Ho Senola Sephiri sa Lebitso le Lahlehileng
HA moeta-pele oa Moiseraele Moshe a qala ho ngola pale ea moloko oa motho hoo e ka bang lilemo tse 3 500 tse fetileng, o ne a sebelisa puo ea habo ea Seheberu. Pale eo e tšoere libuka tse hlano ho tse 39 tse bopang Mangolo a Seheberu, ao ka tloaelo a bitsoang Testamente ea Khale. Mangolo ao a kopanyeletsa lebitso la Molimo le khethehileng le hlahang ka makhetlo a ka bang 7 000. ’Me lebitso leo ke mang?
Lebitso leo le halalela hoo ’Mopi a ileng a laela Baiseraele hore ba le sebelise joang, ka mantsoe a latelang: “U se ke ua sebelisa hampe lebitso la Molimo oa hao Yahweh.” [Seheberu: יהוה] (Exoda 20:7, The Jerusalem Bible) “U se ke ua etsa lebitso la Jehova Molimo oa hao lefeela.” (The Living Bible) Na u tseba lebitso “Yahweh” kapa “Jehova”? Kapa le utloahala joale ka lebitso le tloaelehileng ho uena?
Ka kopo ela hloko taelo eo. Na Molimo o ile oa thibela hore lebitso la oona le se sebelisoe kapa ho boleloa? Che. Ka ho hlakileng o thibetse hore le se sebelisoe hampe.
Ak’u phetle lengolo leo—Exoda 20:7—Bibeleng ea hao. E ka ’na ea u makatsa. Liphetolelong tse ngata le batla le baleha ka mokhoa o fapaneng hanyenyane ka mantsoe ana: “U se nyenyefatse lebitso la MORENA Molimo oa hao.” (Authorized Version, 1611; Khatiso ea Mokhatlo oa se-Jode, 1917) “U se ke ua bapala ka lebitso la MORENA Molimo oa hao.”—Revised Standard Version, 1952; Khatiso ea Katolike, 1957.
Na u hlokomela ntho e ’ngoe e makatsang? E, liphetolelong tse ngata tsa Bibele Lebitso la Molimo le tlositsoe! Lebitso la bohlokoa ka ho fetisisa bokahohleng le hlakotsoe liphetolelong tse limillione tsa Bojakane le tsa bo-Jode tse tloaelehileng haholo. Ho makatsa hakaakang!
Na sena se baketsoe ke ho hloka kutloisiso? Kapa na ke boiteko ba ka boomo ba ho nyenyefatsa Morena oa Bokahohleng Jehova? Haeba ho joalo, e tla ba hoo ke thetso e tebileng haholo, e amang kamano ea motho le ’Mopi oa hae.
Na Lebitso leo le ne le Sebelisoa Mehleng ea Boholo-holo?
Lebitso la Molimo le ’nile la sebelisoa haesale ho qaleng ha pale ea motho. Hoo re ka ho tiisa joang? Hobane tlaleho ea pale ea Bibele e ea re bolella: “Eaba Adama o tseba Eva, mosali oa hae, ’me a emola, a tsoala Kaine, a re: ‘Ke itsoaletse monna ka thuso ea Jehova.’” Ho The NIV Interlinear Hebrew-English Old Testament e hlaha ka tsela e latelang:
אֶת־ קַיִן וַתּאֹמֶר קָנִיתִי
I-brought-forthand-she-saidCain***
׃ וַתֹּסֶף אִישׁ אֶת־ יְהוָה
and-she-continued(2) Yahwehwithman
Mona lebitso le khethehileng la Molimo le hlaha ka ho hlakileng e le “Yahweh.”—Genese 4:1.
Sena se bontša eng? Se bontša hore batho ba pele ba phetseng lefatšeng ba ne ba tseba lebitso la ’Mopi oa bona. Lebitso lena le ile la tsejoa e le lebitso la Molimo oa ’nete ha ho ngoloa Mangolo a Seheberu—nako e fetang lilemo tse sekete. Ha litaba li sa le joalo, potso ke ena: Mokhoa oa ho pata lebitso “Jehova,” kapa “Yahweh,” o simolotse kae neng?
Na ho Sebelisitsoe Moetlo ao se-Jode Bibeleng ea Hao?
Ho thata ho bolela selemo seo lebitso la Molimo le ileng la qala ho sebelisoa hampe. Leha ho le joalo, ho na le bopaki ba hore pele ho selemo sa 70 C.E. ho ile ha hlaha tumelo ea bohata har’a ba-Jode ba neng ba tlanngoe ke meetlo, ’me tumelo eo e ile ea ba etsa hore ba se bitse lebitso la Molimo. Kamor’a hore Lebitso la Molimo le sebelisoe ka makholo-kholo a lilemo, ’me kamoo ho bonahalang baeta-pele ba bolumeli ba se-Jode ba ile ba etsa qeto ea hore lebitso leo le halalela haholo hore le ka bitsoa ’me tsela e le ’ngoe feela ea ho thibela hore lebitso lena le se sebelisoe hampe ke hore ho thibeloe hore ho se boleloe ka lona ho-hang. Taba eo e tšoana hantle le khopolo ea hore ho thibeloe lenyalo hore ho se fejoe.
Na moetlo oo oa se-Jode o susumelitse bafetoleli ba Bibele ba Bojakane? Na ba halalelitse lebitso la Molimo, kapa na ba tšehelitse molato oa Bajode ka ho le thibela? Na lebitso lea hlaha Bibeleng ea hao? Hlahlobo e khutšoanyane ea liphetolelo tsa morao tjena e tla re thusa ho araba lipotso tseo.
Mohlophisi oa An American Translation (1923, ka Smith-Goodspeed) o ngotse: “Phetolelong ena re latetse moetlo oa boholo-holo oa bo-Jode ’me re ngotse ‘Morena’ bakeng sa lebitso ‘Yahweh.’” (Mongolo o sekamemg ke oa rona) Selelekela sa The New International Version (1978) sea tlaleha: “Mabapi le lebitso la Molimo YHWH . . . bafetoleli ba sebelisitse mokhoa o sebelisitsoeng liphetolelong tse ngata tsa Senyesemane tse ngolang lebitso leo joaloka ‘Morena’.”
Revised Standard Version (1952), ha e hana mohlala o motle oa molateli oa eona, American Standard Version (1901), e neng e sebelisa lebitso Jehova, e ea hlalosa: “Phetolelo ea hona joale e latela mokhoa o sebelisitsoeng phetolelong ea King James Version [1611], ’me phetolelo ena le eona e latela mokhoa oa bafetoleli ba boholo-holo ba Segerike le Selatine ’me bafetoleli bana ba latela mokhoa oo e leng khale o le teng oa ho bala mangolo a Seheberu masynagogeng.”—Mongolo o sekameng ke oa rona.
Ka ntle ho pelaelo moetlo oa se-Jode o kentse letsoho tabeng ea hore lefatše lohle le se tsebe lebitso la bohlokoa ka ho fetisisa bokahohleng. ’Me boholo ba bafetoleli ba Bojakane bo ile ba tšehetsa moetlo oo oa se-Jode. Empa hobane’ng? Hobane’ng ba sa batle hore u fumane lebitso Jehova, kapa Yahweh, Bibeleng ea hao?
Sepheo e ne e le Sefe?
David Clines, morupeli oa lefapha la Lithuto tsa Bibele mane England’s Sheffield University, o re bea leseling ka sepheo sa bafetoleli. Makasineng Theology o ngotse: “Lebaka le leng la hore lebitso Yahweh le se be teng matsoalong a Bakreste ke hobane bafetoleli ba ne ba batla ho lebisa hlokomelo ho Kreste joaloka molimo . . . lipineng tse kang . . . ‘Jesu ke motsoalle oa rona oa sebele’ . . . re fumana ho sebelisoa ntho e neng e tla hanoa ka matla thutong, ho hana motho oa bobeli oa Boraro-bo-bong.” Moprofesa Clines o tsoela pele ho hlalosa: “Mokhoa o tloaetsoeng ho sebelisoa ke oa hore thuto ea Boraro-bo-bong e lebisa hlokomelo eohle bothong le mosebetsing oa Kreste. Mesebetsi ea Ntate [Jehova] le Moea, ho sa tsotellehe hore ke ea thuto kapa ea borapeli, ka mehla e fetoa ke ea Mora.”
Phello ea sena sohle e bile efe? Ho ba-Jode Morena Jehova o fetohile ea se nang lebitso—“Molingoana.” Ho boholo ba Maprostanta o kopantsoe le Kreste ’me o beiloe sebakeng sa bobeli ho molimo oa bona oa lihloho tse tharo. Litšebeletsong tsa bolumeli ba Khatholike Jehova o nketsoe sebaka e seng feela ke Jesu Kreste empa hape le ke ’mè oa Jesu, Maria. Hobane’ng? Hobane Maria, ho ea ka thuto ea Boraro-bo-bong, o boetse o nkoa e le “’Mè oa Molimo.” Sena se tlositse Jehova lipelong tsa Makhatoliki a mangata.
Kahoo Jehova ke mang ho uena? Na ho ka etsahala hore o mo tsebe joalo ka motsoalle? Qeto ea hao ea botho e tla ama bokamoso ba hao hobane Jehova o itse: “Le hona ke tla halaletsa lebitso la ka le leholo, le sentsoeng har’a lichaba tseo le le sentseng har’a tsona, hore lichaba li tle li tsebe hoba ke ’na Jehova, mohla ’na, ke leng Morena Jehova, ke ikhalaletsang ka lona pel’a mahlo a tsona.”—Ezekiele 36:23.
Ka thabo molemong oa batho bohle, Jehova o hlahisitse Lipaki tsa hae, lekholong lena la bo-20 la lilemo, tseo ka sebete li bolelang lebitso la hae le merero ea hae. Haeba u batla ho tseba Molimo o phelang oa ’nete, Jehova, ikopanye le Lipaki tsa Jehova sebakeng sa heno kapa o ngolle bahatisi ba makasine ona. Batla thabela ho u thusa ho tseba Ntate oa leholimo, Jehova mahala ka ntle ho qobello.—Esaia 43:10; Mattheu 6:9.
[Ntlha e qolotsoeng e leqepheng la 5]
Lebitso le khethehileng la Molimo le hlaha makhetlo a ka bang 7 000 Mangolong a Seheberu a Bibele. Na le teng Bibeleng ea hao?