisselen.