Mokoloko o Molelele oa Mebuso ea Batho
Batho ba e lekile kaofela; ha ho ea atlehileng. Ho sa setse tšepo efe bakeng sa puso ea ho loka?
MEBUSO eo lihlooho tsa eona e leng marena ka tsoalo, mebuso e meholo, puso ea batho ka batho, liriphabliki, bohatelli le mebuso ea karolelano ea thepa—ho lekiloe mefuta eohle ea puso ea motho ka makhetlo a mangata ka lilemo tse fetileng tse 6 000. E qetelletse e hlōlehile kaofela, le hoja o mong le o mong o mocha o lekoang ho boleloa hore ke oona o tla atleha.
Boiteko ba kajeno ba puso ea batho hase mokhelo. Ha boa phetla khoro ea letho e ncha, ha boa tlisa katleho ea letho e khanyang. Ho ntse ho le teng litsamaiso tsona tsane tsa puso, ka tlaleho eona eane ea ho hlōleha. Molao oa ho sebetsa o-oa nyamela, boitšoaro boa oa, melao ea khale e suthela maikutlo a macha a “’na pele.” Bofuma le tlala, khethollo, khatello le tšilafalo, tlōlo ea molao le boferekanyi, lichaba tse matla li busa tse fokolang, tlhōlisano ea lihlomo le lintoa tse meharo—bobe bona bohle ke litholoana tsa mebuso ea hona joale ea batho. Haeba ntho e teng e khethollang moloko ona, ke tsoelopele tsebong ea mahlale, empa e silafalitsoe ho silafatsa mesebetsi e meholo le ho hlahisa lihlomo tsa ntoa tse tšabehang.
Ha ho fetile lilemo tse 6 000 tsa ho leka ha motho mebuso ea mefuta eohle, le hona ntlheng ena ho ka boleloa hore “ha ho ho hocha leha ho le hong tlas’a letsatsi.” (Moeklesia 1:9) Leha e le hore sesosa sa hore mebuso ea batho e hlōlehe se secha. E ntse e le ’nete joalokaha Jehova a boletse ka moprofeta oa hae Jeremia hore: “Motho ea tsamaeang a ke ke a lokisa lika tsa hae.” (Jeremia 10:23) Ntle ho hore batho ha baa phethahala, “lefatše lohle le rapeletse ka tlase ho e mobe.” “Molimo oa lefatše lena o . . . foufalitse likelello” tsa ba limillione. Litšusumetso tsa bosatane li tsamaisa ‘marena a lefatše lohle leo ho ahiloeng ho lona.’—2 Ba-Korinthe 4:4; 1 Johanne 5:19; Tšenolo 16:14.
Ha re sheba mokoloko oa mebuso ea lefatše ha e hloella pusong ’me hamorao e kokobela le ho oa, ho bonahala e tšoana kaofela ha eona. Hona ho entse hore liithuti li bue ka pale e iphetang. Mebuso ea lefatše e hloella bophahamong ba eona ka boineelo bo nang le morero le boitelo. Empa, hang ha e le setulong, e khatholoha butle-butle moeeng ’me qetellong e ineela linthong tse bonahalang le boitšoarong ba nama ka ho feteletseng. Hang ha ho ba tjena, ho oa ho monyako.
Mongoli oa lipale Will Durant o hlokometse mokhoa ona oa ho senyeha ho kahare, a re: “Re lekile ho bontša hore lebaka la bohlokoa la hore Baroma ba hape Greece ebile ho tsekoloha ha tsoelopele ea Bagerike ka lapeng. Ha ho sechaba se seholo se eeng se hapuoe pele se itimetsa ka bosona.” (Karolo II ea The Story of Civilization, leq. 659) The World Book Encyclopedia (khat. ea 1978) e totobatsa se seng sa lilelekela tsa ho oa tse lokelang ho etsa hore moloko oa rōna o inahane ka ho khethehileng: “Lelapa ke tokisetso ea batho ea boholoholo. Ke la bohlokoa ka litsela tse ngata haholo. Ke motheo o moholo oa tsamaiso ea batho. Tsoelopele ea sechaba e ileng ea ntlafala kapa ea senyeha e bile ka baka la ho tiea ha bophelo ba lelapa kapa ho fokola ha jona.”—Moq. 7, leq. 24.
Na Pale e Tla Ipheta?
Mongoli oa lipale Arnold J. Toynbee o buile tjena ka pale e iphetang: “Phuputso ea kaheho ea pale leseling la tsebo eo re nang le eona e bontša hore ho tla fihlela joale, pale e ’nile ea ipheta ka makhetlo a ka bang mashome a mabeli ho hlahisa litsamaiso tsa batho tsa mofuta oo tsamaiso ea Bophirima e leng karolo ea tsona, ’me e boetse e bontša hore ntle leha rōna re ka ipulela menyetla ea hore re be mekhelo, boemeli bona bohle ba tsamaiso bo bitsoang litsoelopele bo se bo shoele kapa bo haufi le ho oa. Ho feta moo, ha re ithuta ka ho qaqileng lipale tsa litsoelopele tsena tse shoeleng kapa tse haufi le ho oa, ’me re li bapisa, re fumana lipontšo tse bonahalang eka ke mohlala o iphetang mokhoeng oa ho qhalana, ho theoha le ho oa ha tsona. Ka tlhaho rea ipotsa kajeno hore na khaolo eona ena e khethehileng ea pale e tlameha ho ipheta hape tabeng ea rōna. Na mohlala oo oa ho theoha le ho oa o re emetse nakong ea rōna, e le kahlolo eo ho seng tsoelopele e nang le tšepo ea hore e tla e pholoha?“
Joale o ikarabela ka boeena: “Maikutlong a mongoli, karabelo potsong ena ke e se nang tšepo. . . . Ha ho letho le ka thibelang tsoelopele ea rōna ea Bophirima hore e latele mehlala ea pale, haeba e ikhethela joalo, ka ho ipolaea e le eona. Empa ha rea ahloleloa ho etsa hore pale e iphete; ho ho rōna, ka boiteko ba rōna, hore tabeng ea rōna pale e neoe mokhoa o mocha oo ho seng o kang oona. . . . Re tla etsa joang ho pholoha? Lipolotiking, re ka thea tsamaiso ea motheo ea tšebelisano ea puso ea lefatše. Moruong, re fumane ho sekisetsa tšebetsong (ho fapana ka se hlokahalang libakeng tse sa tšoaneng le linakong tse sa tšoaneng) pakeng tsa ho sebelisana ka bolokolohi le ho arolelana thepa. Bophelong ba moea, re khutlisetse bophelo ba nama metheong ea bolumeli. . . . Mesebetsing ena e meholo e meraro, oa bolumeli ke oona oo qetellong e leng oa bohlokoa ka ho fetisisa.”—Civilization on Trial (1948), maq. 38-40.
Bonneteng, o hatisa monahano oa hore tsoelopele ea rōna e ka fapana le ho pholoha ho ipheta ha pale ea mebuso ea batho. Hona o ho ngotse lilemong tse fetileng tse 34 a theile tšepo ea hae ka bopolotiki Machabeng a Kopaneng, ka moruo ho sekisetseng pakeng tsa mekha ea puso ea leruo le ea Bokomonisi, ’me, habohlokoa haholo, ho khutleleng bolumeling e le motheo oa tsoelopele ea rōna. Kajeno re bona ho hlōleha ha mahlakore a mararo kaofela. Machaba a Kopaneng a ipakile hore ha a na thuso, ho sekisetsa pakeng tsa puso ea leruo le Bokomonisi ho hole ho feta neng kapa neng, ’me bolumeli bo fokola ho feta leha e le neng pele.
Ho bonahala eka pale e lintšing tsa ho ipheta. Empa na e tla ho etsa?
Ho na le mongoli e mong oa pale ea itlhalosang ka mebuso ea batho. Ha e le hantle, o ngotse pale ea eona pele ho nako. A boela a ngola pele ho nako ka puso e lokileng e tla tla lefatšeng. Sehlooho se latelang se bua ka litlhaloso tsa hae ka puso.