Ho Phatlalatsa Litaba Tse Molemo Tsa Lintho Tse Molemo
“Tsoha, tsoha, u ikapese ka matla, uena Sione.”—ESAIA 52:1.
1. (a) Mecha ea litaba ea lefatše e hlōlehile ka tsela efe? (b) Mohloli oa litaba o bohlale ho feta eohle o tsebahatsa eng?
MOHOO ona o tlerolang o utloahetse mathoasong a lekholo la rōna la lilemo la bo20. Ka lebaka lefe? Hobane ho ne ho fihlile nako ea hore ho phatlalatsoe lintho tse molemo bakeng sa batho. Na litaba tsee tse molemo re li bala maselinyaneng a litaba a lefatše? Che, hobane mecha ea litaba e ikhethela ho tlaleha se ratoang ke lefatše kapa ho phatlalatsa bophahamo ba lintho tse mpe tse etsoang le boitšoaro bo bobe. Leha ho le joalo, ha ho pheko eo e e supang. Kajeno, ba bangata ba matsoalong a ho timela koluoeng e tukang, e tla qholotsoa ke ho qhoma ha letsatsi la timetso la libetsa tsa “nuclear” tse entsoeng ke motho. Empa e Mong ea bohlale haholo ho feta motho ea shoang o re tsebisa hore mohla bofelo ba lefatše bo hlahang bo tla tsoa Mohloling osele. Etlaba ka hore Molimo ka booona o phethahatse kahlolo ho batho ba khopo le ho lichaba tse khopo. (Pesaleme ea 110:5, 6) Mohloli ona oa litaba o re bolella le ka tsosoloso e babatsehang ea lilemo tse sekete e tla latela, ha lefatše la rōna, le batho ba holim’a Iona, ba tla etsoa ba phethahetseng ka ho khanyang. Hoo ruri ke litaba tse molemo!—Tšenolo 20:6; Pesaleme ea 72:16, 18, 19; Ba-Roma 8:21.
2. Ke mohoo ofe o potlakileng o utloahalang, ’me o lokela ho arabeloa joang?
2 Esaia o hoa a re, “Tsoha, tsoha!” Ho potlakile hakaale molato? Phethahatso e hlakileng ea boprofeta ba Bibele ho tloha ka 1914 e bontša hore ’Muso oa Molimo ka Kreste, ‘motse oa Molimo o phelang, Jerusalema ea leholimo,’ oa busa hona joale maholimong. Baemeli ba lefatšeng ba Sione, phutheho ea Molimo ea leholimo, ba tlameha ho ema ka maoto bakeng sa tšebetso e halalelang. Ba tlameha ho phatlalatsa litaba tsena tse molemo ka matla ao Molimo o a fang ba mo utloang e le morena.—Ba-Heberu 12:22; Liketso 5:32.
3. Esaia o bua le mang, ka memo efe?
3 Esaia o tsoela pele: “U ikapese matla, uena Sione, u apare liaparo tsa hao tsa bokhabane, uena Jerusalema, motse o halalelang! Hobane ha ho leqai, leha e le ea litšila ea sa tlang ho hlola a kena ho uena joale. Hlohlora lerōle la hao, tsoha u lule, Jerusalema; u lokolle mahlaahlela molaleng oa hao, uena moholehuoa, morali oa Sione.”—Esaia 52:1, 2.
4. Boprofeta bo phethahetse joang lekholong la lilemo la bo20?
4 Boprofeta bona bo phethahetse ka ho hlollang lekholong la bo20 la lilemo! Ntoeng e khōlō ea 1914-18, Bakreste ba tlotsitsoeng ba ile ba tlangoa moeeng, ’me ba bang, ho akarelletsa ba ka sehloohong ba Watch Tower Society, ba hla ba koalloa chankaneng. Empa ka 1919 ba lokolloa. Bakreste bana e le baemeli ba Sione oa leholimo joale ba ‘ikapesa liaparo’ tse ntle mahlong a Molimo—boitsebahatso ba bona e le bahlanka ba Morena ’Musi ea holimo-limo oa bokahohle. Ba ikarola litšileng tsa boitšoaro le tsa moea.—Bapisa 2 Ba-Korinthe 6:17, moo moapostola Pauluse a qotsang ho Esaia 52:11.
5. Batho ba Molimo ba etse hloko pitso ea Esaia le mohlala oa Jesu joang?
5 Ke moo batho ba Molimo ba ileng ba lokoloha ka ho feletseng lithutong le mekhoeng ea bolumeli ba bohata. Ba etsisa mohlala o beiloeng ke Jesu ha a le lefatšeng, le bona ba ipolela hore “hase ba lefatše,” ho kopanyelletsa lipolotiki tsa Iona tse silafetseng le bobe bo ntseng bo phahama. (Johanne 18:36; Tšenolo 18:2, 4) Empa ha ba tloha boemong ba bona ba ho hatakeloa ho ea boemong bo amohelehang ka pel’a Molimo, ba ne ba tlameha ho latela mehatong ea Morena oa bona ka tsela e tiileng haholoanyane, joalokaha re tla bona.—1 Petrose 2:21.
“Molimo oa Hao oa Busa”
6. Ke “maoto” a mang a tlisang litaba tse molemo hona joale, ’me hona joale o fihla ka morero ofe?
6 Mamela ka hloko mantsoe a mang a moprofeta: “A matle hakakang lithabeng maoto a ba tlisang litaba tse molemo, ba bolelang khotso, ba tlisang litaba tse molemo, ba bolelang topollo, ba reng ho Sione: Molimo oa hao oa busa!” (Esaia 52:7) Lenqosa lena la khotso hase mang kapa mang ha e se Morena Jesu Kreste. Ha a le lefatšeng o tlotsitsoe ka moea oa Molimo hore a bolele litaba tse molemo ho mafutsana, ba robehileng lipelo. Empa hona joale, ka ho phethahala ha “mehla ea lichaba” ka 1914, ‘o tlile ka khanya ea hae, ’me mangeloi ’ohle a e-na le eena,’ ho nka borena ba hae le ho ahlola lichaba le batho ba lefatše.—Luka 4:18; 21:24; Mattheu 25:31, 32.
7. Lenqosa le tlisa litaba life?
7 Bona ka leihlo la moea ha Lenqosa lena, ka tšoantšetso, le tlolaka pakeng tsa lithaba, le chesehela ho bolela litaba tse molemo tsa lintho tse molemo ho ba batlang Molimo. “Maoto” a Iona a matle hakaakang! A matjato ho le jara thomong ea Iona ea khotso. Ka cheseho, le bolela poloko ho “morali oa Sione” ea neng a tlamiloe, masala a lopolotsoeng a Iseraele oa moea a 144 000, ’me kamorao ho mona le e bolela ho “bongata bo boholo ba lichaba tsohle” bo se nang palo.—Tšenolo 7:4, 9, 10.
8. Hona joale ho boleloa eng e susumetsang, hona hobane’ng?
8 Ho phatlalatsoa ha khotso le litaba tse molemo ho lebisa polelong e susumetsang: “Molimo oa hao oa busa!” Ke Molimo ofe, hona e ba Morena joang? Ke Molimo oo lebitso la oona le nyelisoang ’me le boleloang seoelo bolumeling ba Bojakane, Morena ’Musi ea Phahameng JEHOVA. Ke Eena ea reng litemaneng tse tlang pele tsa Esaia 52:5, 6: “Lebitso la ka le nyefoloa ka mehla, ka tsatsi le leng le le leng. Ka baka leo, sechaba sa ka se tla tseba lebitso la ka.” Lebitso la hae leo ho seng le kang Iona le tlameha ho phahamisoa hobane nako ea hore a ahlole lichaba e fihlile. Le tsona li tlameha ho mo tšaba e le “Morena oa lichaba.”—Jeremia 10:7; Tšenolo 14:7.
9. (a) “Morena oa rōna” le “Kreste oa hae” ba hlahlamana joang ka litulo? (b) Barorisi bohle ba Molimo ba ka leboha eng?
9 Morena enoa e moholo ke Morena eo ka eena mantsoe a phahamileng leholimong a ’nileng a bua tjena mabapi le liketsahalo tsa ho tloha ka 1914 le kamorao: “Mebuso ea lefatše e fetohile ’muso oa Morena oa rōna le oa Kreste oa hae, ’me o tla busa ka ho sa feleng.” Barapeli ba bang ba Molimo ba phaella sena ka thoriso e tlohang pelong: “Rea u leboha, Morena, Molimo o matla ’ohle, o leng teng, o nong o le teng, o tla ’ne o be teng, hobane u nkile matla a hao a maholo, ’me ua rena. Lichaba li ne li halefile, ’me bohale ba hao bo hlahile.” Mehleng ena ea ’Muso, Kreste Jesu o kopanetse puso le Ntate oa hae, Morena Jehova, eo a lihang kahlolo ea hae ea ho loka.—Tšenolo 11:15, 17, 18; 12:10; Johanne 5:30.
10. Ha Pauluse a qotsa Joele 2:32 le Esaia 52:7, o ne a bontša eng?
10 Morena enoa oa Lenqosa ha a phatlalatse khotso a le mong. Moapostola Pauluse o hlalosa lebaka, a qotsa Joele 2:32 ka mokhoa o latelang: “Mang le mang ea rapelang lebitso la Morena, o tla bolokeha.” Joale Pauluse o botsa letoto la lipotso ’me o qetella taba ka ho supa ho Esaia 52:7, a re: “Empa ba tla rapela joang eo ba sa kang ba lumela ho eena? ’Me ba tla lumela joang ho eo ba sa kang ba utloa litaba tsa hae? ’Me ba tla lumela joang ho eo ba sa kang ba utloa litaba tsa hae? ’Me ba tla utloa joang, ha ’moleli a le sieo? ’Me ba tla bolela joang, ha ba sa rongoe? Joale ka ha ho ngoliloe, ho thoe: Maoto a ba bolelang Evangeli ea khotso a matle hakakang, maoto a ba bolelang Evangeli ea taba tse molemo!”—Ba-Roma 10:13-15.
11. Ba bangata ba bontšitse joang kajeno hore ba na le ‘maoto a matle’?
11 Kahoo le ba bang ba na le ‘maoto a matle.’ Bana ba etse hloko litaba tse molemo tse boleloang ke Lenqosa la Molimo. Hape, ba fetohile baphatlalatsi ba litaba tse molemo—lebotho la baboleli ba ’Muso. Kajeno palo ea bona e fihla ho ba ka bang limillione tse peli le halofo, e le banna, basali le bana ba lichaba tsohle tsa batho! U na le tokelo e kaakang haeba u e mong oa bona, u bolela ‘litaba tse molemo tsa lintho tse molemo’! ’Me maoto a hao ke a bohlokoa haholo haeba kamehla a u isa ka ntlo le ntlo ho ea bolela poloko! Hobane ka tsela ena u na le kabelo phethahatsong ea Pesaleme ea 19:4, eo Pauluse a e qotsitseng ho Ba-Roma 10:18, a re: “Tumo ea bona e ile ka lefatšeng, ’me lipolelo tsa bona li utloahetse ho fihlela lipheletsong tsa lefatše.”—Bona le Pesaleme ea 99:1-3; 148:12, 13.
Phutheho ea Molimo Mosebetsing!
12. (a) Nako ena ke ea bohlokoa ka ho fetisisa ka eng? (b) Ke linnete life tsa bohlokoa tse tsebahalitsoeng ka 1925?
12 E, “Molimo oa hao oa busa!” Hona joale ho feta leha e le neng pele ke nako ea ho phahamisa lebitso la Molimo o phelang, Jehova, le ho mo hōlisa e le Morena ea Phahameng. Ka bo1920 masala a bahlanka ba tlotsitsoeng ba Molimo a ne a leboha haholo hore leseli le amanang le ’Muso oa Molimo le ’nile la ‘jalloa ea lokileng.’ ’Me mohato o eang pele o ile oa finyelloa ka ho phatlalatsoa ha The Watchtower ea la 1 March, 1925. Sehlooho sa eona se seholo, se neng se re “Ho Tsoaloa ha Sechaba,” sa hlakisa boprofeta bo bontšang hore ’Muso o tšepisitsoeng oa Molimo o tsoetsoe maholimong ka 1914, hore Morena oa Messia o lihetse Satane le mangeloi a hae lefatšeng, le hore ho tlameha ho be le ntoa e qetellang pakeng tsa phutheho ea Molimo le phutheho ea Satane.—Pesaleme ea 97:11; Tšenolo 12:1-12.
13. (a) Batho ba Molimo ba ile ba tsoela pele joang ho tla fihlela ka 1938? (b) Ke tsoelopele efe e nakong e etsahetseng ka 1938?
13 Ha ntoa ena ea moea e ntse e hatela pele, ba sebeletsang le phutheho ea Jehova ba hlapholoa ka khanya e tsoelang pele ea kutloisiso ea Bibele, ’me palo ea bona ea ’na ea eketseha ho fihlela ha ka 1938, ba ka bang 50 769 ba tlaleha tšebeletso ea ’Muso nakong ea bopaki ba machaba. Khōlo e potlakileng ea biletsa tlhophiso e molemonyana, ’me Jehova a e lokisetsa ka nako e tšoanetseng! Litokollong tse peli tsa The Watchtower tsa June 1 le 15, 1938, ha ithutoa sehloohong: “Tlhophiso.” Litokollo tsena tsa lateloa ke tsa July le August tse neng li na le lihlooho tse latellanang tse buang ka “Ntoa ea Hae.” Har’a Lipaki tsa Jehova ha kenngoa tokisetso ea puso ea leholimo ka sebele, ’me hona ha li tiisa ntoeng e matla ea moea. Joalokaha boprofeta ba Esaia, khaolong Isa ea 60 litemana 17 le 22 bo ne bo bontšitse, boemo bo ntlafalitsoeng har’a batho ba Molimo bo ne bo tla susumetsa ho potlakisoa ha mosebetsi oa ’Muso oa Jehova.
14. (a) Ke eng mehleng ea kajeno e lekanang le lenaneo la ho haha tempele la Salomone? (b) Ha ho talingoa sena, ho botsoa potso efe?
14 Lihlooho tsena tsa The Watchtower tse neng li bua ka “Tlhophiso” tsa bontša ho tšoana pakeng tsa puso ea Salomone ea lekholong la lilemo la bo11 B.C.E. le ea Jesu Kreste ea beiloeng teroneng, ho tloha ka 1914 C.E. Salomone o qalile lenaneo la hae la ho haha tempele ka selemo sa bone e le morena. Ha mo nka lilemo tse supileng ho e haha, le lilemo tse ling tse 13 ho phetha ntlo ea morena. Ka ho tšoanang, Morena Jesu Kreste ho bonahala a nkile mosebetsi oa ho haha o hlileng o amanang le ho tsosolosoa ha borapeli ba ’nete le ho haha “ntlo ea Molimo” ea moea nakong ea 1918-38. (1 Petrose 4:17) The Watchtower ea ho qetela e neng e bua ka “Tlhophiso” ea phethela ka tlhaloso ena:
“Mangolo a bontša hore, kamorao ho lilemo, tse mashome a mabeli tsa lenaneo la ho haha la Salomone joalokaha le boletsoe ka holimo, a kena mosebetsing oa ho haha naheng eohle. (1 Marena 9:10, 17-23; 2 Likron. 8:1-10) Eaba ho tla mofumahali oa Sheba ‘a tsoa pheletsong ea lefatše ho tla utloa bohlale ba Salomone.’ (Matt. 12:42; 1 Mar. 10:1-10; 2 Likron. 9:1-9, 12) Hona ho hlahisa potso: Ke eng e tlang haufinyane bakeng sa batho ba Jehova ba lefatšeng? Re tla lebella ka tšepo e feletseng, ’me re tla bona.”
Joale re bona eng, lilemo tse ka bang 46 kamorao ho moo?
Katoloho e Hlollang!
15. (a) Ke ‘mofumahali ofe oa Sheba’ ea hlahileng kajeno? (b) Ke litokisetso life tsa phutheho tse sebelelitseng sehlopha see, hona joang?
15 Sehlopha sa kajeno sa “Mofumahali oa Sheba,” “linku tse ling” tsa Morena, se tlile ka bongata bo boholo ba sona se e-tsoa ‘lipheletsong tsa lefatše’ ho tla mamela bohlale ba Morena Jesu Kreste ea beiloeng teroneng. Ruri ke “e moholo ho Salomone.” Ka “mohlanka ea khabane, ea bohlale”—sehlopha seo sa Bakreste ba tlotsitsoeng seo Morena a se hlophisitseng le ho se roma mona lefatšeng—o entse mokete o enneng oa lijo tsa moea. (Mattheu 12:42; 24:45-47) Leha nakong eo Ntoa ea II ea Lefatše e ne e le mpe ka ho fetisisa, “mohlanka” enoa a ’na a atolosa ho boleloa ha litaba tse molemo. Ka 1943 Sekolo sa Bibele sa Gileade sa Watchtower sa bula menyako ea sona South Lansing, New York, U.S.A. Ha rupeloa basebeletsi ba tšoanelehang hore e be baromuoa, ’me ka likhoeli tse ling le tse ling tse tšeletseng ba ka bang 100 ba romeloa lipheletsong tsa lefatše.
16. (a) Chate e mona e bontša eng mabapi le katoloho ho tloha ka 1943? (b) Ke liphetoho life tse etsahetseng ho tloha lilemong tse fetileng tse leshome?
16 Na Jehova o atlehisitse mosebetsi o hlophisitsoeng oa lipaki tsa hae? Chate e leqepheng la 11, e bontšang palo ea bahoeletsi ba neng ba tlaleha tšebeletso ho Jehova lilemong tse leshome ho tloha ka 1943, e fana ka karabo. Tsoelopele lilemong tsa morao-rao tse leshome e re khahla haholo. Lilemo tseo e bile tsa liteko le ho khethoa ha batho, kaha bakoenehi ba bang ba sa khotsofalang ba ile ba furalla phutheho. Empa hape ebile lilemo tse babatsehang tsa ho haha baena lefatšeng lohle le ho ba hlophisa bocha, le ho ba matlafaletsa mosebetsi o tlang. Hobane ha ho pelaelo ea hore ho tlameha hore “linku” li bokelloe pele “metse e heleha, e hloka baahi.”—Esaia 6:11; bapisa Luka 22:31, 32; Mattheu 25:31-33.
17. Ke hobane’ng ha Lipaki tsa Jehova lefatšeng lohle li e-na le lebaka la ho thaba?
17 Ka 1983 mosebetsi oa ’Muso oa phahama ka mokhoa o hlollang. Lefatšeng lohle, linaheng ka ho fapana ha tlalehoa litlhoro tse ncha tsa bahoeletsi tšimong. Lebokose le holimo le bontša ho hong ka thabo e fihletsoeng ke baena ha Jehova a eketsa basebetsi ka tsela ena. Keketseho e bile khōlō haholo likhoeling tsa selemo le tsa lehlabula, hoo tšimo ea lefatše e fihletseng tlhoro e ncha e thabisang ea bahoeletsi ba 2 652 323—keketseho ea ba fetang 174 715 ho feta tlhoro ea 1982—linaheng tse sa tšoaneng tse 205. Re rorisa Jah ka tlhohonolofatso ea hae!—Malakia 3:10; Deuteronoma 28:12, 13.
18. Litlaleho tsa kolobetso li lokela ho re susumelletsa ho etsa joang?
18 E bile ho khathollang pelo hakaakang, ho bona le palo e eketsehang ea ba tsoantšetsang boineelo ba bona ho Jehova ka kolobetso ea metsing! Likopanong tsa Setereke tsa “Bonngoe ba ’Muso” tsa 1983, ba bangata ba bacha ba ile ba kenngoa bonngoeng ba Bokreste phuthehong ea Molimo ka tsela eo. Kakaretso ea batho ba 161 896 ba kolobetsoa ka 1983, keketseho ea 17 lekholong ho ea selemo se fetileng. E se eka Jehova a ka etsa hore re ‘tšoase le ho tsoma’ haholo selemong sena sa 1984! (Jeremia 16:16) ’Me ha re fumana ba tšoanelehang, a re ke re ba fepeng hantle ka tšebeliso e bohlale ea Lentsoe la Molimo, hammoho le libuka tse peli tse ntle U ka Phela ka ho sa Feleng Paradeiseng Lefatšeng le Ho Kopana Borapeling ba Molimo o le Mong oa ’Nete.—Mattheu 10:7, 11.
19. Tlaleho ea Sehopotso ea 1983 e bontša eng?
19 Ho thabisang haholo ke tlaleho ea Sehopotso, se neng se tšoeroe mantsiboeeng a la 29 Tlhakubele, 1983, liphuthehong tse ka bang 46 235 lefatšeng lohle. Ke batho ba 9 292 feela ba bontšitseng tšepo ea bona ea leholimo ka ho ja litšoantšetso, ba bontša hore “linku tse ling” ke tsona tse etsang bongata bo boholo ba ba neng ba le teng ba 6 767 707—keketseho ea 514 920 ho ea 1982. Ke sehlopha se seholo hakaakang sa batho ba bonolo se bontšang ho thahasella merero ea ’Muso oa Molimo!
20. Re lokela ho hlokomela ba kopanelang bocha le ba seng ba sa kopanele tšebeletsong joang, hona hobane’ng?
20 Tlas’a pululelo ea moea oa Molimo, Morena Davida o itse: “Ba bonolo ba tla rua lefatše, ba iketle khotsong e kholo.” (Pesaleme ea 37:11; bona hape Mattheu 5:5.) Hohle Lipaki tsa Jehova li ke li be masene ha li haha ba kopanelang le tsona, ba kang ba bang teng Sehopotsong, le ho fana ka thuso e lerato ea moea ho ba neng ba kopanela pele bao mohlomong ba seng ba sa etse letho. Bophelo ba bona ke ba bohlokoa ho Jehova. (Mattheu 18:14) Ho pholoha mahlomoleng a maholo, batho bana ba tlameha ho ‘hlatsoa liaparo tse telele tsa bona le ho li soeufatsa maling a konyana,’ le ho li boloka li le tšoeu. E se eka “bongata bo boholo” bo ka tsoela pele ho eketseha ha ba bang ba bonolo ba tsohela ho itsebahatsa e le bahlanka ba ineetseng ba Jehova le ho kopanela ka thabo le batho ba hae ‘ho tsebahatseng litaba tse molemo tsa lintho tse ling tse molemo.’—Tšenolo 7:9, 14.
U ka arabela joang?
◻ Esaia 52:1, 2 ebile le phethahatso efe e tsotehang mehleng ea kajeno?
◻ Esaia 52:5-7 e sebetsa joang ho bahoeletsi ba ’Muso?
◻ Jehova o lokiselitse batho ba hae katoloso ea kamoso joang?
◻ Ho na le bopaki bofe ba tlhohonolofatso ea Jehova ka mashome a lilemo, haholo-holo ka 1983?
[Lebokose le leqepheng la 12]
Ho latelang ke lintlha tsa sebele tsa litlaleho tsa 1983 tse amohetsoeng tsa makala a Watch Tower
▪ Canada: Selemo ebile sa litlhoro tse ngata, ho akarelletsa bahoeletsi ba 77 003, keketseho ea 13 lekholong karolelanong ea ngohola.
▪ Chile: Ka Phato tlhoro ea rōna e ncha ea bahoeletsi e bile 21 344, keketseho ea 25 lekholong; Sehopotsong re bile le ba 70 522.
▪ El Salvador: Ho tloha ka Pherekhong ho isa ka Phato ho bile le letoto la litlhoro tse ncha tsa bahoeletsi, ho fihla ho ba 12 008 ba tlalehang, keketseho ea 25 lekholong, ’me ba 44 967 ba bile teng Sehopotsong.
▪ Ireland: Re qothometse tlhorong e ncha ea bahoeletsi ba 2 215 ka Phato; ba 127 ba kolobelitsoeng e le keketseho ea 17 lekholong.
▪ Iseraele: Tlhoro ea rōna e ncha ea bahoeletsi ba 297 ka ’Mesa e ne e le keketseho ea 14 lekholong.
▪ Philippines: Kamorao ho likopano tsa setereke tsa 1982, palo ea bahoeletsi ea tlōlela ho 70 000 ho tloha ho 60 000.
▪ Sri Lanka: Re tlalehile litlhoro tse latellanang tsa bahoeletsi tse hlano, ea ’Mesa e phahametse tsohle ka ba 764—keketseho ea 14 lekholong.
▪ Naha ea Afrika e thibetsoeng: Palo e ntle ea ba bileng teng Sehopotsong ba 25 430 ke hoo e ka bang palo ea bahoeletsi ka makhetlo a mabeli le halofo.
[Krafo e leqepheng la 11]
(Ha u batla ho bona boitsebiso bo hlophisitsoeng hantle, sheba sengoliloeng)
KEKETSEHO EA ’MUSO ka Makholo a lilemo tse Leshome
Karolelano ea Bahoeletsi Ba Tlalehang
1943 109 794
1953 468 106 Keketseho: 358 312
1963 956 648 Keketseho: 488 542
1973 1 656 673 Keketseho: 700 025
1983 2 501 722 Keketseho: 845 049