Ho Bōkanela ho Hōlisa Tumelo e Hlōlang
BA EMENG ba tiile har’a mathata a mangata a talimaneng le lefatše kajeno ke Bakreste ba sebete ba fetang 2 000 000. Ho feta moo, ’nete ea hore letoto la bona le fetileng la likopano tse fetang 100 tsa lichaba tsohle le ile la kopanya hammoho batho ba fetang 2 000 000 e etsa hore batho bana e be pono ka pel’a lichaba le batho ka bomong. Ho hlileng ho leng ho holo ke sehlooho sa liboka tsena tsa Bokreste: “Tumelo e Hlōlang.”
Mohla letsatsi la pele la kopano, puo ea sehlooho e lebisitse tlhokomelo mantsoeng ana: “Hlōlo e hlōtseng lefatše ke tumelo ea rōna.” (1 Joh. 5:4) “Hlōlo ee e hlōlang ka tumelo ke ea mofuta ofe?” sebui sa botsa joalo, ha se arabela, sa re: “Koana, ho ba le tumelo ho bolela ho kholiseha haholo mabapi le lintho tse sa bonoeng kapa tsa nakong e tlang hoo tsena li fetohang lintho tsa sebele ho molumeli. Tumelo ea ’nete ea Bokreste, e fapaneng hole le ho thetseha ho hahiloeng lehlabatheng le tsamaeang la boikutlo ba botho kapa tumela-khoela, e theiloe motheong o tiileng oa Jesu Kreste. Joaloka ‘gauda, silevera le majoe a bohlokoa,’ ha e senyehe.” (1 Ba-Kor. 3:11-14) Empa tumelo e joalo e iponahatsa joang?
TUMELO E FUMANA TSELA
Ho ba bang, ho ba teng feela ho e ’ngoe ea likopano tsena ho ile ha hlahisa teko ea tumelo. Ho etsa mohlala: Moea oa tumelo e hlolang o ile oa kenyelletsoa tlhalosong ea mosali oa Linaheng tse Kopaneng tsa Amerika ea bileng teng Kopanong ea Montreal, Quebec, Canada. O hloka tlhokomelo ea pheko ea liphio hoba ho fete letsatsi le le leng lipakeng. A se na mokhoa oa thuso eo a ka tsamaeang ka eona, bakeng sa thuso e ’ngoe le e ’ngoe o ne a lokela ho kena sepetlele motseng oo. Na hona ho ne ho tla ema tseleng ea hae? Che ka sebele! O itse: “Nke ke ke ka tlohela ntho e fokolang joalo e nthibele!” ’me ha e-ea ka ea mo thibela.
Tumelo e hlōlang e ile ea totobala hape ha lelapa le leholo le tsoang ka leboea Linaheng tse Kopaneng tsa Amerika le eba teng kopanong ea Montreal. Mollo o ne o sentse ntlo ea bona, ’me ba ne ba lula ka beseng ea sekolo e neng e fetotsoe ntlo ea mehahlaula. ’Mè, Mokreste ea neng a sa tsoa kolobetsoa, a ba le boikutlo ba hore, “Jehova o tla lokisetsa.” Boholo ba lichelete tse fokolang tsa lelapa bo ile ba sebelisetsoa ho lokisa koloi hore e tšoanelehe ho tsamaea tseleng, empa karolo e e tsamaisang ea hlōleha haufi le Montreal ’me ba kena tšenyehelong e khōlō ea koloi e tla ba hula ho ea moo matlo-koloi a kopano a neng a entse motse teng. Lipaki tsa habo bona tsa ithaopela ho lefa karolo e bohareng ea tšenyehelo eo ea koloi e hulang ’me, ha ba utloa hore e ke ke ea hlola e teoa, tsa lokisetsa hore lelapa le tsamaee ho khutlela hae le metsoalle. Baahi ba motse oa matlo-koloi le bona ba ntša meneelo e lekaneng hore lelapa le ka reka koloi e tšoanang le ea pele ha le khutlela hae. Ntate, ea neng a e-so ho kolobetsoe, o ile a tšoha haholo ke mpho ena ea hona hoo ho a bileng a lla, a bolela hore o hlile o latsoa lerato leo a neng a balile ka Iona libukeng tsa Lipaki tsa Jehova.—Joh. 13:34, 35.
Har’a ba neng ba le likete Kopanong ea Lichaba ea “Tumelo e Hlolang” ea New Orleans e ne e le khaitseli ea nyetsoeng le ea neng a le “mong” moo le ngoana oa hae ea lilemo li ’ne le ea monyenyane ea likhoeli li tšeletseng. “Ha ho lea mong ka lapeng laka ea ’neteng,” kamoo a ngolang, “’me ha ke le kamoo ho kopanetsoeng ka ikutloa eka ke selibeng sa metsi a pholileng naheng e omeletseng. Ke tsebile hore ke tla e thabela ’me ka lebella hore e tla ba ntle, empa ke ne ke sa fihleloa ke kelello ea thabo e neng e nkemetse hore ke be sebakeng se le seng le baena bao bohle le likhaitseli.” ’Mino o neng o bapaloa ka ho khetheha le oona o ne o ama. “Ha ho binoa pina ea pele,” kamoo a lumelang kateng, “ke sitiloe ho fihla qetellong hobane ke ne ke Ila ke thabo.”
BA HLŌTSE KA TUMELO
Bamameli bao ba bangata ba kopano ba akarellelitse batho ba bangata ba neng ba sa tsoa hlōla ka tumelo. Joang? Ka ho lahla litsela tsa lefatše, ba neela bophelo ba bona ho Jehova Molimo ka Jesu Kreste, ’me ba kolobetsoa metsing. Ho batho ba bileng teng ba 785 051 likopanong tsa lichaba tse 20 Linaheng tse Kopaneng tsa Amerika, ho ile ha kolobetsoa batho ba 5 539. Ka thuso ea moea o halalelang oa Molimo, ba bang ho bona ba ne ba entse liphetoho tse khōlō tsa botho.—Ba-Kol. 3:8-10.
Ka mohlala, monna e mong le mosali oa hae ba ne ba kene lithethefatsing ha mosali a qala ho ithuta Bibele ka 1974. Le hoja monna a ’nile a tsoela pele ho phehella bophelo boo, “mosali a ikhethela tsela ea Jehova.” Ka 1976 monna a neoa tokelo ea ho hlala ke ’muso oa lefatše, empa ka 1977 a lahleheloa ke matlotlo ’ohle a hae a lefatše. Joale a hopola se neng se ile sa boleloa ke mosali oa hae ka ‘mehla ea qetello.’ (2 Tim. 3:1-5) Kamor’a hore a ikopanye le mekhatlo e mengata ea bolumeli ba Bojakane, a kholoa hore ha bo rute ’nete ea Bibele. Eaba monna o rapela Molimo hore o mo bontše bolumeli ba ’nete le hore o mo thuse ho fumana khotso ea kelello. Ka letsatsi le leng a fumana aterese ea Holo ea ’Muso ea moo ’me o hopola hore:
“Ka ea moo bosiung boo ’me ka fumana Bibele e sa lefelloeng ho moena e mong, le hoja ke ne ke ithaopela ho e lefella. Ponahalo ea ka e ne e mo kholisitse hore ke hloka Bibele, hobane moriri oa ka o ne o le molelele ho fihla thekeng. Ka qala ho e bala hona bosiung boo ’me, kamor’a nakoana, ka hlokomela hore ha ke e utloisise. Joale ka khutlela morao bakeng sa thuso e tsoetseng pele, ka fumana buka ea ’Nete [’Nete e isang Bophelong bo sa Feleng], ’me ka bolelloa hore moena o tla ithuta le ’na. Hona ka ho amohela ka cheseho.
“Ho tloha nakong eo, ’na le mosali oa ka oa pele ra nyalana hape (ka la 1 Phupu, 1978) ’me ra ba le tokelo ea ho ba teng kopanong ea ‘Tumelo e Hlōlang’ hammoho le bara ba rōna ba lilemo li 16 le 14, moo ke ileng ka kolobetsoa [ka la 22 Phupu].”
MALAPA A THABILENG KA TUMELO E HLŌLANG
Hase tumelo e sa etseng letho—ho lumela feela nthong e ’ngoe ea moea—e ka kopanyang balekane ba arohaneng ba lenyalo. Ho hlokahalang ke tumelo e matla—ruri, tumelo e hlōlang. Mehleng ea ha manyalo a qhalana ’me malapa a arohana, tumelo e joalo e-ea hlōla. E fella ka bophelo bo thabileng ba lelapa.
Tekanyong e khōlō bamameli ba neng ba bokane Likopanong tsa “Tumelo e Hlolang” ea Lichaba e ne e le malapa a Bakreste, a tsamaisoang ke Lentsoe la Molimo, Bibele. Ka ho khahlisang, ho e ’ngoe ea likopano tsa Canada motlatsi oa motsamaisi oa motse o ile a tsota: “Ntlha e hlokomelehang ke kameho ea lōna e totobetseng ka bophelo ba lelapa le tsela eo le phelang ka eona e isang ho lokeng. Sena ke ntho e ’ngoe eo ke e thahasellang ’me ke thabela ho le bona le etsa ho hong ka hona.”
Ka ho loketseng, letsatsi la bone la likopano tsena tsa lichaba le ne le e-na le sehlooho sa Iona e le “E-ba le Tumelo e Pholosang Ntlo ea hao.” (Ba-Heb. 11:7) Ka mokhoa o tobileng, puo “e Tobaneng le Mathata a Lenyalo Lefatšeng Lena la Kajeno” e bontša hore boithati ba motho ka mong hangata ke bona bo metsong ea mathata a lenyalo. Leha ho le joalo, ka ho hlaolela litšoaneleho tsa Bokreste ho bonolo hore banna e be banna ba Molimo le basali hore e be basali ba Molimo. Litšobotsi tse sa tšoaneng tsa lenaneo ha lia sia khoao ea hore ho bonolo—ka tumelo e hlōlang—ho etsa hore bophelo ba lelapa la hao bo thabe.
Ho fumana thabo lenyalong, leha ho le joalo, ho ka ’na ha hlokahala litokiso tse itseng. Ka mohlala, phihlelong e ileng ea phetoa kopanong ea lichaba ea Winnipeg Manitoba, monna e mong o ile a lumela hore: “Le ’na ke ne ke thatafalloa ke ho amohela bohlooho, kaha ho ne ho le bonolo haholo bakeng sa [mosali oa ka] ho etella pele. Empa kamorao ho moo hona ha lokisoa hantle.”—Ba-Ef. 5:21-23; 33.
Ke thabo e kaakang ho bona malapa a feletseng a bontša tumelo e hlōlang lefatšeng la kajeno! Ho neng ho hlokomeleha kannete ke lelapa le leholo la Maspaniard le neng le le teng kopanong ea lichaba ea Los Angeles, California. ’Nete ea Bibele e qalile ho kenella lelapeng leo ka 1917 ha ntate moholo a qala ho bala libuka tsa batho ba Molimo. Lilemo hamorao, nkhono oa mohlolohali a fallella Mexico ’me a qala ho ithuta Bibele le baboleli ba bang ba ’Muso ba nako e tletseng naheng eo. Bara ba hae ba 12 le barali ba ne ba etsoa hore ba nke karolo ka ho kopanela ho bala buka le ho fana tlaleho ka eona. Kajeno ho teng litho tse fetang 150 tsa lelapa lena tse bontšang tumelo e hlolang, har’a bona ho teng baholo, bahlanka ba sebeletsang le bo-pula-maliboho (baboleli ba nako e tletseng ba ‘litaba tse molemo’). Ha e le hantle, litho tse 106 tsa lelapa lena li bile teng kopanong ea Spanishe e neng e le Los Angeles.
TUMELO E HLŌLANG HAR’A BACHA
Haeba ho tla fihlelloa bophelo bo thabileng ba lelapa, bana le bacha ba ke ke ba hlokomolohuoa. Ka ho loketseng, he, letsatsi le feletseng hantle le ile la neeloa sehloohong “Bacha, Le be Mehlala Tumelong.” (1 Tim. 4:12) Ho neng ho bontšoa ka letsatsi leo ke tšoantšiso e tiisang tumelo e neng e re “Bacha—Sepheo sa Lōna ke Sefe Bophelong?” E ne e sebetsana le tšebeletso e se nang boikhabi ea bomolimo ea mohlankana Timothea, motsoalle oa moapostola oa Mokreste Pauluse.
Bashemane ba motho ba bararo ba bile har’a ba neng ba nkile karolo tšoantšisong ena Kopanong ea Lichaba ea “Tumelo e Hlōlang” e neng e le Milwaukee, Wisconsin. Ba ile ba lumela kaofela hore “teko e khōlo haholo le ho tiisoa ha tumelo ea bona e hlahile kamorao ho lefu la ntate oa bona kamor’a ho kula ka nako e khutšoanyane.” Ke eng se neng se thusitse bashemane bana hore ba be le tumelo e hlōlang? E mong oa bona, Lawrence, a arabela hore: “’Nete e bolokile lelapa la rōna hammoho. Ha ntate a sa phela, o ne a re tšoere ka tšoanelo. O ne a ee a re phuthe rona bashemane a re bolelle lintho tsa bophelo.” “’Me ka linako tsohle o ne a re khothalletsa hore re tsoele pele,” kamoo ho phaelletseng Lester, ea lilemo li 17. A boela a re: “’Mè a tsoela pele mehatong ea hae ’me a hlophisa lelapa la rōna hore le tsoele pele tumelong.” Leon, ea lilemo li 20, ea neng a nkile karolo ea Timothea tšoantšisong, o itse: “Baholo [ba phutheho], ba ileng ba iphetola metsoalle ea rōna le ho re memela tšebeletsong ea tšimo, ba re thusa ho boloka tumelo ea rōna e le matla.” E, bacha ba Bakreste ba na le tumelo e hlōlang lefatšeng la kajeno.
MELEMO E SE E TOTOBETSE
Likopano tsena tsa lichaba li lokiselitsoe ho hōlisa tumelo e hlōlang. Leha ho le joalo, ba itšoarellang Lentsoeng la Molimo ba se ba ntse ba fana ka bopaki ba hore ba fumane molemo keletsong ea Iona. Motho e mong ea nang le ntlo ea baeti San Francisco, California, o boletse: “E bile thabo hore sebaka sa ka se tlale Lipaki tsa Jehova. Ke rata ho bolela hore bana ba Iona ba itšoere hantle. Ha ba khathatsane le mechine ea leqhoa, ba bapale ka mechine e nyollelang lintho holimo le ho li theola, kapa ho matha hohle liphacheseng joalokaha ho tloaelehile har’a bana.”
San Juan, Puerto Rico, le oona ke motse oo ho oona Lipaki tsa Jehova li ileng tsa bokana bakeng sa kopano tsa lichaba. Mookameli e mong oa ntlo ea baeti moo o ile a re: “Ke thabisitsoe ke bana haholo. Ho hang ha re na bothata ka bona ’me ba itšoare hantle haholo. Ho sa tsotellehe ’nete ea hore ho teng Lipaki tsa Jehova tse fetang 200 tseo e leng baeti ntlong ena ea baeti, khutso e ngata. Ke lakatsa eka bohle ba neng ba lula mona e ne e le Lipaki tsa Jehova. Ha ke s’o bone ntho e tjena, hore bana ba bangata hakana le batho ba baholo ba ka kopana hakana le ho ikokobetsa.”
Monna eo ka lilemo tse robong e bileng lepolesa la tšireletso lebaleng la lipapali le ileng la sebelisoa ke Lipaki tsa Jehova San Juan o itse: “Ke fumana hore tsamaiso e-ea babatseha . . . Ke ikutloa ke phuthulohile haholo. Ha ke na mathata a letho ka Iona. Bonang, ha kea nka le molamu. Empa ha ho tjena likopanong tse ling tsa bolumeli. . . . Le ntlhonepha haholo. Le bana ba ’mamela! Hona ha ho ke ho etsahale!”
TUMELO E HLŌLANG E HLAHISA BOENA
Lipokano tsena tsa Lipaki tsa Jehova li hohetse tlhokomelo e ngata. Lebaka le tlatsetsang moo e bile moea oa boena le kopano o busang. Ka mohlala, ha a ngola ho The Times—Picayune, Wesley Jackson o hlalositse Lipaki e le “batho ba molemo, ba phelang bophelo ba boitšoaro bo phahameng, bo ba etsang hore ba likolohe haholo malapeng.” A boela a re: “Ka hona likete-kete tsa Lipaki tse mona bekeng ena, tse tlang ka libopeho le litekanyo tse sa tšoaneng, mabala le bochaba, li hlile li ineetse haholo joaloka Bakreste bao litumelo tsa bona tsa bolumeli li batlang li fapana le tsa batho ba bang ba Bakreste. Hore ba matahane ho totobetse ka matšoele a maholo a kopaneng motseng ona ka likopano ea pele le ea bobeli tsa lichaba tse tšoaretsoeng mona New Orleans.”
Moea oa boena le kopano o totobetseng har’a Lipaki tsa Jehova o ile oa boela oa hlokomeloa ke sehlooho sa mohlophisi ho Washington Afro-American ea la 24 Phuptjane, 1978. Se itse:
“Le hoja ho entsoe tsoelopele e ngata ho ntlafatseng likamano tsa mehlobo, babatlisisi ba bang ba sa tsoa bona mabaka a mang a ho nyahama. Qeto ea bona ke hore: Ke ba batšo le ba basoeu ba seng bakae ba lulang litulong li le ling ka kerekeng.
“Nakong ea Kopano ea Lichaba ea ‘Tumelo e Hlōlang’ ea Lipaki tsa Jehova ho totobetse hore karohano e joalo ha e teng. Baromuoa ba 48 000 sebokeng se tsoelang pele lebaleng la lipapali la R.F.K. baa ja, ba rapela, ba kopana hammoho ho se khethollo ea ’mala.”
Joalokaha li hlokomela hore Molimo “o entse mefuta eohle ea batho ka mali a le mang,” Lipaki tsa Jehova li kopane lefatšeng ka bophara. (Lik. 17:26) Ho tšoana le moapostola oa Mokreste Petrose, li tseba hore “Molimo ha o ee ka tšobotsi ea batho. Empa har’a lichaba tsohle, ea o tšabang, le ea etsang ho lokileng, ke eena ea o khahlisang.” (Lik. 10:34, 35) Kahoo, le hoja bomorabe, bochaba le likarohano tse ling li tsoela pele ho arohanya moloko oa motho, Likopano tsa Lichaba tsa “Tumelo e Hlōlang” li ile tsa fana ka bopaki lefatšeng lohle hore ho teng batho ba le bang ba kopaneng ba bontšang tumelo e sa hlōloeng.
“BOIPOLELO BA TUMELO EA RŌNA”
Ka sebele, tumelo e hlōlang e hatisitsoe haholo likopanong tsena tsa lichaba. Ka mohlala, puo ea phatlalatsa e ile ea bululela tumelo e eketsehileng ho Jehova le Morena oa hae oa Messia. Puo, eo e neng e re “Jesu Kreste—Morena ea Hlōlang eo Lichaba li tla Ikarabellang ho Eena,” ka mokhoa o hlakileng e hlahisitse Mora oa Molimo e le morena oa mohlabani ea tlamehang ho palama ka lebaka la ’nete, boikokobetso le ho loka ’me a loanele ho theoa ha taolo e ncha holim’a lefatše lohle.—Pes. 45:3-5; Esa. 26:9.
Leha ho le joalo, ha likopano li ntse li tsoela pele ho ile ha bonahala ho loketse hore Lipaki tsa Jehova li etse “Boipolelo ba Tumelo [ea Tsona]”! Hona li ile tsa ho etsa kopanong e ’ngoe le e ’ngoe. Bakreste bana ba nang le tumelo e hlōlang ba ngolisa thabo ea bona hore ke karolo ea boena bo le bong feela ba lichaba holim’a lefatše. Li bolela boikemisetso ba tsona ba ho tsoela pele tšebeletsong ea Molimo o Holimo-limo, Jehova, le ho bolela pontšeng molaetsa oa ’Muso ho fihlela bofelo ba tsamaiso ena ea lintho. Ho feta moo, li ikemiselitse hore li se furalle Ea ba etselitseng ho hoholo hakana le ea ba fileng morero bophelong ba bona.
TUMELO E HLŌLANG E BILETSA KETSO!
Leha ho le joalo, ho hlapanyetsa tumelo ke ntho e ’ngoe. Ho e kenya ketsong ke e ’ngoe hape. (Jak. 2:18-20) Labohlano hoseng la Kopano ea Lichaba ea “Tumelo e Hlōlang” le ne le neetsoe mesebetsing ea tšimo. Ba hlomelletse ka lingoliloeng tse kentsoeng ka mekotlaneng e metle e tsebahatsang kopano, baromuoa ba paka ka ntlo le ntlo, libakeng tsa khoebo, literateng le libakeng tse ling. Ka mohlala, Lipaki tse ka fihlang ho 20 000 li ile tsa kopanela mosebetsing ona Philadelphia, Pennsylvania, le metseng e mathoko a teng. New Orleans, Louisiana, ba fetang 30 000 ba ile ba kopanela mosebetsing ona.
Mabakeng a sa tšoaneng, basebeletsi ba thelevishene le maselinyana a mang a litaba ba ne ba tsamaea le Lipaki tšebeletsong ea tsona ea hoseng ea Labohlano. Cheryl Ernst, moqolotsi oa litaba oa Everett Herald, o ngolile tjena leselinyaneng la Washington: “Ba futuha ho tloha Kingdome [Seatle] ba le 40 000, ho tšoana le lebotho la Joshua . . . Tumelo e le sehlomo sa bona, Bibele e le sebetsa sa bona ’me mantsoe e le liqhomane tsa bona.”
Mosebetsi ona o khethehileng o bile le maikutlo afe? St. Louis, Missouri, monna a atamela Paki e neng e etsa mosebetsi oa seterateng ’me a bolela hore: “Ke tla bolela ntho e le ’ngoe ka Lipaki tsa Jehova, Basali ba lōna ba apara ka mokhoa o motle.” Donna Balkan, moqolotsi oa litaba oa Ottawa, Ontario, Citizen, o ngolile hore: “Le bona bao e seng balumeli ba ne ba ka angoa ke mokhoa oa botsoalle, le o thabileng oa baromuoa. Boiteko ba ho ba hanyetsa bo ne bo qhaloa ka mantsoe a bonolo—koana, ha ho bonolo [ho] phea khang le batho ba buang ka linako tsohle ka lerato, khotso, le ‘maemo a matle a bophelo,’ ao ’Muso oa Molimo o tla a tlisetsa batho.”
LI TSOELA PELE HO HAHA TUMELO E HLŌLANG
Lipaki tsa Jehova ka tšepo li emetse “maemo a matle a bophelo” le mahlohonolo a mang ao ’muso oa Molimo o tlang ho a tlisetsa batho. Leha ho le joalo, borapeli ba Jehova Molimo le tšebeletso e ineetseng ho eena li se li ba neile morero o putsang bophelong. Hape, ka baka la ho sebelisa metheo ea Mangolo, joale ba thabela bophelo bo thabileng ba lelapa le ho khotsofatsoa ho hlahisoang ke botho bo fetohileng bo lumellanang le thato ea bomolimo. ’Me Bakreste bana ba thabela hore boena ba ’nete le kopano li ba tlamahantse hammoho lefatšeng lena le arohaneng.
E, Lipaki tsa Jehova tsa Bakreste li fana ka bopaki ba hore tumelo e ka hlōla lefatšeng la kajeno. Leha ho le joalo, lia tseba hore ke habohlokoa hore li ’ne li hahe tumelo, ’me likopano tsa tsona tse tsoa feta li ba file molemo ho isa ntlheng eo. Lelapa le leng la baromuoa le beile litaba hantle ka ho ngola hore: “Baena, e mong le e mong o tlohile kopanong ena a le molemong oa ho talimana le mathata a mangata ao bohle re sebetsanang le oona bophelong ba tsatsi le leng le le leng. Re leboha mosebetsi ’ohle o keneng moo, ’me kaofela ha oona e le tlotlisong ea Jehova.” Ka sebele, likopano tsena tsa lichaba li hōlisa tumelo e hlōlang.
[Litšoantšo tse leqepheng la 6, 7]
“Tumelo e Hlōlang”
E-EA SEBETSA ’ME E TLISA THABO—joalokaha e bontšoa ke sehlopha sena se thabileng sa baboleli ba ’muso le lelapa le kopaneng le kopanelang mesebetsing ea kopano ea ho paka
Moapostola Pauluse o khothatsa Timothea e monyenyane. Litšoantšiso tse Iaeang tsa Bibele Ii bontšoa likopanong tsohle
Maargentina a kopana le Maafrika. Lefatšeng lena le arohaneng Lipaki tsa Jehova tsa lichaba tsohle Ii bōpa boena bo le bong ba lichaba tsohle
Banyalani bana ba kolobelitsoe bocha ba sa tsoa bontša hore joale ba nkile karolo ho hlōleng ka tumelo