Tumelo ho Modimo ea ’Matlafatsa
Kamoo ho boletseng Harald Abt
KA LOETSE 1940 ke ile ka romeloa kampong ea hloriso e Sachsenhausen Jeremane. Ofisiri ea SS (Mapolesa a Mokhethoa a Hitler) ea nkamohela ka “mofuthu”; ke ne ke shapuoa hangata le ho tšosoa. Ha e supa chomela ea sebopi se haufi seo ho sona ho chesoang litopo tsa batho, ofisiri e ’ngoe ea ntemosa: “U tla nyoloha le hona moo ho ea ho Jehova oa hao haeba u ntse u khomaretse tumelong ea hao kamor’a matsatsi a 14.”
Joale ka isoa moo ho bolokiloeng baena ba ka ba Bakreste, Lipaki tsa Jehova. Ka laeloa ho kotsama ke otlollotse matsoho ke a isitse pele. Ka lihora tse ’ne ka tlameha ho ba boemong boo bo sa tloaelehang. Ke ile ka thaba hakaakang ka 6 mantsiboea ha ke bona Lipaki li khutla li tsoa mosebetsing oa tsona o boima oa letsatsi.
Lipaki tsena—pelenyana li ne li le 400—tsa mpolella hore baena ba tsona ba ka bang 130 ba ile ba shoa mariheng a fetileng ka baka la tšoaro ea bobatana. Na hona ho ne bo tšositse ba setseng? Che, ba ne ba ikemiselitse, joalokaha ho ne ho le joalo ka ’na, ho tšepahala ho Molimo.
Empa pele ke bolela haholo ka lilemo tse ka fihlang bohlanong ke le likampong tsa mahloriso tsa Sachsenhausen le Buchenwald, e re ke hlalose ka bokhutšoanyane hore na ho tlile joang hore ke rōmeloe moo.
BAKRESTE LINAKONG TSA LIKHATHATSO
Ke hlahetse Poland e ka boroa, karolong eo pele e neng e le ea Austria; kahoo ka hola ke bua Sepolishe le Sejeremane. Ka 1931, ha ke le lilemong li 19, ka kena sekolo sa mosebetsi oa matsoho se Danzig (Gdansk, ka Sepolishe), eo ka nako eo e neng e le ‘Motse o Lokolohileng’ o buang Sejeremane ka nako eo o Leoatleng la Baltic. Ka 1934 ka kopana le Elsa moo, moroetsana ea neng a tla ama bophelo ba ka ka ho tebileng.
Ka 1936, ha ke ntse ke lokisetsa lihlahlobo tsa ka tsa ho qetela, Elsa a qalisa ho ea libokeng tsa Lipaki tsa Jehova. Tsena li ne li tšoareloa ka lekunutung, kaha Lipaki tse ling li ne li se li tšoeroe. Ka tsebisa Elsa hore ke ho nka e le bothoto ho ikopanya le batho ba joalo. Empa qetellong a nqophella hore ke ee sebokeng le eena. Ho e-na le ho fumana phoso, ka khahloa ke tsebo ea Bibele eo Lipaki li nang le eona.
Eare ha ke qeta lithuto tsa ka univesithing, ho ne ho se na menyetla ea mesebetsi e metle Poland. Eaba ke nahana ka hore ke ee Jeremane bakeng sa mosebetsi. Empa Elsa a re: “Ha u ea, u ka ikela u le mong, ’na u ntšiee.” Lipaki tsa Jehova li ne li hlorisoa haholo Jeremane, ’me Elsa o ne a sa batle ho ipepesetsa hoo ntle ho mabaka. Hona ha etsa hore ke inahane, eaba joale ke qala ho ithuta Bibele ka mehla haholo. Ka Phuptjane 1938 ra nyalana. ’Me mathoasong a 1939 ’na le Elsa ra kolobetsoa, kahoo re tšoantšetsa boineelo ba rōna ho Jehova Molimo.
Ho sa le joalo, ke ne ke fumane mosebetsi o motle ke le moenjiniere tsamaisong ea kou ea Danzig. Re ne re e-na le ntlo e kentsoeng thepa e ntle, ’me e ne e sebelisetsoa liboka tsa Bibele. Hoo e ka bang nakong ena, libuka tsa rōna tsa Bibele, tse neng li rōmeloa li tsoa lekaleng la Poland la Watch Tower Society le Lodz, li ne li thibeloa Danzig. Ke khotsoe hore ke tlameha ho etsa ho hong, ka ngolla baena ba rōna ba Bakreste ba Lodz, ke etsa tlhahiso ea hore ba romelle libuka atereseng e haufi le Danzig. Moo ’na le Elsa re ne re tla li mokola hore re li kenye motseng.
Elsa e ne e le moimana ka nako eo, ’me ka linako tse ling o ne a itlamella ka limakasine tsa Molula-Qhooa tse 100 ka tlas’a liaparo. Ka lekhetlo le leng mosebetsi oa thepa e kenang ka hare ho naha ka bosoasoi a re ho eena: “Hei, u tla beleha mafahla a mararo kannete!” Empa ha ho mohla a kileng a phenya-phenngoa. Ra ’na ra mokola libuka ho fihlela ha Jeremane e hlasela Poland ka la 1 Loetse, 1939, hoo kamor’a hona bolokolohi ba rōna ba ho tsoa re kena Danzig bo ileng ba thibeloa. Morali oa rōna Jutta a hlaha ka la 24 Loetse.
HLOMPHO HO HITLER
Hoba sesole sa Poland se ineele ho Majeremane, ka tseba ho khutlela mosebetsing. Tumeliso ea ka, “Lumelang,” ea etsa hore bao ke sebetsang le bona ba ’makalle; e mong le e mong joale o ne a lebelletsoe hore a re, “Hlomphang Hitler.”
Ka kōpa hore ke bonane le motlatsi oa motsamaisi oa kou ’me ka hlalosa hore ke Mokreste ’me nke ke ka lumelisa ka mokhoa o joalo. A arabela ka hore “Le ’na ke Mokreste.” Ka bolela, leha ho le joalo hore ke Mokreste ka kutloisiso e matla haholoanyane, ’me ke ikutloa hore ha hoa lokela ho hlompha motho joalo. Ka lelekoa hona hoo ’me ka bolelloa hore ke tla kengoa litlamong haeba nke ke ka “Hlompha” Hitler.
Hamoraonyana hona khoeling eo ea Loetse, kamor’a hore mabotho a Jeremane a hape Poland, Hitler a tla Danzig. A fana ka puo e chesang ea tlhōlo lebaleng le leholo, haufi le mohaho oo re lulang ho ona. E mong le e mong o ne a lebelletsoe hore a leketlise folaga ka ntle ho fenstere, empa ha ho folaga e ileng ea leketla karolong ea rōna.
Ho itšireletsa, baena ba fana ka tlhahiso ea hore re ee Poland e ka bochabela. Hoo, leha ho le joalo, ha bolela ho sia thepa eohle ea rōna. Ka potlolomente feela, ntho e nkang ngoana le Jutta a thatetsoe ka mosamo, ra nka leeto le lelelele ka Tšitoe. Literene li ne li petetsana ke batho ’me li sa tle ka nako.
Qetellong, ra fihla ntlong e Lodz moo ofisi ea lekala e neng e le teng. Khaitseli ea ileng a bula monyako a bona ngoana ea sa sisinyeheng matsohong a Elsa ’me a tloha monyako a lla. Kamor’a nakoana a khutla, a bona ngoana a sisinyeha ’me a hoa: “Oh, oa phela! Oa phela!” Ke nakong eo feela moo a ileng a re re kene. Bana ba bangata ba ne ba ile ba hatsela hore ba shoe maetong; joale a nahana hore Jutta le eena o shoele.
HO TŠOAROA LE HO KENNGOA LITLAMONG
Monna oa khaitseli eo o ne a se a le chankaneng. Ea e-ba mariha a bohloko bakeng sa rōna. Re se na mashala a ho futhumatsa ntlo kapa ho pheha lijonyana tseo re nang le tsona. Qetellong, ka fumana mosebetsi. Empa ka tsatsi le leng ka Phupu 1940 Gestapo (mafokisi a Manazi) a re fumana lapeng, ha ba ntse ba batla motho e mong osele. ’Na le Elsa ra laeloa hore re itlalehe ofising ea Gestapo.
Hosesane hoseng ka ea mosebetsing, ka bokella lintho tsa ka, ’me ka bolella mong a ka hore ke tlameha ho ea bona Gestapo ’me nke ke ka khutla. “Ke bohlanya,” a arabela joalo. “U tla khutla ka 12. U se ke ua khathatseha.” Metsotsoana e seng mekae ka kopana le Elsa ka pel’a ofisi ea Gestapo, ’me ra nyolohela holimo ba babeli.
Ofisiri ea re, “lulang fatše. Rea tseba hore na le mona ka lebaka lefe.” Joale a re hopotsa hore Poland e tlas’a puso ea Jeremane ea Bonazi, le ka se etsahalletseng Lipaki tsa Jehova Jeremane. A re, “Ha le ka tsoela pele ho bua ka tumelo ea lōna, le tla rōmeloa kampong ea mahloriso.”
Joale a ea mochining o ngolang ’me a qala ho ngola. Ha a khutla, a ’nea pampiri. Karolo e ’ngoe ea eona e re: “Na Harald Abt, ke tšepisa hore ke tla khaotsa ho bua ka ’muso oa Molimo.’ Ka re ho eena: “Ke masoabi, nke ke ka saena hona.”
Kamor’a ho bolelloa hore na ke sethoto hakaakang ka ho hana ho saena, ka tlosoa. Elsa a botsoa ho ea pele. Ha a ntse a botsoa, a bolela hore re na le lesea le likhoeli li 10 lapeng, Elsa a re, “Ha ho ea tla fepa ngoana, hobane kea mo nyantša.” A amehile ka ngoana, ofisiri a re: “Ke tla e khutsufatsa.”
Polelo eo a ileng a e ntša ka potlako e ne e fapane le eo ke hanneng ho e saena. E ne e bolela ka bonolo feela hore Elsa o hlokometse hore haeba a ntse a tsoela pele ho latela bolumeli ba hae o tla rōmeloa kampong ea mahloriso. Elsa a ikutloa hore a ka e saena, ’me o ne a fela a hlokometse seo. Empa kamor’a ho saena a utloa a tšohile. Hobane’ng? Hobane ha a lokolloa ke tla hopola hore o sekiselitse tumelo ea hae. Eare ha a tloha ofising, a nkhoeletsa a le ka ntle ho lerako: “Ha kea sekisetsa! Ha kea sekisetsa!”
Hoba ke tšoaroe ka libeke tse seng kae, ka rōmeloa chankaneng e Berlin ’me kamor’a moo ka rōmeloa Sachsenhausen.
BOPHELO SACHSENHAUSEN
Kamor’a kamohelo e “mofuthu,” liofisiri tsa SS tsa re isa ho ea fumana liaparo tsa chankane. Ra beoloa moriri. Eaba re fuoa linomoro—ke ne ke le 32 771. Ka fuoa lesela le pherese le khutlo li tharo le khethollang Lipaki tsa Jehova hore ke le rokelle liaparong tsa ka. Ba bang ba ne ba khetholloa ka masela a khutlo li tharo a mebala e meng—batšoaruoa ba lipolotiki ba ne ba roala le lefubelu, Bajode le lesehla, linokoane le letala, basodoma le le pinki, joalo joalo. Ke ne ke le Paki ke le mong sehlopheng sena.
Lipaki tsa Jehova li ne li abetsoe matlo a tsona li le ling. Matlo a Sachsenhausen a ne a entsoe halofo ea selikalikoe se potolohang lebala le leholo leo ho bitsoang mabitso ho lona. Ka lehlakoreng la matlo a shebileng lebala ho ne ho le teng polelo e neng e bua ntho e kang ena: ‘Tsela e teng e isang tokolohong: Botšepehi, mahlaha-hlaha, mosebetsi le ho rata Lefatše la bo-ntat’a rōna.’ Ntlong e ’ngoe le e ’ngoe ho ne ho le teng polelo kapa tse peli tsa puo ena. Lentsoe LERATO le ne le le matlong a Lipaki. Ke hona mona moo ke ileng ka kotsama ka lihora tse ’nè serameng.
Matlo ana a maholo—ho ne ho le teng a fetang 60—e ’ngoe le e ’ngoe e ne e arotsoe ho etsoa libaka tse peli tsa ho robala. Hare ho ne ho le teng libaka tsa ho jela, matloana le moo ho hlapeloang. Likarolo tsa ho robala ka mahlakoreng ka bobeli li ne li sa futhumatsoe; libethe li hloellana holimo li le tharo. Mariha serame se ne se theohela ho -18° Celsius ’me re e-na le likobo tse peli feela tsa matairi. Moea o phefumolohuoang ke batho o ne o iketsa metsi marulelong ’me joale metsi a rothe ’me a hoamise likobo tsa banna ba robalang libetheng tse ka holimo.
Hangata, lijo tsa rōna e ne e le rapa e entsoeng sopho, ka linako tse ling e belisoa le hlooho ea pere. Ka seoelo, re ne re ja sopho ea tlhapi e neng e nkha hampe hoo ho neng ho nkha kampo kaofela. Mantsiboea re ne re fuoa bohobenyana. Kaha hoseng re ne re e-ja seka-kofi feela, ke ne ke ee ke boloke bohobenyana bo bong hore ke bo je hoseng, kaha tlala e nkutloisa bohloko ka mpeng.
Re ne re tlameha ho tsoha ka 6 hoseng, re alole libethe tsa rōna, re hlape le ho apara; joale re ee ka lebaleng bakeng sa ho bitsoa mabitso ebe re ea mosebetsing. Boholo ba mosebetsi bo ne bo etsoa ka ntle ho kampo. Kabelo ea ka ea pele e ne e le ho hahuoa ha litsela. Hamorao, ka baka la thuto ea ka ea boenjiniere, ka fuoa bolebeli ba ho haha matlo a macha a tšebetso.
Liofisiri tse ngata tsa SS li ne li le sehlōhō, hangata li batla litsela tsa ho re hlokofatsa. Ka linako tse ling e ’ngoe e ne e tla nakong ea ha re le mosebetsing ’me e batle lerōle matlong. Hangata e le fumane maballong, e leng ho sa makatseng kaha ho ne ho le teng libethe tse ka bang 80 tsa joang ka kamoreng e le ’ngoe. Ha re fihla hae re tsoa mosebetsing, e re: “Ke fumane lerole matlung a lona hoseng hona, ka baka leo ha le fumane lijo tsa motšehare kajeno.” Ebe joale ba koaholla lijo hore e mong le e mong a utloe monko oa lijo, ebe baa li tlosa. Pelaelo leha e le efe e fella ka kotlo ea lefu.
Ho ne ho se mohla u tsebang litaba tsa bophelo ba hao Sachsenhausen. Haeba u ka mema tlhokomelo ea mapolesa ka tsela leha e le efe e nyenyane, ho ne ho ka ’na ha bolela kotlo. Motho o ne a ka ’na a qobelloa ho ema ka ntle letsatsi lohle serameng se bohale sa mariha. Haeba a ka tšoaroa ke feberu—ba bangata ba ne ba tšoaroa ke “pneumonia”—’me ba sitoa ho ea mosebetsing, lepolesa la SS le ne le ka ’na la re: “Oh, o tšoeroe ke feberu! Ke hantle haholo, ha a eme ka ntle serameng a ke a phole.” Tšoaro e joalo ea bolaea ba bangata.
Ba bangata ba ne ba bolaoa ka tsela ena: Ba ne ba laeloa ho lula ka har’a sekotlolo sa metsi a batang se seholo har’a mariha, ’me lipelo tsa bona li tobisoa metsi a batang. Ka baka la tšoaro e joalo ea bobatana re ne re sa tsebe hore na ebe re tla phela ho fihlela selemo se secha se thoasa.
Ba bangata ba ’nile ba mpotsa? “Le ne le sa tšabe?” Che, ha u le boemong bo joalo, u ba le matla ka tumelo ea hao. Jehova oa u thusa. Litafoleng tsa ho jela, ha ba bang ba le hole moo ba ke keng ba utloa, re ne re rapela hammoho le ho bina ka mantsoe a tlase. Ka mohlala, ha re ne re utloa hore moena e mong oa rōna o shoele ka baka la tšoaro e mpe kapa ho hloka, re ne re bina pina e nang le moea oa ho loana. Boikutlo ba rōna e ne e le hore: Lulang le le matla! Le le sebete! Re ne re tseba hore le rōna re ka ’na ra shoa haufi, ’me re batla ho bontsa boikemisetso bo tiileng ba ho lula re tšepahala.
LIJO TSA MOEA LE HO BOLELA
Lintho tsa re ntlafalla hanyenyane ka 1942, molaoli e mocha oa kampo a kena mosebetsing, ’me ra ba le tokoloho e seng kae. Re ne re se re sa qobelloe ho sebetsa ka Sontaha. Hape, ka nako eona eo ha mokoloa litokollo tse supileng tsa Molula-Qhooa o buang ka boprofeta ba Daniele. ’Me hape ra fumana Libibele tse seng kae. Kahoo ka Sontaha motšehare oa mantsiboea re ne re bōkana hammoho ka lehlakoreng le le leng la matlo bakeng sa thuto ea Bibele; re ne re ee re be mohlomong 200. Ba seng bakae ba ne ba ema moo ba ka hlokomelisang haeba lepolesa la SS le tla. Ho ’na tsena e ne e le liboka tse hopolehang le tse tiisang tumelo haholo.
‘Molula-Qhooa o mokotsoeng?’ u ka ’na ua ipotsa. Hoo ka bohona ke taba ea tumelo le sebete. Batšoaruoa ba bang ba Lipaki ba ne ba sebetsa ka ntle ho kampo ’me ba kopana le baena ba s’o tšoaroe. Kahoo ka lekunutu ba ne ba fumana libuka tse ling tseo ba ka li kenyang ka bolotsana ka kampong. Moena Seliger, eo e neng e ka molebeli oa rona kampong, o ne a sebetsa moo ho bolokoang ba kulang, ’me o ne a pata libuka tsa Bibele tse mokotsoeng kamor’a lithaele tse ka ntlong ea ho hlapela hona moo.
Kamor’a nako, leha ho le joalo, ha hlokomeleha kamoo re hlophisitsoeng hantle kateng. Hape, ha fumanoa Libibele tse ling matlong a rōna. Eaba baena ba ka bang 80 ba kenngoa sehlopheng sa basebetsi ’me ba tlosoa Sachsenhausen. Lipaki tse ngata tse saletseng tsa abeloa matlong a sa tšoaneng a kampo. Le hoja hona ho ile ha qhala liboka tsa rōna tse khōlō, ha fana ka menyetla e mengata ea ho bolela ho batšoaruoa hammoho.
Bahlankana ba bangata ba Marussia, Maukrainia le Mapolishe ba arabela hantle ’me ea e-ba Lipaki. Ba bang ba kolobetsoa ka lekunutu hona ka kampong—bateng e ka kampong moo ho bolokoang ba kulang. Ka ho khethehileng ke hopola bahlankana ba babeli ba Maukrainia. Ka letsatsi le leng ba utloa moena a bina pina ea ’muso ka mololi, ’me ba botsa ka eona. “Ona ke mololi oa bolumeli,” ea e-ba karabelo ea moena. Ba makala haholo ke ho utloa hore batho ba kenngoa kampong ka baka la kholiseho ea bona ea bolumeli. Kamor’a ho lokoloha, e mong oa bahlankana bana a etella pele mosebetsing oa bopaki Poland e ka bochabela. A bolaoa ke lira tsa Lipaki tsa Jehova a le tseleng ho ea tsamaisa seboka sa Bokreste.
Ka letsatsi le leng ka 1944, ha ke ntse ke tsamaea le sehlopha seo ke sebetsang le sona ho ea lijong tsa motšehare, ka bona baena ba ka ba eme ka lebaleng. Ke hlokomeleha hore ke Paki, ha thoe ke ee ho bona. Ka mokhoa o mong maSS a ne a utloile ka tšebeletso ea rōna ea mangolo a lekunutu a kenang le a tsoang ka kampong (le a tlohang kampong e ’ngoe a ea ho e ’ngoe), hammoho le kamoo re eeng re bokane ka lihlopha tse nyenyane tsa ba babeli kapa ba bararo lebaleng leo ho biletsoang mabitso ho lona ho buisana ka temana ea Bibele ea letsatsi. Ra laeloa hore re khaotse mokhoa ona oo e seng oa molao, empa ra ema re kopane boikemisetsong ba rōna ba ho tsoela pele ho matlafatsana moeeng. Ha Moena Seliger, eo e neng e le mohokahanyi e moholo posong ea tšebeletso ea lekunutu a botsoa hore na o tla tsoela pele ho bolela ka kampong a re: “E, ke sona seo ke tla se etsa, ’me e seng ’na feela, empa le baena ba ka kaofela.” Moea oa tumelo le sebete oo Lipaki tsa Jehova li neng li e-na le oona ka ho hlakileng ha o ka oa qhalana, ’me Manazi a boela a bona hore ha ho letho leo a ka le etsang ho qhala ho tšepahala ha rōna ho Molimo.
BUCHENWALD LE TOKOLOHO
Ho ea qetellong ea Mphalane 1944 ka romeloa kampong ea hloriso e Buchenwald, hammoho le sehlopha sa litsebi tsa mohaho. Re ne re ilo tsosa matlo a tšebetso a neng a qhomisitsoe ke lifofane tsa Amerika. Baena ba Buchenwald ba phakisa ba iteanya le ’na ’me ba nkamohela ho kopanela botsoalle ba moea le ’na. Mona nomoro ea ka e ne e le 76 667.
Mathoasong a 1945 ho ne ho totobetse hore muso oa Manazi o haufi le ho oa. Ha lifofane tse loanang tsa Manyesemane li fofa ka holim’a kampo tsa re lumelisa ka ho opa lipheo tsa tsona, li leka ho re khothatsa. Libeke tse peli tse qetellang kapa nakoana e moo pele re lokolloa, batšoaruoa ba ne ba se ba sa ee le mosebetsing.
Ka Laboraro, la 11 ’Mesa, 1945, ra bokana ho utloa ha moena a bua a koahela litemana tsohle tsa selemo tsa Mangolo ho tloha ka 1933, ha Hitler a hloella pusong, ho isa ho 1945. Ha seboka se tsoela pele, re ne re utloa molumo oa ntoa o atamela. Joale, har’a puo feela, motšoaruoa a bula monyako haholo ’me a hoa: “Re lokolohile! Re lokolohile!’’ Ka kampong ho ne ho tletse mofere-fere, empa ra etsa thapelo ea teboho ho Jehova ’me ra tsoela pele le seboka sa rōna.
Ho ne ho ntse ho le teng batšoaruoa ba fetang 20 000 Buchenwald. Mapolesa a SS a hlobola seaparo sa oona ’me a leka ho baleha, ha batšoaruoa ba bangata ba iphetetsa ho oona. Hamorao motšoaruoa a mpolella kamoo a ileng a hlaba monna oa SS ka thipa mpeng. Empa, koana, Lipaki tsa Jehova tsa se ke tsa nka karolo qhoebeshanong.
E bile khoeli hamorao moo ke ileng ka fumanana le Elsa qetellong. O ne a pholohile a phela Auschwitz le likampong tse ling tsa mahloriso. Ka Phato 1945 ra khutlela hae ’me ra fumana morali oa rōna ho baena ba bang ba neng ba ile ba mo hlokomela. Ka nako eo o ne a le lilemo tse ka fihlang ho tse tšeletseng ’me a sa re tsebe.
HO SE SEKISETSE
Hoba e lokolloe mabothong a Majeremane, Poland ea fetoha Riphabliki. Hona hoo ’na le Elsa ra kenya likopo tsa mosebetsi ofising ea lekala ea Watch Tower Society e Lodz. Ra sebetsa moo ka lilemo tse hlano, re thabela ho bona palo ea Lipaki tsa Jehova e phahama ho tloha ho 2 000 ka 1945 ho ea ho 18 000 ka 1950. Ho theosa le lilemo ho tloha ka 1950, re tsoetse pele ho sebetsa likabelong tse sa tšoaneng tseo re li filoeng ke phutheho ea Jehova, ka mehla re ikemiselitse ho tiea tumelong.
Ka kakaretso, ke qetile lilemo tse 14 bophelong ba ka likampong tsa mahloriso le lichankaneng ka baka la tumelo ea ka ho Molimo. Ke ’nile ka botsoa: “Na mosali oa hao o ne a u thusa ho mamella see sohle?” O entse joalo ka sebele! Ke tsebile ho tloha qalehong hore a ke ke a sekisetsa tumelo ea hae, ’me tumelo ena ea thusa ho ’matlafatsa. Ka tseba hore a ka mpa a mpona ke rapaletse ke shoele ho e-na le hore ebe ke sekiselitse. Ke thuso ea sebele ho ba le molekane ea habileng pele tjena. Elsa o mamelletse mathata a mangata lilemong tseo a bileng likampong tsa mahloriso tsa Majeremane, ’me kea tiisa hore ho bala tse ling tsa liphihlelo tsa hae ho ka u khothatsa.
[Setšoantšo se leqepheng la 10]
Sachsenhausen Kampong ea Mahloriso
Matlo a SS
Moo ho Bitsoang Mabitso
Moo ho Bolaeloang ka Gase
Mohaho wa Lisele
Khathollong
Moo ho Bolaeloang Linta
Moo ho Bolaeloang